Sutra 11
Devanagari script
हस्तेनावगूर्णे त्रिपणावरो द्वादशपणपरो दण्डः पादेन द्विगुणः दुःखोत्पादनेन द्रव्येण पूर्वः साहसदण्डः प्राणाबाधिकेन मध्यमः ॥ कZ_०३.१९.११ ॥
Transliteration
hastenāvagūrṇe tri-paṇāvaro dvādaśa-paṇa-paro daṇḍaḥ pādena dviguṇaḥ duḥkhotpādanena dravyeṇa pūrvaḥ sāhasa-daṇḍaḥ prāṇābādhikena madhyamaḥ
Translation
यदि हाथ से थूक/अपमानजनक छींटा किया जाए तो दण्ड 3 पण से 12 पण तक है; पैर से किया जाए तो दोगुना। किसी वस्तु से पीड़ा उत्पन्न की जाए तो प्रथम साहस-दण्ड; और यदि उससे प्राणों को खतरा हो तो मध्यम साहस-दण्ड।
Word by Word
हस्तेनwith the hand
हस्तेन:
TypeNoun
Rootहस्त
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन
अवगूर्णेin (the case of) striking/assaulting
अवगूर्णे:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootअवगूर्ण
Formसप्तमी-एकवचन; (कर्मणि/भावे) लोकेटिव्; ‘अवगूर्ण’ = अवगूर्णित/अवगूर्णन-स्थिते (in the act/state of striking/assaulting)
त्रिपणof three paṇas
त्रिपण:
TypeNumeral/Quantifier (used adjectivally)
Rootत्रि + पण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (दण्डस्य विशेषणम्)
अवरःthe lower (fine)
अवरः:
TypeAdjective
Rootअवर
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; दण्डः इत्यस्य विशेषणम्
द्वादशपणof twelve paṇas
द्वादशपण:
TypeNumeral/Quantifier (used adjectivally)
Rootद्वादश + पण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (दण्डस्य विशेषणम्)
परःthe higher (fine)
परः:
TypeAdjective
Rootपर
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; दण्डः इत्यस्य विशेषणम्
दण्डःthe penalty/fine
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
पादेनwith the foot
पादेन:
TypeNoun
Rootपाद
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन
द्विगुणःdouble
द्विगुणः:
TypeAdjective
Rootद्वि + गुण
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; (दण्डः) इत्यस्य विशेषणम्
दुःखोत्पादनेनby causing pain (injury)
दुःखोत्पादनेन:
TypeNoun
Rootदुःख + उत्पादन
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; करण/हेतु-भावः
द्रव्येणwith an object/implement
द्रव्येण:
TypeNoun
Rootद्रव्य
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; करणम् (instrument/means)
पूर्वःthe first (grade)
पूर्वः:
TypeAdjective
Rootपूर्व
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; (साहसदण्डः) इत्यस्य विशेषणम्
साहसदण्डःthe sāhasa-penalty (assault fine)
साहसदण्डः:
TypeNoun
Rootसाहस + दण्ड
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
प्राणाबाधिकेनby (an act) injuring/endangering life
प्राणाबाधिकेन:
TypeAdjective (used substantively)
Rootप्राण + आबाधक
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; करण/हेतु-भावः (life-endangering/causing harm to life)
मध्यमःthe middle (grade)
मध्यमः:
TypeAdjective
Rootमध्यम
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; (साहसदण्डः) इत्यस्य विशेषणम्
FAQs
They give magistrates bounded discretion: consistent punishment while allowing adjustment for context, intent, and local conditions.