Sutra 11
Devanagari script
एकपदीप्रतिक्रान्तमरत्निं वा चक्रिचतुष्पदस्थानमग्निष्ठमुदञ्जरस्थानं रोचनीं कुट्टनीं वा कारयेत् ॥ कZ_०३.८.११ ॥
Transliteration
ekapadīpratikrāntam aratniṃ vā cakricatuṣpadasthānam agniṣṭham udañjarasthānaṃ rocanīṃ kuṭṭanīṃ vā kārayet
Translation
एक पद के हटाव पर या एक अरत्नि के भीतर, चक्रि (गाड़ी/पहिया-ठहराव), चतुष्पद-स्थान, अग्निष्ठ (चूल्हा/आग का स्थान), उदञ्जर-स्थान (जल-घड़ों का स्थान), तथा रोचनी और कुट्टनी आदि की व्यवस्था कराए।
Word by Word
एकपदीof one-foot measure (one-pada in length)
एकपदी:
TypeNoun (Adjectival)
Rootएक + पद
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषणम् (रोचनीम्/कुट्टनीम् इत्यस्य)
प्रतिक्रान्तम्measured/marked off by stepping (paced out)
प्रतिक्रान्तम्:
TypeParticiple (Past Passive Participle)
Rootप्रति + क्रम्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कृदन्तम्; (एकपदी इत्यनेन सह—‘एकपदी प्रतिक्रमितम्’ इति भावः)
अरत्निम्a cubit (ratni measure)
अरत्निम्:
TypeNoun
Rootरत्नि (हस्त-प्रमाण)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विकल्पार्थे (…वा)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
चक्रिhaving a wheel / wheel-marked
चक्रि:
TypeNoun (Adjectival)
Rootचक्रिन् (चक्र-युक्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषणम् (चतुष्पदस्थानम् इत्यस्य)
चतुष्पदस्थानम्a place/pen for quadrupeds (animals’ enclosure)
चतुष्पदस्थानम्:
TypeNoun
Rootचतुष्पद + स्थान
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समासः (षष्ठी/कर्मधारय-भावः: चतुष्पदानां स्थानम्)
अग्निष्ठम्fire-stationed / associated with fire (a fire-marked spot)
अग्निष्ठम्:
TypeNoun (Adjectival)
Rootअग्नि + स्थ
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘अग्नौ स्थितम्/अग्नि-स्थम्’ इति
उदञ्जरस्थानम्the place of the water-vessel/water-lifting device (udanjara station)
उदञ्जरस्थानम्:
TypeNoun
Rootउदञ्जर + स्थान
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समासः (उदञ्जरस्य स्थानम्)
रोचनीम्a ‘rocanī’ (a specific punitive/marking measure; technical term)
रोचनीम्:
TypeNoun
Rootरोचनी
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्मपदम् (कारयेत्)
कुट्टनीम्a ‘kuṭṭanī’ (a specific beating/pounding-type punishment; technical term)
कुट्टनीम्:
TypeNoun
Rootकुट्टनी
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्मपदम् (कारयेत्); विकल्पार्थे (…वा)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
कारयेत्should cause (it) to be done / should order (it) to be carried out
कारयेत्:
TypeVerb
Rootकृ (णिच्)
Formलोट्/विधिलिङ् (आज्ञा/विधानार्थ); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष एकवचन; णिच्-प्रयोगः (causative) — ‘करयेत्/कारयेत्’
Entities Mentioned
H
householderA
animalsC
carts/vehiclesFAQs
To prevent obstruction, fire hazards, and unsanitary spillover into shared spaces—keeping domestic activity from becoming a public nuisance.