Sutra 28
Devanagari script
कर्षकः सस्यानां गोपालकः सर्पिषां वैदेहकः पण्यानामात्मना व्यवहृतानां दशभागमसम्भाषितवेतनो लभेत ॥ कZ_०३.१३.२८ ॥
Transliteration
karṣakaḥ sasyānāṃ gopālakaḥ sarpiṣāṃ vaidehakaḥ paṇyānāmātmanā vyavahṛtānāṃ daśabhāgamasambhāṣitavetano labheta |
Translation
जब मजदूरी तय न हो: किसान को उपज का दसवाँ भाग मिले; ग्वाले को घी का दसवाँ भाग मिले; और वैदेहक (व्यापारी/दलाल) को अपने द्वारा स्वयं किए गए लेन-देन के माल का दसवाँ भाग मिले।
Word by Word
कर्षकःthe cultivator (farmer)
कर्षकः:
TypeNoun
Rootकर्षक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
सस्यानाम्of crops/produce
सस्यानाम्:
TypeNoun
Rootसस्य
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन
गोपालकःthe cowherd/cattle-keeper
गोपालकः:
TypeNoun
Rootगोपालक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
सर्पिषाम्of ghee
सर्पिषाम्:
TypeNoun
Rootसर्पिस्
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन
वैदेहकःthe vaidehaka (a trader/agent)
वैदेहकः:
TypeNoun
Rootवैदेहक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
पण्यानाम्of merchandise/goods for sale
पण्यानाम्:
TypeNoun
Rootपण्य
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन
आत्मनाby himself/personally
आत्मना:
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-एकवचन (करण/सहायार्थे)
व्यवहृतानाम्of (goods) transacted/dealt with (by him)
व्यवहृतानाम्:
TypeVerb (Participle)
Rootव्यवहृ
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग? षष्ठी-बहुवचन; ‘पण्यानाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
दशभागम्a tenth share (one-tenth)
दशभागम्:
TypeNoun
Rootदशभाग
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (कर्म)
असम्भाषितवेतनःwhose wage has not been agreed upon (in advance)
असम्भाषितवेतनः:
TypeAdjective (Bahuvrihi)
Rootअसम्भाषितवेतन
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘कर्षकः/गोपालकः/वैदेहकः’ इत्यस्य विशेषणम्
लभेतshould receive/obtain
लभेत:
TypeVerb
Rootलभ्
Formलट्? (विधिलिङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Entities Mentioned
K
karṣaka (cultivator)G
gopālaka (cowherd)V
vaidehaka (merchant/agent)FAQs
It creates administratively usable default wage schedules to reduce disputes and opportunistic bargaining in common, measurable-output occupations.