Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 98

Devanagari script

एतत्पवित्रमायुष्यं मांगल्यं पापनाशनम् । हाटकेश्वरजक्षेत्रमाहात्म्यं शृण्वतां सदा

Transliteration

etatpavitramāyuṣyaṃ māṃgalyaṃ pāpanāśanam | hāṭakeśvarajakṣetramāhātmyaṃ śṛṇvatāṃ sadā

Translation

હાટકેશ્વરના પવિત્ર ક્ષેત્રનું આ માહાત્મ્ય સદા સાંભળનારાઓ માટે પવિત્રકર્તા, આયુષ્યવર્ધક, મંગલકારી અને પાપનાશક છે।

Word by Word

• एतत्-पवित्रम्: this holy (thing)
• एतत्-पवित्रम्: Visheshana (Predicative qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘this (is) holy’

• आयुष्यम्: life-giving
• आयुष्यम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आयुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘life-promoting’

• माङ्गल्यम्: auspiciousness
• माङ्गल्यम्: Vidheya (Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: माङ्गल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• पाप-नाशनम्: sin-destroying
• पाप-नाशनम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी: पापस्य नाशनम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• हाटकेश्वरज-क्षेत्र-माहात्म्यम्: the greatness of the Hāṭakeśvara-related sacred field
• हाटकेश्वरज-क्षेत्र-माहात्म्यम्: Karma (Object of hearing)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समासः; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अर्थः ‘हाटकेश्वरजस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम्’ (glory of the field connected with Hāṭakeśvara)

• शृण्वताम्: of those who listen
• शृण्वताम्: Sambandha (Genitive: for/of listeners)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) → शृण्वत् (कृदन्त, शतृ)
• Form: कृदन्त (शतृ-वर्तमानकाले), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; ‘of those who are listening’

• सदा: always
• सदा: Kala (Time adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (always)

Speaker

Narratorial voice (Sūta implied by Māhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A sacred storytelling assembly: a paurāṇika recites the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya; listeners sit attentively with lamps and manuscripts; the shrine appears behind, radiating auspiciousness.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śravaṇa—devout listening to a tīrtha’s māhātmya—is itself a meritorious practice that purifies and removes sin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Regular listening/recitation context (śṛṇvatām sadā) of the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya.