Adhyaya 21

આ અધ્યાયમાં શ્રીનારાયણ ચાર આશ્રમો—બ્રહ્મચારી, ગૃહસ્થ, વાનપ્રસ્થ અને યતિ—નું વર્ગીકરણ કરીને સંસ્કારોથી પરિષ્કૃત દ્વિજ બ્રહ્મચારીના ધર્મનું વિશેષ નિરૂપણ કરે છે. ગુરુના ગૃહમાં નિવાસ કરીને વેદાધ્યયન, શૌચ, ઇન્દ્રિયનિગ્રહ, સત્યવચન, વિનય વગેરે ગુણો, તેમજ પ્રાતઃ-સાયં હોમ, નિયત ભિક્ષાટન, ત્રિકાલ સંધ્યા અને નિત્ય વિષ્ણુપુજન જેવી દૈનિક ફરજો જણાવાય છે. ગુરુની આજ્ઞાનું પૂર્ણ પાલન, આહારમાં મિતતા, સ્નાન-ભોજન-હોમ-જપ દરમિયાન મૌન, શૃંગાર અને દેખાડામાં મર્યાદા, તથા મદ્ય-માંસાદિનો ત્યાગ—આ બધું સંયમ અને શુદ્ધિ માટે આવશ્યક ગણાયું છે. સ્ત્રીઓ પ્રત્યે કામદૃષ્ટિ, સ્પર્શ, સંવાદ અથવા કામચિંતનથી કડક રીતે દૂર રહેવાની આજ્ઞા છે; છતાં ગુરુપત્ની પ્રત્યે યથોચિત આદર અને શીલ જાળવવાનું પણ કહેવામાં આવ્યું છે. અભ્યાસ પૂર્ણ થયા પછી જીવનપથ—સંન્યાસ ગ્રહણ કરવો અથવા શિસ્તબદ્ધ બ્રહ્મચર્ય ચાલુ રાખવું—વિશે માર્ગદર્શન મળે છે. કલિયુગમાં કેટલાક આજીવન-બ્રહ્મચારી વ્રતોની અયોગ્યતાનો ઉલ્લેખ કરીને, પ્રાજાપત્ય, સાવિત્ર, બ્રાહ્મ અને નૈષ્ઠિક—એવા ચાર પ્રકારના બ્રહ્મચર્યનું વર્ણન કરી ક્ષમતા મુજબ સ્વીકારવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.