Sutra 30
Devanagari script
भूमिसंधिं याचेत प्रत्यादेयां नित्यामित्रामनपाश्रयां महाक्षयव्ययनिवेशां वास्मै भूमिं दद्यात् ॥ कZ_१२.१.३० ॥
Transliteration
bhūmisaṃdhiṃ yāceta pratyādeyāṃ nityāmitrām anapāśrayāṃ mahākṣayavyayaniveśāṃ vā asmai bhūmiṃ dadyāt
Translation
भूमि द्वारा संधि करनी हो तो उसे ऐसी भूमि दे जो वापस ली जा सके; या ऐसी भूमि दे जिसमें स्थायी शत्रु हों, भरोसेमंद सहारा न हो, और जिसके लिए भारी क्षय-व्यय तथा महँगा निवेशन (स्थापना) करना पड़े।
Word by Word
भूमि-सन्धिम्a territorial settlement/compact (land-boundary agreement)
भूमि-सन्धिम्:
TypeNoun
Rootसन्धि
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; (भूमेः सन्धिः) ‘भूमि’ (स्त्री.) + ‘सन्धि’ (पुं.)
याचेत्should request / should ask for
याचेत्:
TypeVerb
Rootयाच्
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन; वर्तमान-कालार्थे विधिः
प्रत्यादेयाम्(a land/arrangement) that is recoverable / to be taken back
प्रत्यादेयाम्:
TypeAdjective (verbal derivative)
Rootप्रति-आ-दा
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; भविष्यत्कर्तव्यतार्थे (gerundive/यत्-प्रत्ययार्थः): ‘that which is to be taken back/returnable’
नित्याpermanent / enduring
नित्या:
TypeAdjective
Rootनित्य
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘भूमिम्/सन्धिम्’ इत्यादि स्त्रीपदं विशेषयति
अमित्राम्hostile / connected with an enemy
अमित्राम्:
TypeNoun (used adjectivally)
Rootअमित्र
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘अमित्र’ = शत्रु; यहाँ ‘अमित्रा’ = शत्रु-रहित/शत्रु-सम्बद्ध (context: hostile) — विशेषणरूपेण
अनपाश्रयाम्independent / not reliant on another’s support
अनपाश्रयाम्:
TypeAdjective
Rootअन-अप-आश्रि (आश्रय)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘अपाश्रय’ = आश्रय/समर्थन; अनपाश्रया = आश्रयरहित/पराश्रयरहित
महा-क्षय-व्यय-निवेशाम्requiring great loss, expenditure, and investment/settlement
महा-क्षय-व्यय-निवेशाम्:
TypeNoun (compound used adjectivally)
Rootनिवेश
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘यस्यां महाक्षयश्च व्ययश्च निवेशश्च (वा) सः/सा’ इति गुणसमासः; ‘भूमिम्’ विशेषयति
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
अस्मैto him
अस्मै:
TypePronoun
Rootइदम्
Formचतुर्थी-एकवचन; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; ‘to him’
भूमिम्land / territory
भूमिम्:
TypeNoun
Rootभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन
दद्यात्should give
दद्यात्:
TypeVerb
Rootदा
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन
Entities Mentioned
B
bhūmi (land)A
amitra (enemy)FAQs
It converts a concession into a liability for the recipient—forcing them to spend on defense and settlement while keeping the option of later recovery.