Sutra 72
Devanagari script
शत्रोः शङ्कितामात्येषु सान्त्वं प्रयुक्तं शेषप्रयोगं निवर्तयति दूष्यामात्येषु दानं संघातेषु भेदः शक्तिमत्सु दण्ड इति ॥ कZ_०९.७.७२ ॥
Transliteration
śatroḥ śaṅkitāmātyeṣu sāntvaṃ prayuktaṃ śeṣaprayogaṃ nivartayati dūṣyāmātyeṣu dānaṃ saṃghāteṣu bhedaḥ śaktimatsu daṇḍa iti
Translation
शत्रु के विरुद्ध: शंकित (डगमगाते) मंत्रियों पर किया गया सान्त्वन शेष उपायों के प्रयोग की आवश्यकता रोक देता है; दूष्य (भ्रष्ट/वश में आने योग्य) मंत्रियों पर दान; संघटित गुटों पर भेद; और शक्तिशाली पर दण्ड (बल-प्रयोग) — यही है।
Word by Word
शत्रोःof the enemy
शत्रोः:
TypeNoun
Rootशत्रु
Formषष्ठी-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्
शङ्कितsuspected
शङ्कित:
TypeParticiple
Rootशङ्क् (शङ्कते)
Formकृदन्त (क्त), विशेषणम्; पुंलिङ्गे लोकेटिव-बहुवचन-सम्बन्धः (आमात्येषु इत्यनेन)
अमात्येषुamong ministers/officials
अमात्येषु:
TypeNoun
Rootअमात्य
Formसप्तमी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गम्
सान्त्वम्conciliation
सान्त्वम्:
TypeNoun
Rootसान्त्व
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
प्रयुक्तम्when applied
प्रयुक्तम्:
TypeParticiple
Rootप्र-युज् (युनक्ति/युज्यते)
Formकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; सान्त्वम् इत्यस्य विशेषणम्
शेषthe remaining
शेष:
TypeNoun/Adjective
Rootशेष
Formविशेषणम्; द्वितीया-एकवचन-समासपूर्वपदम् (प्रयोगम् इत्यनेन)
प्रयोगम्application/use
प्रयोगम्:
TypeNoun
Rootप्रयोग
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्
निवर्तयतिstops/causes to desist
निवर्तयति:
TypeVerb
Rootनि-वृत् (निवर्तते/निवर्तयति)
Formलट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; सकर्मकः (प्रयोगम्)
दूष्यcorruptible
दूष्य:
TypeParticiple/Adjective
Rootदूष् (दूषयति)
Formकृदन्त (यत्/ण्यत्-प्रत्ययान्त विशेषण-प्रयोगः), पुंलिङ्गे लोकेटिव-बहुवचन-सम्बन्धः (अमात्येषु इत्यनेन)
अमात्येषुamong ministers/officials
अमात्येषु:
TypeNoun
Rootअमात्य
Formसप्तमी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गम्
दानम्gift/bribe
दानम्:
TypeNoun
Rootदान
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
संघातेषुamong groups/collectives
संघातेषु:
TypeNoun
Rootसंघात
Formसप्तमी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गम्
भेदःdivision/dissension
भेदः:
TypeNoun
Rootभेद
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्
शक्तिमत्सुamong the powerful
शक्तिमत्सु:
TypeAdjective (used substantively)
Rootशक्तिमत्
Formसप्तमी-बहुवचनम्, पुंलिङ्गम्
दण्डःpunishment/force
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपातः; उद्धरण/समाप्त्यर्थकः
Entities Mentioned
Ś
śatru (enemy)A
amātya (minister/official)S
saṃghāta (faction/combination)S
sāntvaD
dānaB
bhedaD
daṇḍaFAQs
Match the instrument to the target type: reassure the doubtful, buy the corruptible, split cohesive blocs, and coerce those whose power makes softer measures ineffective.