Adhyaya 29

Verse 1

लोमश उवाच । उभे सेने तदा तेषां सुराणां चामरद्विषाम् । अनेकाश्चर्यसंवीते चतुरंगबलान्विते । विरेजतुस्तदान्योऽन्यं गर्जतो वांबुदागमे

લોમશ બોલ્યા—ત્યારે દેવો અને અમરદ્વિષોના તે બંને સૈન્ય, અનેક અદ્ભુત વ્યૂહોથી સંવૃત અને ચતુરંગ બળથી યુક્ત, વર્ષાગમને ગર્જતા મેઘોની જેમ પરસ્પર સામે તેજસ્વી લાગ્યાં।

Verse 2

एतस्मिन्नन्तरे तत्र वल्गमानाः परस्परम् । देवासुरास्तदा सर्वे युयुधुश्च महाबलाः

એ દરમ્યાન ત્યાં, પરસ્પર પર ધસી પડતાં, મહાબળી દેવો અને અસુરો બધા જ યુદ્ધમાં પ્રવૃત્ત થયા।

Verse 3

युद्धं सुतुमुलं ह्यासीद्देवदैत्यसमाकुलम् । रुण्डमुण्डांकितं सर्वं क्षणेन समपद्यत

દેવ-દૈત્યોથી છલકાતું તે યુદ્ધ અતિ તુમુલ હતું; ક્ષણમાં જ સર્વત્ર ધડ અને મસ્તકના ચિહ્નોથી બધું અંકિત થઈ ગયું।

Verse 4

भूमौ निपतितास्तत्र शतशोऽथ सहस्रशः । केषांचिद्बाहविश्छिन्नाः खड्गपातैः सुदारुणैः

ત્યાં ધરતી પર સૈકડો, નહિ તો હજારો, પડી ગયા; અને કેટલાંકના બાહુ અત્યંત ભયાનક ખડ્ગપ્રહારો વડે કપાઈ ગયા।

Verse 5

मुचुकुंदो हि बलवांस्त्रैलोक्येऽमितविक्रमः

કારણ મુચુકુંદ બલવાન હતો અને ત્રિલોકમાં તેનો પરાક્રમ અપરિમિત હતો।

Verse 6

तारको हि तदा तेन मुचुकुंदेन धीमता । खड्गेन चाहतास्तत्र सर्वप्राणेन वक्षसि । प्रसह्य तत्प्रहारं च प्रहसन्वाक्यमब्रवीत्

ત્યારે ધીમાન મુચુકુંદે સર્વબળથી ખડ્ગનો પ્રહાર તારકના વક્ષસ્થળે કર્યો. તે આ ઘા સહન કરીને હસતાં હસતાં આ વચન બોલ્યો.

Verse 7

किं रे मूढ त्वया चाद्य कृतमस्ति बलादिदम् । न त्वया योद्धुमिच्छामि मानुषेणैव लज्जया

અરે મૂઢ! આજે આ બળના દેખાડાથી તું શું કરી બતાવ્યું? માત્ર માનવ સાથે યુદ્ધ કરવું લાજજનક છે, તેથી હું તારી સાથે લડવા પણ ઇચ્છતો નથી.

Verse 8

तारकस्य वचः श्रुत्वा मुचुकुंदोऽभ्यभाषत । मया हतोऽसि दैत्येंद्र नान्यो भवितुमर्हसि

તારકના વચન સાંભળી મુચુકુંદ બોલ્યો—હે દૈત્યેન્દ્ર! તું મારા હાથે જ હણાયો છે; અન્યથા થવું શક્ય નથી.

Verse 9

दृष्ट्वा मे खड्गसंपातं न त्वं तिष्ठसि चाग्रतः । त्वां हन्मि पश्य मे शौर्यं दैत्यराज स्थिरो भव

મારા ખડ્ગના ઘા-ઝાપટા જોઈને પણ તું સામે ઊભો રહેતો નથી! હું તને હણી નાખીશ—મારું શૌર્ય જો, હે દૈત્યરાજ! સ્થિર ઊભો રહેજે.

Verse 10

एवमुक्त्वा तदा वीरो मुचुकुंदो महाबलः । यावज्जघान खड्गेन तावच्छक्त्या समाहतः । मांधातुस्तनयस्तत्र पपात रणमंडले

આમ કહી મહાબલી વીરો મુચુકુંદ ખડ્ગથી પ્રહાર કરવા જતો હતો, તે જ ક્ષણે તે શક્તિ-શસ્ત્રથી આહત થયો. ત્યાં રણમંડળમાં માંધાતાનો પુત્ર ધરાશાયી થયો.

Verse 11

पतितस्तत्क्षणादेव चोत्थितः परवीरहा

તે પડી ગયો, પરંતુ એ જ ક્ષણે ફરી ઊભો થયો—શત્રુવીરોનો સંહારક.

Verse 12

स सज्जमानोतिमहाबलो वै हंतुं तदा दैत्यपतिं च तारकम् । ब्रह्मास्त्रमुद्यम्य धनुर्गृहीत्वा मांधातृपुत्रो भुवनैकजेता

ત્યારે તે અતિમહાબલી—માંધાતાનો પુત્ર, ભુવનવિજેતા—દાનવાધિપતિ તારકને વધ કરવા તૈયાર થયો; ધનુષ ધારણ કરી બ્રહ્માસ્ત્ર ઉઠાવ્યું.

Verse 13

स तारकं योद्धकामस्तरस्वी रुषान्वितोत्फुल्लविलोचनो महान् । स नारदो ब्रह्मसुतो बभाषे तदा नृवीरं मुचुकुंदमेवम्

તારક સાથે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છુક થઈ તે વેગથી આગળ વધ્યો—મહાન, ક્રોધથી વિસ્તરેલા નેત્રોવાળો; ત્યારે બ્રહ્મપુત્ર નારદે તે નરવીર મુચુકુંદને આમ કહ્યું.

Verse 14

न तारको हन्यते मानुषेण तस्मादेतन्मा विमोचीर्महास्त्रम्

તારક મનુષ્ય દ્વારા મારવામાં આવતો નથી; તેથી આ મહાસ્ત્ર છોડશો નહીં.

Verse 15

निशम्य वचनं तस्य देवर्षेर्नारदस्य च । मुचुकुंद उवाचेदं भविता कोऽस्य मारकः

દેવર્ષિ નારદના વચન સાંભળી મુચુકુંદ બોલ્યો—“તો પછી તેનો સંહારક કોણ થશે?”

Verse 16

तदोवाच महातेजा नारदो दिव्यदर्शनः । एनं हंता कुमारश्च कुमारोऽयं शिवात्मजः

ત્યારે દિવ્યદર્શનવાળા મહાતેજસ્વી નારદે કહ્યું— “એને કુમાર સંહારશે; આ કુમાર શિવપુત્ર છે।”

Verse 17

तस्माद्भवद्भिः स्थातव्यमैकपद्येन युध्यताम् । तिष्ठ त्वं चायतो भूत्वा मुचुकुंद महामते

અતએવ તમે સૌ એકસાથે દૃઢપણે ઊભા રહી યુદ્ધ કરો. અને હે મહામતિ મુચુકુંદ, સંયમથી તૈયાર રહી ઊભા રહો.

Verse 18

निशम्य वाक्यं च मनोहरं शुभं ह्युदीरितं तेन महाप्रभेण । सर्वे सुराः शांतिपरा बभूवुस्तेनैव साकं नृवरेणयत्नात्

તે મહાપ્રભુ ઋષિએ ઉચ્ચારેલા શુભ અને મનોહર વચનો સાંભળી સર્વ દેવો શાંતિ તરફ વળ્યા અને તે નરશ્રેષ્ઠ સાથે પ્રયત્નપૂર્વક જોડાયા.

Verse 19

ततो दुंदुभयो नेदुः शंखाश्च कृतनिश्चयाः । ताडिता विविधैर्वाद्यैः सुरासुरसमन्वितैः

પછી દુન્દુભિઓ ગુંજ્યાં અને દૃઢ નિશ્ચયથી શંખધ્વનિ પણ થયો; દેવ-અસુરોની વચ્ચે અનેક પ્રકારનાં વાદ્યો વાગ્યાં.

Verse 20

जगर्जुरसुरास्तत्र देवान्प्रति कृतोद्यमाः । शिवकोपोद्भवो वीरो वीरभद्रो रुषान्वितः

ત્યાં અસુરો દેવો પર આક્રમણ કરવા તૈયાર થઈ ગર્જના કરવા લાગ્યા; અને શિવના કોપમાંથી ઉત્પન્ન થયેલો વીર વીરભદ્ર ક્રોધથી ભરાઈ ઊભો રહ્યો.

Verse 21

गणैर्बहुभिरासाद्य तारकं च महाबलम् । मुचुकुंदं पृष्ठतः कृत्वा तथैव च सुरानपि

ઘણા ગણોએ મહાબળી તારકને ઘેરી લીધો; મુચુકુંદને પીઠ પાછળ રાખી અને દેવતાઓ સહિત તેઓ સૌ યુદ્ધમુખે આગળ વધ્યા।

Verse 22

तदा ते प्रमथाः सर्वे पुरस्कृत्य कुमारकम् । युयुधुः संयुगे तत्र वीरभद्रादयो गणाः

ત્યારે તે બધા પ્રમથો કુમારને અગ્રેસર રાખીને, ત્યાં તે યુદ્ધમાં લડ્યા; વીરભદ્ર વગેરે ગણો પણ સમરમાં જોડાયા।

Verse 23

त्रिशूलैरृष्टिभिः पाशैः खड्गैः परशुपाट्टिशैः । निजघ्नुः समरेन्योन्यं सुरासुरविमर्द्दने

ત્રિશૂલ, ભાલા, પાશ, ખડ્ગ, પરશુ અને પટ્ટિશ વડે, દેવ-અસુરોના ઘોર સંઘર્ષભર્યા સમરમાં તેઓ પરસ્પર પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા।

Verse 24

तारको वीरभद्रेण त्रिशूलेन हतो भृशम् । पपात सहसा तत्र क्षण मूर्छापरिप्लुतः

વીરભદ્રના ત્રિશૂલના પ્રચંડ પ્રહારે તારક ત્યાં અચાનક પડી ગયો; ક્ષણમાત્ર માટે મૂર્છાથી વ્યાપ્ત થયો।

Verse 25

उत्थाय च मुहूर्त्ताच्च तारको दैत्यपुंगवः । लब्धसंज्ञो बलाविष्टो वीरभद्रं जघान च

થોડી વારમાં દૈત્યપુંગવ તારક ઊભો થયો; સંજ્ઞા પાછી મેળવી, બળાવેશથી ભરાઈ, તેણે વીરભદ્ર પર પ્રતિપ્રહાર કર્યો।

Verse 26

स शक्तिं च महातेजा वीरभद्रो हि तारकम् । त्रिशूलेन च घोरेण शिवस्यानुचरो बली

મહાતેજસ્વી, શિવનો બળવાન અનુચર વીરભદ્રે શક્તિ-શસ્ત્ર અને ઘોર ત્રિશૂલ વડે તારક પર પ્રહાર કર્યો।

Verse 27

एवं संयुध्यमानौ तौ जघ्नतुश्चेतरेतरम् । द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलं तयोर्जातं महात्मनोः

આ રીતે યુદ્ધ કરતાં તેઓ બંને વારંવાર એકબીજાને પ્રહાર કરતા રહ્યા; તે બે મહાત્માઓ વચ્ચે અતિ તુમુલ દ્વંદ્વયુદ્ધ ઊભું થયું।

Verse 28

सुरास्तत्रैव समरे प्रेक्षकाह्यभवंस्तदा । तयोर्भेरीमृदंगाश्च पटहानकगोमुखाः

એ જ સમરમાં દેવતાઓ ત્યારે માત્ર દર્શક બની રહ્યા; અને તે બંને માટે ભેરી, મૃદંગ, પટહ, આનક અને ગોમુખ વગેરે વાદ્યો ગુંજ્યા।

Verse 29

तथा डमरूनादेन व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् । तेन घोषेण महता युद्यमानौ महाबलौ

પછી ડમરુના નાદથી ત્રિલોક વ્યાપ્ત થઈ ગયું; તે મહાઘોષ વચ્ચે તે બંને મહાબળીઓ યુદ્ધ કરતા રહ્યા।

Verse 30

शुशुभातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैर्जरीकृतौ । अन्योन्यमभिसंरब्धौ तौ बुधांगारकाविव

અતિ ક્રોધિત થઈ, પ્રહારો વડે જર્જરિત થયા છતાં તેઓ બંને યુદ્ધમાં તેજસ્વી લાગ્યા—જેમ નજીક આવેલા બુધ અને અંગારક।

Verse 31

नारदेन तदा ख्यातो वीरभद्रस्य तद्वधः । न रोचते च तद्वाक्यं वीरभद्रस्य वै तदा

ત્યારે નારદે વીરભદ્રના તે વધનો વર્તાંત કહ્યો; પરંતુ તે વચન તે સમયે વીરભદ્રને રોચ્યું નહીં।

Verse 32

नारदेन यदुक्तं हि तारकस्य वधं प्रति । यथा रुद्रस्तथा सोऽपि वीरभद्रो महाबलः

નારદે તારકવધ વિષે જે કહ્યું હતું, તે મુજબ રુદ્ર સમાન વીરભદ્ર પણ મહાબળવાન છે।

Verse 33

एवं प्रयुध्यमानौ तौ जघ्नतुश्चेतरेतरम् । अन्योन्यं स्वर्द्धमानौ तौ गर्जंतौ सिंहयोरिव

આ રીતે યુદ્ધ કરતાં તે બંનેએ પરસ્પર પર વારંવાર પ્રહાર કર્યા; એકબીજાને પડકારતાં તેઓ બે સિંહોની જેમ ગર્જ્યા।

Verse 34

एवं तदा तौ भुवि युध्यमानौ महात्मना ज्ञानवतां वरेण । स वीरभद्रो हि तदा निवारितो वाक्यैरनेकैरथ नारदेन

જ્યારે તેઓ ધરતી પર આ રીતે યુદ્ધ કરતા હતા, ત્યારે જ્ઞાનીજનમાં શ્રેષ્ઠ મહાત્મા નારદે અનેક ઉપદેશવચનો દ્વારા તે સમયે વીરભદ્રને રોક્યો।

Verse 35

तथा निशम्य तद्वाक्यं नारदस्य मुखोद्गतम् । वीरभद्रो रुषाविष्टो नारदं प्रत्युवाच ह

નારદના મુખમાંથી નીકળેલા તે વચન સાંભળી, ક્રોધાવેશમાં આવેલા વીરભદ્રે નારદને પ્રત્યुत્તર આપ્યો।

Verse 36

तारकं च वधिष्यामि पश्य मेऽद्य पराक्रमम् । आनयंति च ये वीराः स्वामिनं रणसंसदि । ते पापिनो ह्यधर्मिष्ठा विमृशंतिरणं गताः

હું તારકનો વધ કરીશ, આજે મારો પરાક્રમ જુઓ. જે વીરો પોતાના સ્વામીને રણમેદાનમાં લાવે છે, તે પાપી અને અધર્મીઓ યુદ્ધમાં ગયા પછી પણ વિચાર કરે છે.

Verse 37

भीरवस्ते तु विज्ञेया न वाच्यास्ते कदाचन । त्वं न जानासि देवर्षे योधानां च प्रतिक्रियाम्

તેઓ કાયર તરીકે જ ઓળખાવા જોઈએ, તેમનું નામ ક્યારેય લેવું જોઈએ નહીં. હે દેવર્ષિ, તમે યોદ્ધાઓની પ્રતિક્રિયા અને આચરણને જાણતા નથી.

Verse 38

मृत्युं च पृष्ठतः कृत्वा रणभूमौ गतव्यथाः । शस्त्राशस्त्रैर्भिन्नगात्राः प्रशस्ता नात्र संशयः

મૃત્યુને પાછળ રાખીને, તેઓ રણભૂમિમાં વ્યથા વગર જાય છે. શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોથી છિન્ન-ભિન્ન અંગો હોવા છતાં તેઓ પ્રશંસનીય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

Verse 39

इत्युक्त्वा चावदद्देवान्वीरभद्रो महाबलः । श्रुण्वंतु मम वाक्यानि देवा इन्द्रपुरोगमाः

એમ કહીને મહાબલી વીરભદ્રએ દેવોને કહ્યું: "ઇન્દ્ર વગેરે દેવો હવે મારા વચનો સાંભળે."

Verse 40

अतारकां महीं चाद्य करिष्ये नात्र संशयः

"આજે હું પૃથ્વીને તારક-વિહીન કરી દઈશ, તેમાં કોઈ શંકા નથી."

Verse 41

अथ त्रिशूलमादाय तारकेण युयोध सः । वृषारूढैरनेकैश्च त्रिशूलवरधारिभिः

ત્યારે તેણે ત્રિશૂલ ધારણ કરીને તારક સાથે યુદ્ધ કર્યું; વృషભ પર આરૂઢ અનેક ત્રિશૂલધારી યોદ્ધાઓ પણ તેની સાથે હતા।

Verse 42

कपर्द्दिनो वृषांकाश्च गणास्तेतिप्रहारिणः । वीरभद्रं पुरस्कृत्य वीरभद्रपराक्रमाः

જટાધારી અને વृषભચિહ્નધારી તે ગણો ત્રિશૂલથી પ્રહાર કરતા; વીરભદ્રને અગ્રે રાખીને, વીરભદ્રસમાન પરાક્રમે તેઓ આગળ વધ્યા।

Verse 43

त्रिशूलधारिणः सर्वे सर्वे सर्पागभूषणाः । सचंद्रशेखराः सर्वे जटाजूटविभूषिताः

તેઓ બધા ત્રિશૂલધારી હતા, બધા સર્પભૂષણોથી વિભૂષિત હતા; બધા ચંદ્રશેખર હતા અને બધા જટાજૂટથી શોભિત હતા।

Verse 44

निलकण्ठा दशभुजाः पञ्चकत्त्रास्त्रिलोचनाः । छत्रचामरसंवीताः सर्वे तेऽत्युग्रबाहवः

તેઓ નીલકંઠ, દશભુજ, પંચમુખ અને ત્રિલોચન હતા; છત્ર-ચામરથી સેવિત, સૌના ભુજાબળ અતિ ઉગ્ર હતું।

Verse 45

वीरभद्रं पुरस्कृत्य सर्वे हरपराक्रमाः । युयुधुस्ते तदा दैत्यास्ताकासुरजीविनः

વીરભદ્રને અગ્રે રાખીને, હર સમ પરાક્રમી તેઓ બધા ત્યારે તારકાસુરના અધિન રહેલા દૈત્યો સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા।

Verse 46

पुनः पुनस्तैश्च तदा बभूवुर्गणैर्जितास्ते ह्यसुराः पराङ्मुखाः । बभूव तेषां च तदातिसंगरो महाभयो दैत्यवरैस्तदानीम्

વારંવાર ગણો દ્વારા પરાજિત થઈ તે અસુરો પીઠ ફેરવી પાછા હટ્યા. ત્યારે દૈત્યશ્રેષ્ઠોમાં તે સમયે અતિ ભયંકર અને ઘોર સંઘર્ષ ઊભો થયો.

Verse 47

अमृष्यमाणाः परमास्त्रकोविदैस्ततो गणास्ते जयिनो बभूवुः । गणैर्जितास्ते ह्यसुराः पराभवं तं तारकं ते व्यथिताः शशंसुः

તે સહન ન કરી શકીને, પરમ અસ્ત્રોમાં કુશળ એવા ગણો ત્યારે વિજયી બન્યા. ગણોથી પરાજિત અસુરો વ્યથિત થઈ તે પરાભવની વાત તારકને કહી સંભળાવી.

Verse 48

विनाम्य चापं हि तथा च तारकः स योद्धुकामः प्रविवेश सेनाम् । यथा झषो वै प्रविवेश सागरं तथा ह्यसौ दैत्यवरो महात्मा

પછી યુદ્ધકામનાથી તારકે ધનુષ્ય વાળી સેનામાં પ્રવેશ કર્યો. જેમ મહામાછલી સાગરમાં પ્રવેશે, તેમ એ દૈત્યશ્રેષ્ઠ મહાત્મા પ્રવેશ્યો.

Verse 49

गणैः समेतो युयुधे तदानीं स वीरभद्रो हि महाबलश्च । सर्वान्सुरांश्चेंद्रमुखान्महाबलस्तथा गणान्यक्षपिशाचगुह्यकान् । स दैत्यवर्योऽतिरुषं प्रविष्टः संमर्दयामास महाबलो हि

ત્યારે ગણો સાથે મહાબળવાન વીરભદ્રે યુદ્ધ કર્યું. તે મહાબળીએ ઇન્દ્રપ્રમુખ સર્વ દેવોને તથા યક્ષ-પિશાચ-ગુહ્યકો સહિત ગણસમૂહને પણ ચકનાચૂર કર્યા. દૈત્યશ્રેષ્ઠ તે ઉગ્ર ક્રોધે યુદ્ધમાં પ્રવેશી સૌને મર્દન કરતો ગયો.

Verse 50

ततः समभवद्युद्धं देवदानवसंकुलम् । देवदानवयक्षाणां सन्निपातकरं महत्

પછી દેવો અને દાનવોથી ભરેલું મહાયુદ્ધ ઊભું થયું. દેવ-દાનવ-યક્ષોના એકત્ર ઘોર સન્નિપાત કરાવનારું તે મહાસંગ્રામ હતું.

Verse 51

तथा वृषा गर्जमाना अश्वाञ्जघ्नुश्च सादिभिः । रथिभिश्च रथाञ्जघ्नुः कुंजरान्सादिभिः सह

તેમજ ગર્જના કરતા વૃષભોએ સવારসহ ઘોડાઓને પાડી દીધા; અને રથીઓએ રથોને ચકનાચૂર કર્યા, તેમજ હાથીઓને પણ તેમના આરોહીઓসহ ધરાશાયી કર્યા।

Verse 52

वृषारूढौः सरथैस्ते च सर्वे निष्पाटिता ह्यसुराः पोथिताश्च

વૃષભ પર આરૂઢ અને રથોમાં સ્થિત તે બધા અસુરો યુદ્ધમાં હાંકી કાઢવામાં આવ્યા અને કચડી નાખવામાં આવ્યા; ઘા લાગતાં તેઓ તૂટી પડ્યા।

Verse 53

क्षयं प्रणीता बहवस्तदानीं पेतुः पृथिव्यां निहताश्च केचित् । केचित्प्रविष्टा हि रसातलं च पलायमाना बहवस्तथैव

ત્યારે ઘણા વિનાશને પામ્યા; કેટલાક માર્યા જઈ પૃથ્વી પર પડી ગયા। કેટલાક ખરેખર રસાતલમાં ઘૂસી ગયા, અને ઘણા અન્ય ભયથી ભાગી ગયા।

Verse 54

केचिच्च शरणं प्राप्ता रुद्रानुचरकिंकरान् । एवं नष्टं तदा सैन्यं विलोक्यासुरपालकः । तारको हि रुषाविष्टो हंतुं देवगणान्ययौ

કેટલાક રુદ્રના અનુચર-કિંકરોની શરણમાં ગયા। પોતાની સેના આમ નષ્ટ થયેલી જોઈ અસુરપાલક તારક ક્રોધાવેશમાં દેવગણોને હણવા આગળ વધ્યો।

Verse 55

भुजानामयुतं कृत्वा दैत्यराजो हि तारकः । आरुह्य सिंहं सहसा घातयामास तान्रणे

દૈત્યરાજ તારકે અપરિમિત ભુજબળ (યોદ્ધાઓ) એકત્ર કરી, સહસા સિંહ પર આરોહણ કરીને રણમાં તેમને ઘાત કરવા લાગ્યો।

Verse 56

दंशितेन च सिंहेन वृषाः केचिद्विदारिताः । तथैव तारकेणैव घातिता बहवो गणाः

દંષ્ટ્રાઓથી દંશિત સિંહે કેટલાંક વૃષભોને ફાડી નાંખ્યા; તેમજ સ્વયં તારકે અનેક ગણોનો વધ કર્યો.

Verse 57

एवं कृतं तदा तेन तारकेण महात्मना । सर्वेषामेव देवानामशक्यस्तारको महान्

આ રીતે ત્યારે મહાત્મા તારકે તે કાર્ય કર્યું. સર્વ દેવતાઓ માટે તે મહાન તારક અજય, અપરાજિત હતો.

Verse 58

जातस्तदा महाबाहुस्त्रैलोक्यक्षयकारकः । तारकस्यानुगा दैत्या अजेया बलवत्तराः

ત્યારે એક મહાબાહુ ઉત્પન્ન થયો, જે ત્રિલોકના ક્ષયનું કારણ બન્યો. તારકના અનુગામી દૈત્યો અજય અને વધુ બળવાન થયા.

Verse 59

महारूढा दंशिताश्च करालास्ते प्रहारिणः । तै राहृता गणाः सर्वे सिंहैश्च वृषभा हताः

તેઓ ઊંચે આરૂઢ, દંષ્ટ્રાવાળા અને કરાળ—ભયંકર પ્રહાર કરનાર હતા. તેમના દ્વારા સર્વ ગણોને ઘસડી લઈ જવાયા, અને સિંહોએ વૃષભોને મારી નાંખ્યા.

Verse 60

एवं निहन्यमाना वै गणास्ते रणमण्डले । प्रहस्य विष्णुः प्रोवाच कुमारं शिववल्लभम्

રણમંડળમાં જ્યારે તે ગણો આ રીતે નાશ પામતા હતા, ત્યારે વિષ્ણુ સ્મિત કરીને શિવપ્રિય કુમારને સંબોધી બોલ્યા.

Verse 61

विष्णुरुवाच । नान्यो हंतास्य पापस्य त्वद्विना कृत्तिकासुत । तस्मात्त्वया हि कर्त्तव्यं वचनं च महाभुज

વિષ્ણુએ કહ્યું— હે કૃત્તિકાસુત! તારા વિના આ પાપીનો વધ કરનાર બીજો કોઈ નથી. તેથી, હે મહાબાહુ, મારું આ વચન સ્વીકારી તેને અવશ્ય કાર્યરૂપ કર।

Verse 62

तारकस्य वधार्थाय उत्पन्नोऽसि शिवात्मज । तस्मात्त्वयैव कर्त्तव्य निधनं तारकस्य च

હે શિવપુત્ર! તારકના વધ માટે જ તારો જન્મ થયો છે. તેથી તારકનો વિનાશ નિશ્ચયે તારા દ્વારા જ કરવો જોઈએ।

Verse 63

तच्छ्रुत्वा भगवान्क्रुद्धः पार्वतीनन्दनो महान् । उवाच प्रहसन्वाक्यं विष्णुं प्रति यथोचितम्

આ સાંભળી પાર્વતીનંદન મહાન ભગવાન ક્રોધિત થયા; છતાં હસતાં હસતાં તેમણે વિષ્ણુ પ્રત્યે યથોચિત વચન કહ્યું।

Verse 64

मया निरीक्ष्यते सम्यक्चित्रयुद्धं महात्मनाम् । अनिभिज्ञोऽस्म्यहं विष्णो कार्याकार्यविचारणे

મેં મહાત્માઓના આ અદ્ભુત યુદ્ધને સારી રીતે નિહાળ્યું છે; પરંતુ હે વિષ્ણુ, શું કરવું અને શું ન કરવું—એ વિચારમાં હું હજી અજાણ છું।

Verse 65

केऽस्मदीयाः परे चैव न जानामि कथंचन । किमर्थं युध्यमाना वै परस्परवधे स्थिताः

કોણ આપણા અને કોણ પરાયા—હું કશી રીતે જાણતો નથી. તેઓ શા માટે યુદ્ધ કરે છે, પરસ્પર વધ કરવા કેમ તત્પર થયા છે?

Verse 66

कुमारस्य वचः श्रुत्वा नारदो वाक्यमब्रवीत्

કુમારના વચન સાંભળી નારદે પ્રતિઉત્તર આપ્યો.

Verse 67

नारद उवाच । कुमारोऽसि महाबाहो शंकरस्यांशसंभवः । त्वं त्राता जगतां स्वामी देवानां च परा गतिः

નારદ બોલ્યા—હે મહાબાહો! તું કુમાર છે, શંકરના અંશથી ઉત્પન્ન. તું જગતોનો ત્રાતા, સ્વામી અને દેવોની પરમ ગતિ છે.

Verse 68

तारकेण पुरा वीर तपस्तप्तं सुदारुणम् । येनैव विजिता देवा येन स्वर्गस्तथा जितः

હે વીરો! પૂર્વકાળે તારકે અત્યંત દારુણ તપ કર્યું; જેના કારણે દેવો પરાજિત થયા અને સ્વર્ગ પણ તેના વશમાં આવ્યું.

Verse 69

तपसा तेन चोग्रेण अजेयत्वमवाप्तवान् । अनेनापि जितश्चेंद्रो लोकपालास्तथैव च

તે ઉગ્ર તપથી તેણે અજેયત્વ પ્રાપ્ત કર્યું; અને તેના દ્વારા ઇન્દ્ર તથા લોકપાલો પણ જીતાયા.

Verse 70

त्रैलोक्यं च जितं सर्वं ह्यनेनैव रदुरात्मना । तस्मात्त्वया निहंतव्यस्तारकः पापपूरुषः

આ દુરાત્માએ સમગ્ર ત્રૈલોક્ય જીત્યું છે; તેથી હે પ્રભુ, આ પાપપુરુષ તારકનો વધ તારે જ કરવો જોઈએ.

Verse 71

सर्वेषां शं विधातव्यं त्वया नाथेन चाद्य वै । नारदस्य वचः श्रुत्वा कुमारः प्रहसन्महान् । विमाना दवतीर्याथ पदातिः परमोऽभवत्

“આજે, હે નાથ, તમારે સર્વનું કલ્યાણ કરવું જ જોઈએ.” નારદના વચન સાંભળી મહાકુમાર હસ્યા; પછી વિમાનમાંથી ઉતરી તેઓ પરમ પદાતિ બની યુદ્ધ માટે સજ્જ થયા.

Verse 72

पद्म्यां तदासौ परिधावमानः शिवात्मजोयं च कुमाररूपी । करे समादाय महाप्रभावां शक्तिं महोल्कामिव दीप्तियुक्ताम्

પછી કમળોથી છવાયેલી ધરતી પર તે ઝડપથી દોડ્યો—શિવાત્મજ, કુમારરૂપે પ્રગટ—અને હાથમાં મહાપ્રભાવશાળી શક્તિ ધારણ કરી; તે મહા ઉલ્કા જેવી તેજસ્વી હતી.

Verse 73

दृष्ट्वा तमायांतमतीव चंडमव्यक्तरूपं बलिनां वरिष्ठम् । दैत्यो बभाषे सुरसत्तमानमसौ कुमारो द्विषतां निहंता

તેને આવતો જોઈ—અત્યંત ઉગ્ર, અવ્યક્તરૂપ, અને બલવાનમાં શ્રેષ્ઠ—દૈત્યે દેવશ્રેષ્ઠને કહ્યું: “આ કુમાર શત્રુઓનો સંહારક છે.”

Verse 74

अनेन सार्द्धं ह्यहमेव वीरो योत्स्यामि सर्वानहमेव वीरान् । गणांश्च सर्वानपि घातयामि महेश्वरांल्लोकपालांश्च सद्यः

“એની સાથે હું એકલો જ વીર બની યુદ્ધ કરીશ; હા, સમરમાં બધા વીરનો સામનો હું એકલો જ કરીશ. હું બધા ગણોને પણ ઘાત કરી દઈશ, અને મહેશ્વરસમાન મહાપ્રભુઓ તથા લોકપાલોને પણ તરત જ!”

Verse 75

इत्येवमुक्त्वा सततं महाबलः कुमारमुद्दिश्य ययौ च योद्धम् । जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको वाक्यमिदं बभाषे

આમ કહી તે મહાબળી કુમાર તરફ યુદ્ધ કરવા આગળ વધ્યો. તે તારકે પરમ અદ્ભુત શક્તિ હાથમાં લીધી અને પછી આ વચન બોલ્યો.

Verse 76

तारक उवाच । कुमारो मेग्रतश्चाद्य भवद्भिश्च कथं कृतः । यूयं गतत्रपा देवा येषां राजा पुरंदरः

તારકે કહ્યું—આજે તમે આ કુમારને મારા સમક્ષ કેવી રીતે ઊભો કર્યો? હે દેવો, તમે નિર્લજ્જ છો; તમારો રાજા પુરંદર ઇન્દ્ર છે!

Verse 77

पुरा येन कृतं कर्म विदितं सर्वमेव तत् । प्रसुप्ताश्चार्द्दिता गर्भे जठरस्था निपातिताः

તેને અગાઉ જે જે કર્મ કર્યા, તે બધું મને જાણીતું છે—જે સૂતા હતા તેમને પીડ્યા, અને જે ગર્ભમાં ઉદરસ્થ હતા તેમને પણ પાડી નિપાતિત કર્યા।

Verse 78

कश्यपस्यात्मजेनैव बहुरूपो हतोऽसुरः । नमुचिश्च हतो वीरो वृत्रश्चैव तथा हतः

કાશ્યપના પુત્રે જ તે બહુરૂપિ અસુરનો વધ કર્યો; વીર નમુચિ પણ હણાયો, અને તેમ જ વૃત્ર પણ હણાયો।

Verse 79

कुमारं हंतुमोसौ देवेंद्रो बलघातकः । कुमारोऽयं मया देवा घातितोद्य न संशयः

બળથી શત્રુઘાતક દેવೇಂದ್ರ ઇન્દ્ર કુમારને મારવા નીકળ્યો છે; પરંતુ આજે, હે દેવો, આ કુમાર મારા હાથે જ હણાશે—એમાં શંકા નથી।

Verse 80

पुरा हतास्त्वया विप्रा दक्षयज्ञे ह्यनेकशः । तत्कर्मणः फलं चाद्य वीरभद्र महामते । दर्शयिष्यामि ते वीर रणे रणविशारद

પૂર્વે દક્ષયજ્ઞમાં તું અનેક બ્રાહ્મણોને હણ્યા હતા; આજે, હે મહામતિ વીરભદ્ર—હે રણવિશારદ વીર—તે કર્મનું ફળ હું તને યુદ્ધભૂમિમાં બતાવીશ।

Verse 81

इत्येवमुक्त्वा स तदा महात्मा दैत्याधिपो वीरवरः स एकः । जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको युद्धविदां वरिष्ठः

આ રીતે કહીને તે મહાત્મા, દૈત્યોનો અધિપતિ અને અદ્વિતીય વીર તારક—યુદ્ધવિદ્યામાં શ્રેષ્ઠ—ત્યારે પરમ અદ્ભુત શક્તિ (ભાલો) ગ્રહણ કરે છે।

Verse 82

इति परमरुषभिभूतो दितितनयः परीवृतोऽसुरेंद्रैः । युधि मतिमकरोत्तदा निहंतुं समरविजयी स तारको बलीयान्

આ રીતે પરમ ક્રોધથી અભિભૂત દિતિપુત્ર, અસુરેન્દ્રોથી ઘેરાયેલો, સમરમાં વિજયી અને બલવાન તારક ત્યારે યુદ્ધમાં શત્રુવધ કરવાનો નિશ્ચય કરે છે।