Adhyaya 19

સ્કંદ નારદનું પ્રાચીન તપસ્વી યુગલ નર-નારાયણ સાથેનું મિલન વર્ણવે છે. તેઓ શ્રીવત્સ-ચિહ્ન, કમળ અને ચક્રના લક્ષણો, જટાધારી સ્વરૂપ અને અદભુત તેજથી દીપ્ત છે. નારદ વિનયપૂર્વક નજીક જઈ પ્રદક્ષિણા કરે છે અને સાષ્ટાંગ પ્રણામ કરે છે; બંને ઋષિ પ્રાતઃકર્મ પૂર્ણ કરીને પાદ્ય-અર્ઘ્ય વગેરે દ્વારા તેમનું સન્માન કરી આસન આપે છે—આ શાસ્ત્રોક્ત আতિથ્યધર્મ અને શીલાચારનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. પછી નારાયણ બ્રહ્મલોકમાં પરમાત્મા-દર્શન વિષે પૂછે છે. નારદ કહે છે કે અક્ષરધામમાં વાસુદેવનું દર્શન તેમને માત્ર ભગવત્કૃપાથી થયું અને તેઓ તેમની સેવામાં નિમિત્તે મોકલાયા છે. નારાયણ જણાવે છે કે આવું દર્શન અત્યંત દુર્લભ છે; એકાંતિક ભક્તિથી જ સર્વકારણ પ્રભુની પ્રાપ્તિ થાય છે—તે ગુણાતીત, નિત્યશુદ્ધ અને રૂપ-વર્ણ-વય-સ્થિતિ જેવી ભૌતિક શ્રેણીઓથી પર છે. અંતે નારદને ધર્મયુક્ત, એકાગ્ર તપ કરવા આદેશ મળે છે—તપથી શુદ્ધિ થાય અને પ્રભુની મહિમાનો વધુ પૂર્ણ બોધ થાય. તપ જ સિદ્ધિનું હૃદય છે; તીવ્ર તપ વિના ભગવાન ‘વશ’ થતા નથી. સ્કંદ કહે છે કે નારદ પ્રસન્ન થઈ તપશ્ચર્યા કરવાનો સંકલ્પ કરે છે.