Sutra 64

Devanagari script

अर्थोऽनर्थ इति धर्मोऽधर्म इति कामः शोक इति संशयत्रिवर्गः ॥ कZ_०९.७.६४ ॥

Transliteration

artho 'nartha iti dharmo 'dharma iti kāmaḥ śoka iti saṃśaya-trivargaḥ

Translation

नीति-निर्णय के संशय/दुविधा की त्रयी युग्म-विरोध के रूप में है—अर्थ बनाम अनर्थ, धर्म बनाम अधर्म, और काम बनाम शोक।

Word by Word

• अर्थः: wealth; material/political interest (artha)
• Type: Noun
• Root: अर्थ
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्

• अनर्थः: harm; misfortune; what is not beneficial
• Type: Noun
• Root: अनर्थ
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्

• इति: thus; as (it is said/considered)
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: अव्ययम्; वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-चिह्नार्थे

• धर्मः: dharma; law; duty; righteousness
• Type: Noun
• Root: धर्म
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्

• अधर्मः: unrighteousness; illegality; adharma
• Type: Noun
• Root: अधर्म
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्

• इति: thus
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: अव्ययम्

• कामः: desire; pleasure (kāma)
• Type: Noun
• Root: काम
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्

• शोकः: grief; sorrow
• Type: Noun
• Root: शोक
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्

• इति: thus
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: अव्ययम्

• संशयत्रिवर्गः: the threefold doubt (regarding artha, dharma, and kāma)
• Type: Noun
• Root: संशय-त्रिवर्ग
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; समासः: संशयस्य त्रिवर्गः (त्रिवर्ग-विषये संशय-रूपः विकल्पः)

Entities Mentioned

• artha
• anartha
• dharma
• adharma
• kāma
• śoka

More Details

FAQs

How can administrators use the 'saṃśaya-trivarga'?

As a structured checklist for choices: evaluate actions by expected gain/loss, legality/illegality effects, and welfare/distress consequences.