Shloka 60

अविद्याबीज-निरूपणं, योगस्वरूप-उपदेशः, मूर्तहरिधारणा-समाधि, जनकवंशीय-राजर्षिसंवादः

Devanagari script

एतत् सर्वम् इदं विश्वं जगद् एतच् चराचरम् परब्रह्मस्वरूपस्य विष्णोः शक्तिसमन्वितम्

Transliteration

etat sarvam idaṃ viśvaṃ jagad etac carācaram parabrahmasvarūpasya viṣṇoḥ śaktisamanvitam

Translation

આ સમગ્ર વિશ્વ—આ ચરાચર જગત—પરબ્રહ્મસ્વરૂપ ભગવાન વિષ્ણુની શક્તિથી સમન્વિત થઈને અસ્તિત્વમાં છે.

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (to एतत्/विश्वम्)

• इदम्: this (here)
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• विश्वम्: universe
• विश्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• जगत्: world
• जगत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (reiterative)

• चर-अचरम्: moving and unmoving
• चर-अचरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्वन्द्वः (चरं च अचरं च)

• परब्रह्म-स्वरूपस्य: of the nature/form of the Supreme Brahman
• परब्रह्म-स्वरूपस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: परब्रह्म (प्रातिपदिक) + स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (परब्रह्मणः स्वरूपम्)

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• शक्ति-समन्वितम्: endowed with (His) power
• शक्ति-समन्वितम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक) + समन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तृतीया/तत्पुरुष-प्रायः (शक्त्या समन्वितम् = endowed with power)

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Characters & Entities

• Vishnu
• Shakti (divine power/energies)
• The universe (jagat)
• Moving and non-moving beings (cara-acara)

FAQs

What is the significance of ‘cara-acara’ (moving and non-moving) in the Vishnu Purana?

It asserts that every category of existence—living beings, matter, and all phenomena—falls within the single cosmic order sustained as the manifestation of Vishnu’s power.

How does Sage Parāśara explain the relationship between Vishnu and the universe here?

Parāśara frames the universe not as independent, but as śakti-samanvita—an expression dependent on Vishnu, who is identified as Para Brahman.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Vishnu is presented as the Supreme Reality (Para Brahman) whose energies ground and pervade the entire cosmos, supporting a theistic metaphysics where the world is real yet reliant on Him.