Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 17

सम्भाषितादधिकक्रियायां प्रयासं न मोघं कुर्यात् ॥ कZ_०३.१४.११ ॥

sambhāṣitād adhikakriyāyāṃ prayāsaṃ na moghaṃ kuryāt

यदि तय किए गए से अधिक काम किया जाए, तो अतिरिक्त परिश्रम को व्यर्थ न माना जाए (उसका मान/प्रतिफल हो)।

सम्भाषितात्from/than what has been agreed upon by discussion
सम्भाषितात्:
TypeNoun (verbal noun/ppp used substantively)
Rootसम्-√भाष्
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-एकवचन; (सम्भाषित = ‘spoken/negotiated/settled by talk’), अपादान/तुलनार्थक पञ्चमी (‘from/than’).
अधिकक्रियायाम्in undertaking additional action (beyond that)
अधिकक्रियायाम्:
TypeNoun (compound)
Rootअधिक-क्रिया
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन; अधिक + क्रिया = ‘extra/further action’; अधिकरण-सप्तमी (‘in/with regard to’).
प्रयासम्effort; exertion
प्रयासम्:
TypeNoun
Root√यस् (प्र-√यस्) / प्रयास (noun)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्म (object of कुर्यात्).
not
:
TypeParticle (negation)
Root
Formनिषेध-अव्यय; कुर्यात् इत्यस्य निषेधः.
मोघम्in vain; fruitless
मोघम्:
TypeAdjective used adverbially / Noun
Rootमोघ
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘in vain/fruitless’—क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः (प्रयासं मोघं = fruitless effort).
कुर्यात्should do; should undertake
कुर्यात्:
TypeVerb
Root√कृ
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन; ‘should do/make’.
W
worker (bhṛtaka)
E
employer/master (bhartṛ)

FAQs

It discourages exploitative expansion of duties after hiring and stabilizes labour relations by ensuring extra work is not administratively ignored.