Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 75

Devanagari script

तत्किमेतद्द्विजश्रेष्ठ तेजो हानिरतीव मे । मंत्रिणोऽपि तथा पुत्रा न स्पृशंति यतोऽद्य माम्

Transliteration

tatkimetaddvijaśreṣṭha tejo hāniratīva me | maṃtriṇo'pi tathā putrā na spṛśaṃti yato'dya mām

Translation

આ શું છે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ? મારું તેજ બહુ જ ઘટી ગયું છે; તેથી આજે મારા મંત્રીઓ અને પુત્રો પણ મને સ્પર્શ કરતા નથી।

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन (Singular)

• किम्: what?
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नवाचक-सर्वनाम (interrogative pronoun), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन

• द्विजश्रेष्ठ: O best of Brahmins
• द्विजश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (‘best among twice-born’)

• तेजः: splendour / vitality
• तेजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन

• हानिः: loss / decline
• हानिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हानि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• अतीव: excessively / greatly
• अतीव: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अतीव (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), अतिशयार्थ (intensifier)

• मे: of me / my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), षष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति (Gen./Dat. 6th/4th), एकवचन; अत्र षष्ठी (of me)

• मन्त्रिणः: ministers
• मन्त्रिणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन

• अपि: also / even
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle), समुच्चय/अपेक्षार्थ (also/even)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), प्रकारार्थ (in that manner)

• पुत्राः: sons
• पुत्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (negation particle)

• स्पृशन्ति: touch
• स्पृशन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्पृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद

• यतः: because
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction/adverb), हेत्वर्थ (because/wherefrom)

• अद्य: today / now
• अद्य: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), कालवाचक (temporal)

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

Speaker

The king (rājā/pārthiva)

Visual Art Cues

Scene: A king questions a venerable brāhmaṇa-sage; courtiers and sons stand at a distance with averted faces, emphasizing untouchability and diminished aura.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual radiance (tejas) declines through adharma, and society instinctively withdraws from severe impurity until purification is undertaken.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a question prompting the sage’s diagnosis and remedy.