Sutra 20
Devanagari script
यं वा भूतमर्थं नाशयति अभूतमर्थं करोति तदष्टगुणं दण्डं दद्यात् ॥ कZ_०४.९.२० ॥
Transliteration
yaṃ vā bhūtamarthaṃ nāśayati abhūtamarthaṃ karoti tadaṣṭaguṇaṃ daṇḍaṃ dadyāt
Translation
जो व्यक्ति विद्यमान तथ्य को नष्ट करता है, या जो तथ्य अस्तित्व में नहीं है उसे ‘तथ्य’ बना देता है, उसे आठ गुना दंड दिया जाए।
Word by Word
यम्whom/which (that)
यम्:
TypePronoun
Rootयद्
Formसर्वनाम-प्रातिपदिक; एकवचन; द्वितीया; पुल्लिङ्ग (अर्थम् इति नपुंसकं सन्निहितम्, परन्तु यद्-शब्दः सामान्यतया पुल्लिङ्गरूपेण प्रयुक्तः)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
भूतम्existing, real, actual
भूतम्:
TypeAdjective/Participle
Rootभू (भूत)
Formभूत (कृदन्त, भूतकालिक-निष्पन्न); एकवचन; द्वितीया; नपुंसकलिङ्ग; अर्थम् इति विशेषणम्
अर्थम्a matter/thing (a fact, item, affair)
अर्थम्:
TypeNoun
Rootअर्थ
Formअकारान्त; एकवचन; द्वितीया; नपुंसकलिङ्ग
नाशयतिdestroys, causes to be ruined
नाशयति:
TypeVerb
Rootनश् (णश्)
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन; causative sense in usage ‘to cause to perish/destroy’
अभूतम्non-existent, unreal, false
अभूतम्:
TypeAdjective/Participle
Rootभू (अ-भूत)
Formअभूत (निषेधपूर्वक कृदन्त); एकवचन; द्वितीया; नपुंसकलिङ्ग; अर्थम् इति विशेषणम्
अर्थम्a matter/thing (a claim/charge, affair)
अर्थम्:
TypeNoun
Rootअर्थ
Formअकारान्त; एकवचन; द्वितीया; नपुंसकलिङ्ग
करोतिmakes, causes, brings about
करोति:
TypeVerb
Rootकृ
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formसर्वनाम; एकवचन; द्वितीया; नपुंसकलिङ्ग; दण्डम् इति विशेषणम् (‘that’)
अष्टगुणम्eightfold; eight times (in amount)
अष्टगुणम्:
TypeAdjective (compound)
Rootअष्टन् + गुण
Formसमासान्त-विशेषण; एकवचन; द्वितीया; नपुंसकलिङ्ग; दण्डम् इति विशेषणम्
दण्डम्punishment; fine/penalty
दण्डम्:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formअकारान्त; एकवचन; द्वितीया; पुल्लिङ्ग
दद्यात्should give/should impose
दद्यात्:
TypeVerb
Rootदा
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
Entities Mentioned
A
any actor (including officials)F
facts/matters (artha)FAQs
State decisions rely on accurate ‘artha’ (facts, accounts, outcomes); punishing suppression/fabrication protects administrative cognition and prevents governance by falsified records.