Sutra 1
Devanagari script
कर्मोदकमार्गमुचितं रुन्धतः कुर्वतोऽनुचितं वा पूर्वः साहसदण्डः सेतुकूपपुण्यस्थानचैत्यदेवायतनानि च परभूमौ निवेशयतः ॥ कZ_०३.१०.०१ ॥
Transliteration
karmodakamārgam ucitaṃ rundhataḥ kurvato'nucitaṃ vā pūrvaḥ sāhasadaṇḍaḥ setukūpapuṇyasthānacaityadevāyatanāni ca parabhūmau niveśayataḥ
Translation
काम-जल (सिंचाई/निकासी) के उचित मार्ग को रोकने या अनुचित मार्ग बनाने पर प्रथम साहस-दंड लगेगा; और जो पराई भूमि पर बाँध, कुआँ, पुण्यस्थान, चैत्य (स्मारक-स्थल) या देवालय स्थापित करे, उस पर भी वही दंड लगेगा।
Word by Word
कर्मwork; (here) public/agricultural work
कर्म:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
उदकwater
उदक:
TypeNoun
Rootउदक
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
मार्गम्road/way; (here) work- and water-channel route
मार्गम्:
TypeNoun
Rootमार्ग
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्मोदकमार्गम् = कर्म-उदक-मार्गः (समस्तपदम्)
उचितम्proper; appropriate
उचितम्:
TypeAdjective
Rootउचित (उच्/वच्-आधारित कृदन्तप्रयोगः)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; मार्गम् इति विशेषणम्
रुन्धतःof one who blocks/obstructs
रुन्धतः:
TypeVerb (Participle)
Rootरुध् (रुन्धति)
Formवर्तमानकालिक शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; परस्मैपदी; षष्ठी एकवचन (कर्तरि)
कुर्वतःof one who does/makes
कुर्वतः:
TypeVerb (Participle)
Rootकृ (करोति)
Formवर्तमानकालिक शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; परस्मैपदी; षष्ठी एकवचन (कर्तरि)
अनुचितम्improper; inappropriate
अनुचितम्:
TypeAdjective
Rootअनुचित
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; (कर्म) इति अव्यक्तं कर्मपदम्—‘अनुचितं (कर्म)’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
पूर्वःthe first; earlier (grade)
पूर्वः:
TypeAdjective
Rootपूर्व
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; साहसदण्डः इति विशेषणम्
साहसदण्डःthe penalty for violent/forcible wrongdoing (sāhasa); the first grade of such fine
साहसदण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; साहसस्य दण्डः
सेतुdam/embankment; bridge (here: water-control structure)
सेतु:
TypeNoun
Rootसेतु
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समासपूर्वपद)
कूपwell
कूप:
TypeNoun
Rootकूप
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समासपूर्वपद)
पुण्यस्थानholy place; place of merit
पुण्यस्थान:
TypeNoun
Rootस्थान
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समासपूर्वपद); पुण्यस्य स्थानम्
चैत्यshrine/monument (caitya)
चैत्य:
TypeNoun
Rootचैत्य
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समासपूर्वपद)
देवायतनानिtemples; abodes of gods
देवायतनानि:
TypeNoun
Rootदेवायतन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; देवानाम् आयतनानि
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
परभूमौon another’s land; on чужая land
परभूमौ:
TypeNoun
Rootपरभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी एकवचन; परा भूमिः = अन्यस्य भूमिः
निवेशयतःof one who causes to be placed/established; who sets up
निवेशयतः:
TypeVerb (Participle)
Rootनि-विश् (निवेशयति)
Formवर्तमानकालिक शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; causative (णिच्) प्रयोग; परस्मैपदी; षष्ठी एकवचन (कर्तरि)
Entities Mentioned
B
builders of channelsL
landownersR
religious/charitable institutions (as installations)FAQs
A regulated channel/route for operational water—irrigation supply or necessary drainage—treated as an enforceable public/neighbor-right.
To state that sacred status does not legalize encroachment; property rights and administrative order apply uniformly.