Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

स दृष्ट्वाऽदृष्टपूर्वां तां मार्गपृच्छाकृते ततः । सम्मुखः प्रययौ तूर्णं प्रहृष्टेनांतरात्मना

Transliteration

sa dṛṣṭvā'dṛṣṭapūrvāṃ tāṃ mārgapṛcchākṛte tataḥ | sammukhaḥ prayayau tūrṇaṃ prahṛṣṭenāṃtarātmanā

Translation

અગાઉ કદી ન જોયેલી તેણીને જોઈ, માર્ગ પૂછવાના બહાને, તે ઝડપથી સામે ગયો; અંતરમાં હર્ષિત થયો.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त अव्यय)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), पूर्वकाल (having seen)

• अदृष्टपूर्वाम्: never seen before
• अदृष्टपूर्वाम्: Karman (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + दृष्ट (कृदन्त-क्त) + पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (previously unseen)

• ताम्: her
• ताम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मार्ग-पृच्छा-कृते: on the pretext of asking the way
• मार्ग-पृच्छा-कृते: Adhikarana/Occasion (अधिकरण/निमित्त)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक) + पृच्छा (प्रातिपदिक) + कृते (कृदन्त-क्त, ‘कृ’ धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; निमित्त/अवसरार्थ (on the pretext/occasion of asking the way)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनन्तर/तस्मात् (then/thereupon)

• सम्मुखः: facing (her); towards (her)
• सम्मुखः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् (उपसर्ग) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (facing/towards, in front)

• प्रययौ: went/approached
• प्रययौ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-या (धातु) → प्रययौ
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• तूर्णम्: quickly
• तूर्णम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तूर्णम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (quickly)

• प्रहृष्टेन: with delighted
• प्रहृष्टेन: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-हृष् (धातु) → प्रहृष्ट (कृदन्त-क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करणवत् (with delighted)

• अन्तरात्मना: with (his) inner self/heart
• अन्तरात्मना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अन्तरात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Speaker

Narrator (purāṇic narrator within Tīrthamāhātmya context; exact speaker not explicit in snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The sage steps forward quickly to face the celestial woman, smiling inwardly; his gesture suggests polite inquiry, while his eyes reveal delight.

Characters & Entities

• Viśvāmitra (implied)
• Menakā (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It highlights how the mind can rationalize attraction through excuses, illustrating subtle challenges to ascetic restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The meeting occurs at the tīrtha of Adhyāya 42; the site’s narrative fame is reinforced through this well-known episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes behavior and intention rather than ritual.