Ekakshara

Verse 1

एकाक्षरं त्वक्षरेऽत्रास्ति सोमे सुषुम्नायां चेह दृढी स एकः । त्वं विश्वभूर्भूतपतिः पुराणः पर्जन्य एको भुवनस्य गोप्ता ॥१॥

અક્ષરમાં અહીં એકાક્ષર તત્ત્વ નિહિત છે; સોમમાં તથા અહીં સુષુમ્ના નાડીમાં તે એક દૃઢપણે સ્થિત છે. તું વિશ્વનો સર્જક, ભૂતોનો પતિ, પુરાતન; પર્જન્યરૂપે એક—અને જગતનો ગોપ્તા છે.

Verse 2

विश्वे निमग्नपदवीः कवीनां त्वं जातवेदो भुवनस्य नाथः । अजातमग्रे स हिरण्यरेता यज्ञैस्त्वमेवैकविभुः पुराणः ॥२॥

વિશ્વના કવિઓ (ઋષિઓ) જેમાં લીન થાય તે માર્ગો તું જ છે; હે જાતવેદસ, તું ભુવનનો નાથ છે. આદિમાં અજાત, તે એક હિરણ્યરેતા; યજ્ઞોથી તું જ એક સર્વવ્યાપી પુરાતન પ્રભુ તરીકે પૂજાય છે.

Verse 3

प्राणः प्रसूतिर्भुवनस्य योनिर्व्याप्तं त्वया एकपदेन विश्वम् । त्वं विश्वभूर्योनिपारः स्वगर्भे कुमार एको विशिखः सुधन्वा ॥३॥

તું પ્રાણ છે, પ્રસૂતિ છે, ભુવનની યોનિ છે; તારા એક પદથી સમગ્ર વિશ્વ વ્યાપ્ત છે. તું વિશ્વભૂ, યોનિથી પર; પોતાના જ ગર્ભમાં તું એક કુમાર, વિશિખ (તીરવિહિન), સુધન્વા (સુધનુષી) છે.

Verse 4

वितत्य बाणं तरुणार्कवर्णं व्योमान्तरे भासि हिरण्यगर्भः । भासा त्वया व्योम्नि कृतः सुतार्क्ष्य-स्तवं वै कुमारस्त्वमरिष्टनेमिः ॥४॥

યુવાન સૂર્યવર્ણ બાણને વિસ્તારી, તું વ્યોમમધ્યે હિરણ્યગર્ભરૂપે તેજસ્વી પ્રકાશે છે. તારા તેજથી આકાશ મણિમય બને છે; તું નિશ્ચયે કુમાર છે, તું અરીષ્ટનેમિ છે.

Verse 5

त्वं वज्रभृद्भूतपतिस्त्वमेव । कामः प्रजानां निहितोऽसि सोमे । स्वाहा स्वधा यच्च वषट् करोति रुद्रः पशूनां गुहया निमग्नः ॥५॥

તું વજ્રધારી છે; તું જ સર્વ ભૂતોનો પતિ છે. હે સોમ, પ્રજાઓમાં સ્થિત કામ તું જ છે. સ્વાહા, સ્વધા અને જે વષટ્કાર કરે તે પણ તું; પશુઓનો રુદ્ર તું, હૃદયગુહામાં લીન છે.

Verse 6

धाता विधाता पवनः सुपर्णो विष्णुर्वराहो रजनी रहश्च । भूतं भविष्यत्प्रभवः क्रियाश्च । कालः क्रमस्त्वं परमाक्षरं च ॥६॥

તું ધાતા અને વિધાતા છે; પવન છે; સુપર્ણ છે; વિષ્ણુ છે; વરાહ છે; રજની અને રહસ્ય પણ તું. ભૂત અને ભવિષ્યનો પ્રભવ તથા ક્રિયાઓ તું; કાળ અને ક્રમ તું—અને પરમ અક્ષર પણ તું.

Verse 7

ऋचो यजूंषि प्रसवन्ति वक्त्रात् सामानि सम्राड् वसुवन्तरिक्षम् । त्वं यज्ञनेता हुतभुग् विभुश्च रुद्रास्तथा दैत्यगणा वसुश्च ॥७॥

તારા મુખમાંથી ઋચાઓ અને યજુઃમંત્રો પ્રવર્તે છે; સામગાન પણ. હે સમ્રાટ્, તું વસુ છે, તું અંતરિક્ષ છે. તું યજ્ઞનો નેતા, હવિર્ભુગ્ (આહુતિભોક્તા) અને સર્વવ્યાપી છે; તું રુદ્રો છે, તેમજ દૈત્યગણો અને વસુદેવતાઓ પણ તું જ છે.

Verse 8

स एष देवोऽम्बरगश्च चक्रे अन्येऽभ्यधिष्ठेत तमो निरुन्ध्यः । हिरण्मयं यस्य विभाति सर्वं व्योमान्तरे रश्मिमिवांशुनाभिः ॥८॥

આ જ દેવ આકાશમાં ગમન કરનાર છે; તેણે આ વ્યવસ્થા રચી છે. તે અન્ય સૌ પર અધિષ્ઠાન કરે છે, અંધકારને રોકે છે. જેના દ્વારા સર્વ જગત તેજસ્વી થાય છે તે હિરણ્મય છે—વ્યોમના અંતરમાં—કિરણના ચક્રાકાર અંશો જેવી પ્રકાશ-નાભિઓ સાથે.

Verse 9

स सर्ववेत्ता भुवनस्य गोप्ता ताभिः प्रजानां निहिता जनानाम् । प्रोता त्वमोता विचितिः क्रमाणां प्रजापतिश्छन्दमयो विगर्भः ॥९॥

તે સર્વજ્ઞ છે, જગતનો ગોપ્તા (રક્ષક) છે; તે જ શક્તિઓ દ્વારા પ્રજાઓ—જીવોના સમૂહ—સ્થાપિત છે. તે સર્વમાં પ્રોત અને ઓત, વણાયેલો અને અંતર્વણાયેલો છે; ક્રમોની વિવેકમય વ્યવસ્થા છે. તે પ્રજાપતિ છે, છંદમય છે, અને વિગર્ભ—અદ્ભુત ગર્ભવાળો—છે.

Verse 10

सामैश्चिदन्तो विरजश्च बाहूं हिरण्मयं वेदविदां वरिष्ठम् । यमध्वरे ब्रह्मविदः स्तुवन्ति सामैर्यजुर्भिः क्रतुभिस्त्वमेव ॥१०॥

સામગાનોથી તેઓ અંદર નિવાસ કરનાર નિર્મળ પરમાત્માને સ્તવે છે; જેના ભુજાઓ જાણે સુવર્ણમય છે, જે વેદવિદોમાં શ્રેષ્ઠ છે. યજ્ઞમાં બ્રહ્મવિદો સામ, યજુર્મંત્રો અને ક્રતુવિધિઓ દ્વારા જેને ગાય છે—તે તું જ, તું જ તે પરમ તત્ત્વ છે.

Verse 11

त्वं स्त्री पुमांस्त्वं च कुमार एकस्त्वं वै कुमारी ह्यथ भूस्त्वमेव । त्वमेव धाता वरुणश्च राजा त्वं वत्सरोऽग्न्यर्यम एव सर्वम् ॥११॥

તું સ્ત્રી છે, તું પુરુષ છે, અને તું એકમાત્ર યુવાન છે; તું જ કન્યા છે, અને પછી તું જ ધરતી છે—તું જ. તું જ ધાતા (પોષક) છે, અને વરુણ રાજા પણ તું જ; તું જ વર્ષ (વત્સર) છે; તું જ અગ્નિ અને આર્યમન છે—નિષ્ઠાપૂર્વક, સર્વં તું જ છે.

Verse 12

मित्रः सुपर्णश्चन्द्र इन्द्रो रुद्रस्त्वष्टा विष्णुः सविता गोपतिस्त्वम् । त्वं विष्णुर्भूतानि तु त्रासि दैत्यांस्त्वयावृतं जगदुद्भवगर्भः ॥१२॥

તું મિત્ર છે; તું સુપર્ણ છે; તું ચંદ્ર છે; તું ઇન્દ્ર, રુદ્ર, ત્વષ્ટા, વિષ્ણુ, સવિતા છે; તું ગોપતિ—પશુઓનો અધિપતિ છે. તું જ વિષ્ણુ છે; તું ભૂતોને રક્ષે છે; તું દૈત્યોને દમન કરી રક્ષણ આપે છે; તારા દ્વારા જગત વ્યાપ્ત છે—તું ઉત્પત્તિનું ગર્ભ, જગદુદ્ભવનું મૂળ છે.

Verse 13

त्वं भूर्भुवः स्वस्त्वं हि स्वयंभूरथ विश्वतोमुखः । य एवं नित्यं वेदयते गुहाशयं प्रभुं पुराणं सर्वभूतं हिरण्मयम् । हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं स बुद्धिमान् बुद्धिमतीत्य तिष्ठतीत्युपनिषत् ॥१३॥

તું ભૂઃ, ભુવઃ અને સ્વઃ છે; નિશ્ચયે તું સ્વયંભૂ અને સર્વદિશામુખ (સર્વત્ર વ્યાપક) છે. જે કોઈ હૃદયગુહામાં નિવાસ કરનાર પ્રભુને—પુરાતન, સર્વભૂતોનો આત્મા, સુવર્ણ-પ્રભામય—એ રીતે નિત્ય જાણે છે, તે બુદ્ધિમાનોની પરમ ગતિરૂપ તેને પામી બુદ્ધિમાન બને છે અને પ્રાપ્ત કરીને સ્થિર રહે છે—એવું ઉપનિષદ કહે છે.