Verse 9
Vajrasuchika
तर्हि को वा ब्राह्मणो नाम । यः कश्चिदात्मानमद्वितीयं जातिगुणक्रियाहीनं षडूर्मिषड्भावेत्यादिसर्वदोषरहितं सत्यज्ञानानन्दानन्तस्वरूपं स्वयं निर्विकल्पमशेषकल्पाधारमशेषभूतान्तर्यामित्वेन वर्तमानमन्तर्यहिश्चाकाशवदनुस्यूतमखण्डानन्दस्वभावमप्रमेयं अनुभवैकवेद्यमपरोक्षतया भासमानं करतळामलकवत्साक्षादपरोक्षीकृत्य कृतार्थतया कामरागादिदोषरहितः शमदमादिसम्पन्नो भावमात्सर्यतृष्णाशामोहादिरहितो दम्भाहङ्कारादिभिरसंस्पृष्टचेता वर्तते—एवमुक्तलक्षणो यः स एव ब्राह्मण इति श्रुतिस्मृतिहासपुराणाभ्यामभिप्रायः । अन्यथा हि ब्राह्मणत्वसिद्धिर्नास्त्येव । सच्चिदानन्दमात्मानमद्वितीयं ब्रह्म भावयेदित्युपनिषत् ॥९॥
तर्हि । कः । वा । ब्राह्मणः । नाम । यः । कश्चित् । आत्मानम् । अद्वितीयम् । जाति-गुण-क्रिया-हीनम् । षट्-ऊर्मि-षट्-भाव-इति-आदि । सर्व-दोष-रहितम् । सत्य-ज्ञान-आनन्द-अनन्त-स्वरूपम् । स्वयम् । निर्विकल्पम् । अशेष-कल्प-आधारम् । अशेष-भूत-अन्तर्यामित्वेन । वर्तमानम् । अन्तर्यहि(ः) । च । आकाश-वत् । अनुस्यूतम् । अखण्ड-आनन्द-स्वभावम् । अप्रमेयम् । अनुभव-एक-वेद्यम् । अपरोक्षतया । भासमानम् । करतल-आमलक-वत् । साक्षात् । अपरोक्षीकृत्य । कृतार्थतया । काम-राग-आदि-दोष-रहितः । शम-दम-आदि-सम्पन्नः । भाव-मत्सर्य-तृष्णा-आशा-मोह-आदि-रहितः । दम्भ-अहङ्कार-आदि-भिः । असंस्पृष्ट-चेताः । वर्तते । एवम्-उक्त-लक्षणः । यः । सः । एव । ब्राह्मणः । इति । श्रुति-स्मृति-इतिहास-पुराणाभ्याम् । अभिप्रायः । अन्यथा । हि । ब्राह्मणत्व-सिद्धिः । न । अस्ति । एव । सच्चिदानन्दम् । आत्मानम् । अद्वितीयम् । ब्रह्म । भावयेत् । इति । उपनिषत् ॥९॥
tarhi ko vā brāhmaṇo nāma | yaḥ kaścid ātmānam advitīyaṃ jāti-guṇa-kriyā-hīnaṃ ṣaḍ-ūrmi-ṣaḍ-bhāva-ity-ādi sarva-doṣa-rahitaṃ satya-jñāna-ānanda-ananta-svarūpaṃ svayaṃ nirvikalpam aśeṣa-kalpādhāram aśeṣa-bhūtāntaryāmitvena vartamānam antaryahiś cākāśavad anusyūtam akhaṇḍānanda-svabhāvam aprameyam anubhavaika-vedyam aparokṣatayā bhāsamānaṃ karatala-āmalaka-vat sākṣād aparokṣīkṛtya kṛtārthatayā kāma-rāgādi-doṣa-rahitaḥ śama-damādi-sampanno bhāva-mātsarya-tṛṣṇā-āśā-mohādi-rahito dambhāhaṅkārādibhir asaṃspṛṣṭa-cetā vartate—evam-ukta-lakṣaṇo yaḥ sa eva brāhmaṇa iti śruti-smṛti-itihāsa-purāṇābhyām abhiprāyaḥ | anyathā hi brāhmaṇatva-siddhir nāsty eva | sac-cid-ānandam ātmānam advitīyaṃ brahma bhāvayed ity upaniṣat ||9||
તો પછી ખરેખર બ્રાહ્મણ કોને કહે છે? જે કોઈ આત્માને—અદ્વિતીય, જાતિ-ગુણ-ક્રિયા રહિત; ષડૂર્મિ અને ષડ્ભાવ વગેરે સર્વ દોષોથી રહિત; સત્ય-જ્ઞાન-આનંદ-અનંત સ્વરૂપ; સ્વયં નિર્વિકલ્પ; સર્વ કલ્પનાઓનો આધાર; સર્વ ભૂતોમાં અંતર્યામી રૂપે વર્તમાન; આકાશની જેમ અંદર-બહાર વ્યાપક; અખંડ આનંદ સ્વભાવ; અપ્રમેય; અનુભવથી જ જાણ્ય; અપરોક્ષ રીતે પ્રકાશમાન—હાથમાં આમળા ફળ જેવું સાક્ષાત્ અપરોક્ષ કરી—કૃતાર્થ બની, કામ-રાગાદિ દોષોથી રહિત; શમ-દમાદિ સંપન્ન; ભાવ, માત્સર્ય, તૃષ્ણા, આશા, મોહ વગેરે રહિત; દંભ અને અહંકારથી અસંસ્પૃષ્ટ ચિત્ત ધરાવે—એવા લક્ષણોવાળો જે હોય તે જ બ્રાહ્મણ છે: એવો શ્રુતિ, સ્મૃતિ, ઇતિહાસ અને પુરાણનો અભિપ્રાય છે. અન્યથા બ્રાહ્મણત્વની સિદ્ધિ નથી. સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપ અદ્વિતીય બ્રહ્મરૂપ આત્માનું ચિંતન કરવું—એવું ઉપનિષદ કહે છે ॥૯॥
Then who indeed is called a brāhmaṇa? Whoever, having directly realized (made immediately evident) the Self—non-dual, devoid of birth-status, qualities, and actions; free from all defects such as the six waves and the six transformations; of the nature of truth, knowledge, bliss, and infinitude; itself free of conceptual distinctions; the support of all imaginations (kalpas); abiding as the inner controller of all beings; pervading within and without like space; of the nature of unbroken bliss; immeasurable; knowable only through direct experience; shining as immediate (aparokṣa) reality, like an āmalaka fruit in the palm—being fulfilled, free from faults such as desire and attachment; endowed with tranquility and self-control; free from envy, craving, hope, delusion, and the like; with a mind untouched by hypocrisy and ego—such a one alone is the brāhmaṇa: this is the purport of śruti, smṛti, itihāsa, and purāṇa. Otherwise, brāhmaṇahood is not established at all. One should contemplate the non-dual Brahman, the Self of the nature of existence-consciousness-bliss—thus (teaches) the Upaniṣad.