Sutra 9

Devanagari script

त्रिपदीप्रतिक्रान्तमध्यर्धमरत्निं वा गाढप्रसृतमुदकमार्गं प्रस्रवणप्रपातं वा कारयेत् ॥ कZ_०३.८.०९ ॥

Transliteration

tripadīpratikrāntamadhyardham aratniṃ vā gāḍhaprasṛtam udakamārgaṃ prasravaṇaprapātaṃ vā kārayet

Translation

तीन पद पीछे हटाकर, या डेढ़ अरत्नि गहराई का, सुदृढ़/नियंत्रित प्रवाह वाला जल-मार्ग (नाली) बनवाए; अथवा रिसाव-निकास या प्रपात/गिराव (डिस्चार्ज) की व्यवस्था करे।

Word by Word

• त्रिपदी: three-foot (measure/length)
• Type: Noun (f.)
• Root: त्रि + पद
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (विशेषणरूपेण)

• प्रतिक्रान्त: stepped across; measured by stepping
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: प्रति + क्रम्
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुं/नपुं, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘मध्यर्धम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• मध्यर्धम्: a middle half-measure (intermediate half-length)
• Type: Noun (n.)
• Root: मध्य + अर्ध
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; परिमाणवाचकं (अर्ध-मध्य-परिमाणम्)

• अरत्निम्: an aratni (a forearm/cubit-type measure)
• Type: Noun (f.)
• Root: अ + रत्नि
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; परिमाणवाचकं

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्यय

• गाढ: deep; firm; well-dug
• Type: Adjective
• Root: गाढ
• Form: विशेषण; पुं/नपुं, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘प्रसृतम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• प्रसृतम्: extended; spread out; laid out
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: प्र + सृ
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुं/नपुं, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘उदकमार्गम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• उदकमार्गम्: a water-channel; watercourse
• Type: Noun (m.)
• Root: उदक + मार्ग
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; कर्म (कारयेत्)

• प्रस्रवणप्रपातम्: a spring/outlet and a fall (spillway/waterfall)
• Type: Noun (m.)
• Root: प्रस्रवण + प्रपात
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विकल्पे ‘उदकमार्गम्’ इत्यस्य सह

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्यय

• कारयेत्: should cause (it) to be made/constructed
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: लोट् (आज्ञार्थे/विधिलिङ्गार्थे), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग (कारयति = ‘to cause to be made’)

Entities Mentioned

• builder/householder
• udakamārga (drain/watercourse)

More Details

FAQs

What is the governance objective behind specifying drain offsets/depths?

To ensure predictable drainage capacity and safe discharge so that private water outflows do not damage neighbors, streets, or public works.