Adhyaya 7

આ અધ્યાયમાં કર્મફળ, ભક્તિ દ્વારા શુદ્ધિ અને મુક્તિ તરફની ગતિનું ક્રમિક વર્ણન છે. રાજા વસુ એક અપરાધના કારણે પૃથ્વીના ગર્ભમાં બંધાઈ જાય છે; ત્યાં તે ત્ર્યક્ષરી ભગવત્-મંત્રનો દીર્ઘકાળ માનસ જપ કરે છે અને સમય તથા શાસ્ત્ર અનુસાર પંચકાલવિધિથી તીવ્ર ભક્તિપૂર્વક શ્રીહરિની આરાધના કરે છે. વાસુદેવ પ્રસન્ન થઈ ગરુડને આજ્ઞા આપે છે કે પૃથ્વીની ચીરમાંથી વસુનો ઉદ્ધાર કરે; આ રીતે દિવ્ય મધ્યસ્થ દ્વારા ભગવાનની કૃપા કાર્યરત થતી દેખાય છે. આગળ વાણીનો અપચાર/અવમાન ભારે પરિણામ આપે છે એમ કહીને પણ, હરિની એકાંત સેવા ઝડપથી પાવન કરી સ્વર્ગીય ગતિ અને સન્માન આપે છે; વસુ દેવલોકમાં આદર પામે છે. પછી પિતૃસંબંધિત અચ્છોદાનો પ્રસંગ, ઓળખ-ભ્રમ અને પિતૃઓનો શાપ આવે છે—જે વાસ્તવમાં સુવ્યવસ્થિત ઉદ્ધાર-યોજનામાં ફેરવાય છે: દ્વાપર યુગમાં ભાવિ જન્મો, સતત ભક્તિ-ઉત્કર્ષ, પાંચારાત્ર માર્ગે ઉપાસના અને અંતે દિવ્ય લોકોમાં પુનઃપ્રાપ્તિ. અંતમાં વસુ ભોગથી વૈરાગ્ય પામી રમાપતિનું ધ્યાન કરે છે, યોગધારણાથી દેવદેહ ત્યજી સિદ્ધ યોગીઓ માટે ‘મોક્ષદ્વાર’ કહેવાતા સૂર્યમંડળને પ્રાપ્ત કરે છે; ત્યાંથી અલ્પકાલિક દેવતાઓના માર્ગદર્શનથી અદ્ભુત શ્વેતદ્વીપે પહોંચે છે—ગોલોક/વૈકુંઠ ઇચ્છતા ભક્તોનું સીમાધામ. ‘શ્વેતમુક્ત’ની સ્થિતિ પણ નિર્ધારિત થાય છે—જે એકાંતિક ધર્મથી નારાયણની આરાધના કરે છે.