Sutra 17
Devanagari script
दुर्भिक्षे राजा बीजभक्तोपग्रहं कृत्वानुग्रहं कुर्यात्दुर्गसेतुकर्म वा भक्तानुग्रहेण भक्तसंविभागं वा देशनिक्षेपं वा ॥ कZ_०४.३.१७ ॥
Transliteration
durbhikṣe rājā bījabhaktopagrahaṃ kṛtvānugrahaṃ kuryātdurgasetukarma vā bhaktānugraheṇa bhaktasaṃvibhāgaṃ vā deśanikṣepaṃ vā
Translation
अकाल में राजा बीज और राशन की अग्रिम सहायता देकर प्रजा को राहत दे; या किलेबंदी तथा सिंचाई/लोक-निर्माण जैसे कार्य कराए; या सहायता के रूप में राशन बाँटे; या लोगों को उपयुक्त स्थानों पर बसाए/स्थानांतरित करे।
Word by Word
दुर्भिक्षेin a famine
दुर्भिक्षे:
TypeNoun
Rootदुर्भिक्ष
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन; (दुर्भिक्षे = दुर्भिक्षे सति) लोकेटिव-अब्सोल्यूट/सप्तमी-प्रयोगः
राजाthe king
राजा:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; कर्ता
बीजभक्तोपग्रहम्an advance/relief of seed and rations
बीजभक्तोपग्रहम्:
TypeNoun
Rootउपग्रह
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म; समासः = बीज-भक्त-उपग्रह (बीजस्य च भक्तस्य च उपग्रहः)
कृत्वाhaving done / after making
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया
अनुग्रहम्favor/relief
अनुग्रहम्:
TypeNoun
Rootअनुग्रह
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म
कुर्यात्should do / should provide
कुर्यात्:
TypeVerb
Rootकृ
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन; कर्ता = राजा
दुर्गसेतुकर्मwork on forts and bridges (public works)
दुर्गसेतुकर्म:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (contextually विकल्पे कर्मरूपेण); समासः = दुर्ग-सेतु-कर्म (दुर्गस्य सेतोः कर्म)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
भक्तानुग्रहेणby means of ration-relief
भक्तानुग्रहेण:
TypeNoun
Rootअनुग्रह
Formपुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन; करण/हेतु; समासः = भक्त-अनुग्रह (भक्तेन/भक्तस्य अनुग्रहः—context: ration-relief)
भक्तसंविभागम्distribution of rations
भक्तसंविभागम्:
TypeNoun
Rootसंविभाग
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म; समासः = भक्त-संविभाग (भक्तस्य संविभागः)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
देशनिक्षेपम्relocation/settlement in a place
देशनिक्षेपम्:
TypeNoun
Rootनिक्षेप
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म; समासः = देश-निक्षेप (देशे निक्षेपः/देशस्य निक्षेपः—context: relocation/settlement)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
Entities Mentioned
K
king (rājā)P
population (janapada implied)F
fort (durga)I
irrigation works (setu)FAQs
It preserves future production capacity while preventing immediate starvation—stabilizing both revenue base and social order.
To provide employment/food-for-work and simultaneously strengthen security and water infrastructure for recovery.