Sutra 4
Devanagari script
विशिष्टेषु द्विगुणाः हीनेष्वर्धदण्डाः परस्त्रीषु द्विगुणाः प्रमादमदमोहादिभिरर्धदण्डाः ॥ कZ_०३.१९.०४ ॥
Transliteration
viśiṣṭeṣu dviguṇāḥ hīneṣv ardha-daṇḍāḥ parastrīṣu dviguṇāḥ pramāda-mada-mohādibhir ardha-daṇḍāḥ
Translation
उच्च पद/प्रतिष्ठा वालों के विरुद्ध अपराध में दण्ड दुगुना, निम्न के विरुद्ध आधा; परस्त्री (दूसरे की पत्नी) से संबंधित अपराध में दण्ड दुगुना; और प्रमाद, मद, मोह आदि के कारण होने पर दण्ड आधा होता है।
Word by Word
विशिष्टेषुin specially serious (aggravated) cases
विशिष्टेषु:
TypeAdjective (used substantively)
Rootविशिष्ट (वि+शिष्)
Formसप्तमी-बहुवचनम् (पुं/नपुं); विशेषितेषु (प्रकरणानुसारं ‘विशिष्टेषु [अपराधेषु/प्रसङ्गेषु]’)
द्विगुणाः(are) double
द्विगुणाः:
TypeAdjective (predicative)
Rootद्वि + गुण
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं); ‘[दण्डाः] द्विगुणाः’ इति लुप्त-सम्बन्धः
हीनेषुin lesser (mitigated) cases
हीनेषु:
TypeAdjective (used substantively)
Rootहीन
Formसप्तमी-बहुवचनम् (पुं/नपुं); ‘हीनेषु [अपराधेषु/प्रसङ्गेषु]’
अर्धदण्डाःhalf-penalties (half fines)
अर्धदण्डाः:
TypeNoun
Rootअर्ध + दण्ड
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं); ‘[दण्डाः] अर्धदण्डाः’ = दण्डस्य अर्धभाग-परिमाणः
परस्त्रीषुin cases involving another man’s wife
परस्त्रीषु:
TypeNoun
Rootपर + स्त्री
Formसप्तमी-बहुवचनम् (स्त्री); ‘परस्त्री’ = परकीय-स्त्री
द्विगुणाः(are) double
द्विगुणाः:
TypeAdjective (predicative)
Rootद्वि + गुण
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं); पुनरुक्तिः—‘[दण्डाः] द्विगुणाः’
प्रमाद-मद-मोह-आदिभिःdue to negligence, intoxication, delusion, and the like
प्रमाद-मद-मोह-आदिभिः:
TypeNoun (instrumental plural; compound)
Rootप्रमाद / मद / मोह / आदि
Formतृतीया-बहुवचनम् (पुं); हेतौ/करणे—‘प्रमादादिभिः’ = प्रमाद-मद-मोह-इत्यादि-कारणैः
अर्धदण्डाः(are) half-penalties
अर्धदण्डाः:
TypeNoun
Rootअर्ध + दण्ड
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुं); ‘[दण्डाः] अर्धदण्डाः’
Entities Mentioned
V
viśiṣṭa (superior person)H
hīna (inferior person)P
parastrī (another’s wife)FAQs
Punishment is scaled by (a) relative social standing of victim, (b) protected categories (another’s wife), and (c) mitigating mental states like negligence or intoxication.
To standardize judicial discretion through explicit multipliers, improving predictability and deterrence while still allowing mitigation.