Shloka 81
सूर्यरथ-कालचक्र-आयनविभागः, संध्योपासनम्, देवयान-पितृयानम्, विष्णुपद-गङ्गावतरणम्
तपस्तपस्यौ मधुमाधवौ च शुक्रः शुचिश् चायनम् उत्तरं स्यात् नभो नभस्यो ऽथ इषश् च सोर्जः सहःसहस्याव् इति दक्षिणं स्यात्
tapastapasyau madhumādhavau ca śukraḥ śuciś cāyanam uttaraṃ syāt nabho nabhasyo 'tha iṣaś ca sorjaḥ sahaḥsahasyāv iti dakṣiṇaṃ syāt
તપસ-તપસ્યા, મધુ-માધવ, શુક્ર-શુચિ—આ સૂર્યના ઉત્તરાયણના માસ છે. નભ-નભસ્ય, પછી ઇષ-ઊર્જ, અને ત્યારબાદ સહ-સહસ્ય—આ દક્ષિણાયણના માસ; આ રીતે પરમેશ્વરની આજ્ઞાથી કાળની ક્રમબદ્ધ ગતિ સ્થિર રહે છે.
Sage Parāśara (teaching Maitreya)
FAQs
This verse classifies the months into the Sun’s northern and southern courses, presenting time as a disciplined cosmic order that governs seasons, rites, and the rhythm of worldly life.
Parāśara teaches by enumeration: he lists the traditional month-names and assigns them to the two āyanas (half-year paths), showing that the year is understood through the Sun’s movement.
Even when the verse speaks in calendrical terms, the Purāṇic framework treats such order as upheld by the Supreme Reality—Vishnu—through whom cosmic time and its cycles remain coherent and meaningful.