Sutra 15
Devanagari script
शतात्परेषु व्याजीं च विद्यात्पञ्चपणं शतम् ॥ कZ_०३.१७.१५च्द् ॥
Transliteration
śatāt pareṣu vyājīṃ ca vidyāt pañcapaṇaṃ śatam
Translation
सौ से अधिक राशि होने पर व्याजी (अतिरिक्त उपकर/ब्याज-सदृश वृद्धि) भी लगानी चाहिए—अर्थात सौ पर पाँच (पण) बढ़कर एक सौ पाँच।
Word by Word
शतात्from (the level of) a hundred; above a hundred
शतात्:
TypeNoun
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-एकवचन (अपादान); 'शत' = 100; तुलनार्थे/सीम्नि: 'from/above a hundred'
परेषुin higher (amounts/cases)
परेषु:
TypeAdjective
Rootपर
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-बहुवचन; 'पर' = higher/greater; अधिकरणे: 'in higher (amounts/cases)'
व्याजीम्a pretext; a fraudulent plea/stratagem
व्याजीम्:
TypeNoun
Rootव्याज
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म; 'व्याज' = pretext/false plea; also 'interest' in some contexts—here 'pretext/stratagem' fits the legal sense
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
विद्यात्should know; should determine
विद्यात्:
TypeVerb
Rootविद् (ज्ञाने)
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष-एकवचन; 'he should know/should determine'
पञ्चपणम्five paṇas (a monetary amount)
पञ्चपणम्:
TypeNoun
Rootपञ्च + पण
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म; समासः संख्यापूर्वक-तत्पुरुषः: 'पञ्च पणाः' इति परिमाणम्
शतम्a hundred
शतम्:
TypeNoun
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म; 'a hundred'
Entities Mentioned
C
court/assessor (implicit)FAQs
It introduces a marginal increment for higher-value matters, strengthening deterrence and compensating administrative burden while keeping the rule formulaic.