Sutra 13
Devanagari script
मृतकल्पमशोणितं घ्नतो हस्तपादपारञ्चिकं वा कुर्वतः पूर्वः साहसदण्डः पाणिपाददन्तभङ्गे कर्णनासाच्छेदने व्रणविदारणे च्च अन्यत्र दुष्टव्रणेभ्यः ॥ कZ_०३.१९.१३ ॥
Transliteration
mṛtakalpam aśoṇitaṃ ghnato hasta-pāda-pārañcikaṃ vā kurvataḥ pūrvaḥ sāhasa-daṇḍaḥ pāṇi-pāda-danta-bhaṅge karṇa-nāsā-cchedane vraṇa-vidāraṇe ca anyatra duṣṭa-vraṇebhyaḥ
Translation
यदि किसी को बिना रक्त निकाले इतना मारा जाए कि वह ‘मृत-कल्प’ (मरा-सा) हो जाए, या हाथ/पैर की लंगड़ाहट कर दी जाए, तो प्रथम साहस-दण्ड। इसी प्रकार हाथ, पैर या दाँत तोड़ने; कान या नाक काटने; तथा घाव को फाड़ देने पर भी—परन्तु रोगग्रस्त/दूषित घावों के मामले में नहीं।
Word by Word
मृतकल्पम्(making someone) as if dead; death-like
मृतकल्पम्:
TypeAdjective
Rootमृत + कल्प
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (…कुर्वतः इत्यस्य कर्मविशेषणम्)
अशोणितम्bloodless; without bleeding
अशोणितम्:
TypeAdjective
Rootअ + शोणित
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम्
घ्नतःof one who strikes/assaults (lit. ‘killing’)
घ्नतः:
TypeVerb (participle)
Rootहन्
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः; परस्मैपदी; षष्ठी एकवचनम् (कर्तरि) — ‘of one who strikes/kills’
हस्तपादपारञ्चिकम्a ‘pārañcika’ act involving hands and feet (a specific mutilating/crippling act)
हस्तपादपारञ्चिकम्:
TypeNoun/Adjective
Rootहस्त + पाद + पारञ्चिक
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; दण्ड्यकर्म (कृत्यविशेषः)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्ययम्
कुर्वतःof one who does/commits
कुर्वतः:
TypeVerb (participle)
Rootकृ
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः; परस्मैपदी; षष्ठी एकवचनम् (कर्तरि) — ‘of one who does’
पूर्वःthe first (lowest)
पूर्वः:
TypeAdjective
Rootपूर्व
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विशेषणम् (साहसदण्डः इत्यस्य)
साहसदण्डःthe penalty for violent assault (sāhasa-penalty)
साहसदण्डः:
TypeNoun
Rootसाहस + दण्ड
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विधेयः दण्डः
पाणिपाददन्तभङ्गेin the breaking of hands, feet, or teeth
पाणिपाददन्तभङ्गे:
TypeNoun
Rootपाणि + पाद + दन्त + भङ्ग
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; अधिकरणे (स्थितौ/विषये)
कर्णनासाच्छेदनेin the cutting off of ear(s) and nose
कर्णनासाच्छेदने:
TypeNoun
Rootकर्ण + नासा + छेदन
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; अधिकरणे
व्रणविदारणेin the tearing/opening of a wound
व्रणविदारणे:
TypeNoun
Rootव्रण + विदारण
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; अधिकरणे
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्ययम्
अन्यत्रexcept; otherwise (i.e., not in the case of…)
अन्यत्र:
TypeAdverb
Rootअन्यत्र
Formदेश/विषय-निर्देशे अव्ययम्; ‘except/otherwise’
दुष्टव्रणेभ्यःfrom (i.e., except in the case of) infected/ulcerated wounds
दुष्टव्रणेभ्यः:
TypeNoun
Rootदुष्ट + व्रण
Formनपुंसकलिङ्गे पञ्चमी बहुवचनम्; अपादाने (अपवादः)
FAQs
To create an enforceable injury taxonomy for courts—linking observable harm to preset penalty tiers and limiting arbitrary judgments.