Shloka 68

वासुदेवस्वरूपनिरूपणं—सर्गक्रमश्च

Vāsudeva’s Nature and the Ordered Process of Creation

Devanagari script

स एव सर्वभूतेशो विश्वरूपो यतो ऽव्ययः सर्गादिकं ततो ऽस्यैव भूतस्थम् उपकारकम्

Transliteration

sa eva sarvabhūteśo viśvarūpo yato 'vyayaḥ sargādikaṃ tato 'syaiva bhūtastham upakārakam

Translation

એ જ સર્વભૂતેશ, વિશ્વરૂપ અને અવ્યય છે. તેની પાસેથી સૃષ્ટિ વગેરે બધું પ્રગટે છે; અને એ જ સર્વ જીવોમાં નિવાસ કરીને ઉપકારક આધાર બને છે।

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एव: indeed
• एव: Emphasis
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphasis)

• सर्व-भूत-ईशः: lord of all beings
• सर्व-भूत-ईशः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वेषां भूतानाम् ईशः)

• विश्व-रूपः: whose form is the universe
• विश्व-रूपः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (विश्वं रूपं यस्य सः)

• यतः: from whom/whence
• यतः: Hetu/Source (From which)
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय/तसिल्-प्रत्ययान्त)
• Form: अव्यय; तसिलन्त-अव्यय (ablatival adverb)

• अव्ययः: imperishable
• अव्ययः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• सर्ग-आदिकम्: creation and the rest (processes)
• सर्ग-आदिकम्: Karta/Visheya (That which begins with creation)
• Type: Noun
• Root: सर्ग (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + क (प्रातिपदिक/प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्गः आदिः यस्य तत्)

• ततः: therefrom/therefore
• ततः: Hetu/Source (Therefore/from that)
• Type: Indeclinable
• Root: ततस् (अव्यय/तसिल्-प्रत्ययान्त)
• Form: अव्यय; तसिलन्त-अव्यय (ablatival adverb)

• अस्य: of him
• अस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम्/तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; ‘asya’ = ‘of him/this’)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• एव: indeed
• एव: Emphasis
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• भूत-स्थम्: situated in beings
• भूत-स्थम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भूत (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक; √स्था धातोः)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (भूतेषु स्थितम्)

• उपकारकम्: beneficial/helpful
• उपकारकम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उपकारक (प्रातिपदिक; उप-√कृ धातोः ण्वुल्/क-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the significance of Vishnu being called Viśvarūpa in the Vishnu Purana?

This verse presents Vishnu as the universe-bodied Lord—both the source of cosmic manifestation and the reality in which all forms subsist.

How does Sage Parāśara explain creation (sarga) in this context?

Parāśara states that creation and subsequent cosmic functions arise from the imperishable Vishnu, establishing Him as the primary causal principle behind sarga and related processes.

What is the theological importance of Lord Vishnu being 'bhūtastha' (dwelling in beings)?

It affirms Vishnu’s immanence: He is not only the transcendent cause but also the inner supporter and benefactor of all creatures—central to Vaishnava metaphysics and devotion.