Verse 18
Yogatattva
ज्ञातं येन निजं रूपं कैवल्यं परमं पदम् । निष्कलं निर्मलं साक्षात् सच्चिदानन्दरूपकम् ॥
उत्पत्तिस्थितिसंहारस्फूर्तिज्ञानविवर्जितम् । एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तम् अथ योगं ब्रवीमि ते ॥
योगो हि बहुधा ब्रह्मन् भिद्यते व्यवहारतः । मन्त्रयोगो लयश्चैव हठोऽसौ राजयोगतः ॥१७-१९॥
ज्ञातम् येन निजम् रूपम् कैवल्यम् परमम् पदम् । निष्कलम् निर्मलम् साक्षात् सत्-चित्-आनन्द-रूपकम् ॥
उत्पत्ति-स्थिति-संहार-स्फूर्ति-ज्ञान-विवर्जितम् । एतत् ज्ञानम् इति प्रोक्तम् । अथ योगम् ब्रवीमि ते ॥
योगः हि बहुधा ब्रह्मन् भिद्यते व्यवहारतः । मन्त्र-योगः लयः च एव । हठः असौ राज-योगतः ॥१७-१९॥
jñātaṃ yena nijaṃ rūpaṃ kaivalyaṃ paramaṃ padam | niṣkalaṃ nirmalaṃ sākṣāt saccidānandarūpakam ||
utpattisthitisaṃhārasphūrtijñānavivarjitam | etaj jñānam iti proktam atha yogaṃ bravīmi te ||
yogo hi bahudhā brahman bhidyate vyavahārataḥ | mantrayogo layaś caiva haṭho 'sau rājayogataḥ ||17–19||
જે દ્વારા પોતાનું સ્વરૂપ જાણી શકાય છે—કૈવલ્ય, પરમ પદ—અખંડ, નિર્મળ, સాక్షાત્, સચ્ચિદાનંદસ્વરૂપ; ઉત્પત્તિ-સ્થિતિ-સંહાર તથા સ્ફૂર્તિ વિષયક જ્ઞાનથી રહિત—આને ‘જ્ઞાન’ કહેવામાં આવ્યું છે. હવે હું તને યોગ કહું છું. હે બ્રહ્મન્, વ્યવહારમાં યોગ અનેક રીતે વિભાગાય છે: મંત્રયોગ, લયયોગ, હઠયોગ અને રાજયોગ.
That by which one’s own form is known—kaivalya, the supreme state—partless, stainless, directly (real), of the nature of being-consciousness-bliss; devoid of the cognition of arising, abiding, dissolution, and manifestation—this is declared to be ‘knowledge’. Now I shall tell you yoga. For yoga, O Brahman, is divided in many ways in practical usage: mantra-yoga, and also laya (absorption), haṭha, and that (called) rāja-yoga.