Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

प्रियव्रतवंशवर्णनम् — सप्तद्वीपविभागः, जम्बूद्वीप-वर्षविभागः, भरत-नामकरणम्

नाभिः किंपुरुषश् चैव हरिवर्ष इलावृतः रम्यो हिरण्वान् षष्ठस् तु कुरुर् भद्राश्व एव च केतुमालस् तथैवान्यः साधुचेष्टो नृपो ऽभवत्

nābhiḥ kiṃpuruṣaś caiva harivarṣa ilāvṛtaḥ ramyo hiraṇvān ṣaṣṭhas tu kurur bhadrāśva eva ca ketumālas tathaivānyaḥ sādhuceṣṭo nṛpo 'bhavat

નાભિ, કિમ્પુરુષ, હરિવર્ષ અને ઇલાવૃત; રમ્ય તથા છઠ્ઠો હિરણ્વાન; તેમજ કુરુ, ભદ્રાશ્વ અને કેતુમાલ—આ નામિત વર્ષ-વિભાગો છે. તેમના માટે ધર્માચરણમાં પ્રસિદ્ધ બીજો એક રાજા પણ પ્રગટ થયો, જે યોગ્ય શાસક અને સ્થાપક બન્યો।

नाभिःNābhi
नाभिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)
किंपुरुषःKiṃpuruṣa
किंपुरुषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिंपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (particle: indeed/only)
हरिवर्षःHarivarṣa
हरिवर्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरिवर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)
इलावृतःIlāvṛta
इलावृतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइलावृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)
रम्यःRamya
रम्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)
हिरण्वान्Hiraṇvān
हिरण्वान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहिरण्वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive stem)
षष्ठःthe sixth
षष्ठः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootषष्ठ (संख्या-प्रातिपदिक)
Formक्रमवाचक (ordinal), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुand/indeed
तु:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेषणार्थक/विरोधार्थक अव्यय
कुरुःKuru
कुरुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)
भद्राश्वःBhadrāśva
भद्राश्वः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभद्राश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
केतुमालःKetumāla
केतुमालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकेतुमाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)
तथाthus
तथा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formरीत्यर्थक अव्यय (adverb: thus/so)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
अन्यःanother
अन्यः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
साधु-चेष्टःSādhuceṣṭa
साधु-चेष्टः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसाधु (अव्यय/प्रातिपदिक) + चेष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (साध्वी चेष्टा यस्य/साधु-चेष्टः)
नृपःking
नृपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अभवत्was, became
अभवत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

P
Parāśara
M
Maitreya
N
Nābhi
K
Kimpuruṣa
H
Harivarṣa
I
Ilāvṛta
R
Ramya
H
Hiraṇvān
K
Kuru
B
Bhadrāśva
K
Ketumāla

FAQs

The verse lists key varṣas (divisions) of Jambūdvīpa, presenting the cosmos as an ordered, intelligible realm—an outward sign of divine governance and dharmic structure.

By enumerating specific varṣas and associating them with rightful rule, Parāśara frames sacred geography as a moral-cosmic arrangement where regions are sustained by dharma, not mere physical space.

Even when Vishnu is not named in the verse, the Purāṇic mapping implies a universe held together by a supreme ordering principle—Vishnu as the sovereign ground in which structure, kingship, and harmony cohere.