Verse 34

Brahmavidya

Sanskrit (Devanagari)

हंसहंसेति यो ब्रूयाद्धंसो ब्रह्मा हरिः शिवः । गुरुवक्त्रात्तु लभ्येत प्रत्यक्षं सर्वतोमुखम् ॥३४॥

Padapatha (Word Split)

हंस-हंस इति यः ब्रूयात् हंसः ब्रह्मा हरिः शिवः । गुरु-वक्त्रात् तु लभ्येत प्रत्यक्षम् सर्वतः-मुखम् ।

IAST Transliteration

haṃsa-haṃseti yo brūyād dhaṃso brahmā hariḥ śivaḥ | guruvaktrāt tu labhyeta pratyakṣaṃ sarvatomukham ||34||

Translation

જે ‘હંસ, હંસ’ એમ ઉચ્ચારે છે—એ હંસ જ બ્રહ્મા, હરિ અને શિવ છે. પરંતુ તે ગુરુના મુખથી પ્રાપ્ત થાય છે: સર્વતોમુખ, પ્રત્યક્ષ પરમ તત્ત્વ.

Academic Translation

Whoever utters ‘haṃsa, haṃsa’—that Haṃsa is Brahmā, Hari, and Śiva. But it is obtained from the mouth of the guru: the directly evident (Reality) whose face is everywhere.

Verse Context

• Haṃsa/ajapā-japa; unity of deities in Brahman; guru-upadeśa; pratyakṣa (immediate) Self
• Mahavakya: Supports “prajnānam brahma” and “ahaṃ brahmāsmi” by pointing to the immediately evident consciousness (pratyakṣa) as Brahman, realized through instruction and contemplation.
• Atharva
• Chandas: Anuṣṭubh (śloka)