Adhyaya 25

આ અધ્યાયમાં શ્રીનારાયણ મુનિને વૈરાગ્યનું લક્ષણ સમજાવે છે—નાશવંત વિષયો પ્રત્યે દીર્ઘકાળ ટકતી અનાસક્તિ. પ્રત્યક્ષ, અનુમાન અને શાસ્ત્રપ્રમાણ દ્વારા તેઓ સ્થાપિત કરે છે કે બંધિત રૂપો વિશ્વસનીય નથી; તે સતત બદલાય છે અને દુઃખની પુનરાવર્તિ કરાવે છે. પછી કાળપ્રેરિત પ્રલયના ચાર ભેદ વર્ણવાય છે—(1) દેહપરિવર્તન અને નિત્ય ક્ષયમાં દેખાતો ‘નિત્ય/દૈનિક’ પ્રલય, (2) બ્રહ્માના દિવસ-રાત્રી ચક્ર સાથે જોડાયેલો નૈમિત્તિક પ્રલય: ચૌદ મનુઓનો ક્રમ, લોકશોષણ, પ્રલયાગ્નિ અને પછી જલપ્લાવન, (3) પ્રાકૃતિક પ્રલય: તત્ત્વો અને ઇન્દ્રિયો ક્રમે કરીને પ્રકૃતિમાં લીન થવી, અને (4) આત્યંતિક પ્રલય: માયા, પુરુષ અને કાળ પણ અક્ષરમાં લીન થઈ અંતે એકમાત્ર પરમેશ્વર જ શેષ રહે. આ અનિત્યતા સ્થાપ્યા પછી સાધનાનો ઉપદેશ આવે છે—વાસુદેવમાં એકાંત ભક્તિની વ્યાખ્યા, નવધા ભક્તિ (શ્રવણાદિ)નું ગણન, અને મુક્તિમુખી ‘એકાંતિક ધર્મ’ને સર્વોત્તમ કહેવામાં આવે છે. અંતે વાસુદેવ-નામની તારક મહિમા જણાવાય છે—અપૂર્ણ ઉચ્ચારણમાં પણ નામસ્મરણ ઉદ્ધારક ફળ આપે છે।