Adhyaya 9

સ્કંદ કહે છે કે કાળબળના પ્રભાવથી ધર્મનો વિપર્યાસ થયો. ત્યારે ત્રિલોકમાંથી શ્રી—સમૃદ્ધિ—પાછી ખેંચાઈ ગઈ અને દેવલોક પણ ક્ષીણ લાગ્યો. અન્ન, ઔષધ, દુગ્ધ, ધન-રત્નો અને સુખસાધનો ઘટતાં દુર્ભિક્ષ ફેલાયું અને સમાજમાં અસ્થિરતા આવી. ભૂખથી પીડિત અનેક પ્રાણીઓ પશુવધ કરીને માંસાહાર કરવા લાગ્યા; પરંતુ કેટલાક સદ્ધર્મનિષ્ઠ મુનિઓ મૃત્યુસમીપે પણ એવો આહાર સ્વીકારતા નથી. વૃદ્ધ ઋષિઓ વેદના આધારથી “આપદ્ધર્મ” શીખવે છે, પરંતુ કથા બતાવે છે કે અર્થભ્રાંતિ કેવી રીતે થાય—અસ્પષ્ટ શબ્દો અને પરોક્ષ વૈદિક ભાષાને લોકો શબ્દશઃ લઈ લેતાં હિંસાત્મક યજ્ઞ સામાન્ય બની જાય છે. પશુબલિ વધે છે, “મહાયાગ” જેવા મોટા કર્મો પણ થાય છે; યજ્ઞશેષને ભોજનનું કારણ બતાવવામાં આવે છે અને પ્રેરણા ધન, ગૃહસ્થહિત તથા જીવતરી તરફ વળી જાય છે. પછી સામાજિક નિયમો ક્ષીણ થાય છે, ગરીબી અને વિક્ષેપથી મિશ્ર લગ્ન વધે છે, અધર્મ ફેલાય છે; અને આગળ ચાલીને કેટલાક ગ્રંથો પરંપરાના નામે આ સંકટ-નીતિને જ પ્રમાણ માને છે. લાંબા સમય પછી દેવોના રાજા વાસુદેવની ઉપાસનાથી ફરી શ્રી પ્રાપ્ત કરે છે; હરિની કૃપાથી સદ્ધર્મ પુનઃસ્થાપિત થાય છે, છતાં કેટલાક લોકો જૂના આપત્કાલીન નિયમને જ પ્રાધાન્ય આપે છે. અંતે કથા કહે છે કે હિંસાત્મક યજ્ઞનો પ્રસાર આપત્તિકાળ સાથે જોડાયેલો, પરિસ્થિતિજન્ય ઇતિહાસ હતો.