Adhyaya 27

Verse 1

लोमश उवाच । तथैव विष्णुना सर्वे पर्वताश्च प्रपूजिताः । सह्याचलश्च विंध्यश्च मैनाको गंधमादनः

લોમશ બોલ્યા—તેમ જ વિષ્ણુએ સર્વ પર્વતોનું વિધિપૂર્વક પૂજન કર્યું—સહ્યાચલ, વિંધ્ય, મૈનાક અને ગંધમાદન।

Verse 2

माल्यवान्मलयश्चैव महेंद्रो मंदरस्तथा । मेरुश्चैव प्रयत्नेन पूजितो विष्णुना तदा

માલ્યવાન, મલય, મહેન્દ્ર અને મન્દર—અને મેરુ પણ—તે સમયે વિષ્ણુએ વિશેષ પ્રયત્ન અને આદરથી પૂજ્યા।

Verse 3

श्वेतः कृतः श्वेतगिरिर्निलाद्रिश्च तथैव च । उदयाद्रिश्च श्रृंगश्च अस्ताचलवरो महान्

શ્વેતનું સન્માન થયું; તેમ જ શ્વેતગિરિ અને નીલાદ્રિ; તેમજ ઉદયાદ્રિ, શૃંગ અને મહાન શ્રેષ્ઠ અસ્તાચલ પણ।

Verse 4

मानसाद्रिस्तथा शैलः कैलासः पर्वतोत्तमः । लोकालोकस्तथा शैलः पूजितः परमेष्ठिना

માનસાદ્રિનું પણ પૂજન થયું, અને પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ કૈલાસનું પણ; તેમ જ લોકાલોક પર્વત પરમેષ્ઠી (બ્રહ્મા) દ્વારા પૂજિત થયો।

Verse 5

एवं ते पर्वतश्रेष्ठाः पूजिताः सर्व एव हि । तथान्ये पूजितास्तेन सर्वे पर्वतवासिनः

આ રીતે તે સર્વ પર્વતશ્રેષ્ઠો નિશ્ચયે પૂજિત થયા; અને એ જ રીતે અન્ય સર્વ પર્વતવાસીઓ પણ તેમના દ્વારા સન્માનિત થયા।

Verse 6

विष्णुना ब्रह्मणा सार्द्धं कृतं सर्वं यथोचितम् । अन्येहनि च संप्राप्ते वरयात्रा कृता तथा

બ્રહ્મા સાથે વિષ્ણુએ સર્વ વ્યવસ્થા યથોચિત રીતે સુવ્યવસ્થિત કરી. પછી બીજા દિવસે આવતાં વરયાત્રા પણ તેવી જ રીતે પ્રસ્થાન કરી.

Verse 7

हिमाद्रिणा बंधुभिश्च पर्वतं गंधमादनम् । ययुः सर्वे सुरगणा गणाश्च बहवस्तथा

હિમાદ્રિ તથા તેના સ્વજનો સાથે સર્વ દેવગણો અને અન્ય પણ અનેક ગણો ગંધમાદન પર્વત તરફ પ્રસ્થાન કર્યા.

Verse 8

प्रमथाश्च तथा सर्वे तथा चंडीगणाः परे । ये चान्ये बहवस्तत्र समायाता हिमालया

ત્યાં સર્વ પ્રમથગણો પણ હતા અને તેવી જ રીતે ચંડીના અન્ય ગણો પણ. હિમાલયથી આવેલા અનેક અન્ય લોકો પણ ત્યાં એકત્ર થયા.

Verse 9

शिवस्योद्वहनं विप्राः शिवेन परिभाविताः । परं हर्षं समापन्ना दृष्ट्वा तौ दंपती तदा

હે વિપ્રો! શિવની વિવાહયાત્રા જોઈને અને અંતરમાં શિવભાવથી પરિપૂર્ણ થઈ, તે દિવ્ય દંપતીને દર્શન કરતાં તેઓ પરમ હર્ષથી ભરાઈ ગયા.

Verse 10

पार्वतीसहितः शंभुः शंभुना सह पार्वती । पुष्पगन्धौ यथा स्यातां वागर्थाविव तत्त्वतः

શંભુ પાર્વતી સાથે અને પાર્વતી શંભુ સાથે—તત્ત્વતઃ અવિભાજ્ય; જેમ પુષ્પ અને તેની સુગંધ, તેમ વાણી અને તેનો અર્થ.

Verse 11

तथा प्रकृतिपुंसौ च ऐकपद्येन नान्यथा । दंपती तौ गजारूढौ शुशुभाते महाप्रभौ

તેમજ પ્રકૃતિ અને પુરુષ એક જ પદમાં સ્થિત છે, અન્યથા નહિ. તે મહાપ્રભુ દંપતી ગજારૂઢ થઈ અતિ તેજથી શોભ્યા।

Verse 12

विमास्थस्तदा ब्रह्मा विष्णुश्च गरुडोपरि । ऐरावतगतश्चेंद्रः कुबेरः पुष्पकोपरि

ત્યારે બ્રહ્મા દિવ્ય વિમાનમાં બિરાજમાન હતા, વિષ્ણુ ગરુડ પર. ઇન્દ્ર ઐરાવત પર આરૂઢ હતા અને કુબેર પુષ્પક વિમાન પર સ્થિત હતા।

Verse 13

पाशी च मकरा रूढो यमो महिषमेव च । प्रेतारूढो नैरृतः स्यादग्निर्बस्तगतो महान्

પાશધારી વરુણ મકર પર આરૂઢ હતો અને યમ મહિષ પર. નૈઋત પ્રેત પર સવાર હતો, તથા મહાન અગ્નિ બકરા પર આરૂઢ થઈ આગળ વધ્યો।

Verse 14

मृगारूढोऽथ पवन ईशो वृषभमेव च । इत्येवं लोकपालाश्च सग्रहाः परमेष्ठिनः

ત્યારે પવન મૃગ પર આરૂઢ થયો અને ઈશાન વृषભ પર. આ રીતે પરમેષ્ઠિઓના નેતૃત્વમાં લોકપાલો પોતાના ગણો સહિત આવ્યા।

Verse 15

स्वैः स्वैर्बलैः परिक्रांतास्तथान्ये प्रमथादयः । हिमाद्रिश्च महाशैल ऋषभो गंधमादनः

પોતપોતાના બળોથી પરિક્રાંત થઈ પ્રમથાદિ અન્ય પણ આવ્યા. હિમાદ્રી, મહાશૈલ, ઋષભ અને ગંધમાદન (પર્વતો) પણ જોડાયા।

Verse 16

सह्याचलो नीलगिरिर्मंदरो मलयाचलः । कैलासो हि महातेजा मैनाकश्च महाप्रभः

સહ્યાચલ, નીલગિરિ, મંદર અને મલયાચલ ત્યાં આવ્યા. મહાતેજસ્વી કૈલાસ પણ ત્યાં ઉપસ્થિત થયો, અને મહાપ્રભુ, તેજસ્વી મૈનાક પણ આવ્યો.

Verse 17

एते चान्ये च गिरयः क्षीमंतो हि महाप्रभाः । सकलत्राश्च ते सर्वे ससुताश्च मनोरमाः

આ અને અન્ય પર્વતો—સમૃદ્ધ અને મહાપ્રભાથી દીપ્ત—બધા જ ત્યાં હાજર હતા. તેઓ પોતાની પત્નીઓ અને પુત્રો સહિત, દર્શને અતિ મનોહર હતા.

Verse 18

बलिनो रूपिणः सर्वे मेर्वाद्यास्तत्र पर्वताः । वरयात्राप्रसंगेन शिवार्चनपराभवन्

ત્યાં મેરુ આદિ બધા પર્વતો બળવાન અને સાકાર (દૃશ્યરૂપધારી) હતા. વરયાત્રાના પ્રસંગે તેઓ શિવાર્ચનમાં પરમ તત્પર બન્યા.

Verse 19

नंदिना ह्युपविष्टास्ते मेर्वाद्यास्तत्र पर्वताः । वरयात्रा कृता ते यथोक्ता च हिमाद्रिणा । सर्वैस्तैर्बंधुभिः सार्द्धं पुनरागमनं कृतम्

નંદીએ બેસાડેલા મેરુ આદિ પર્વતો ત્યાં એકત્ર રહ્યા. હિમાદ્રિએ જેમ કહ્યું હતું તેમ જ વરયાત્રા સંપન્ન થઈ; અને પછી તે બધા બંધુઓ સાથે પુનરાગમન પણ વિધિપૂર્વક થયું.

Verse 20

स्वकालयस्थो हिमवान्स रेजे हि महा यशा । शिवसंपर्कजेनैव महसा परमेम च । विख्यातो हि महाशैलस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

પોતાના યોગ્ય નિવાસસ્થાને સ્થિત મહાયશસ્વી હિમવાન, શિવસંપર્કથી ઉત્પન્ન પરમ તેજના કારણે અત્યંત દીપ્તિમાન થયો. તે મહાશૈલ ત્રિલોકમાં વિખ્યાત અને પ્રસિદ્ધ બન્યો.

Verse 21

कन्यादानेन महता तुष्टो यस्य च शंकरः । ते धन्यास्ते महात्मानः कृतकृतत्यास्तथैव च

જેનાં મહાન કન્યાદાનથી શંકર પ્રસન્ન થાય છે, તે ધન્ય મહાત્માઓ છે; તેઓ ખરેખર કૃતકૃત્ય છે, તેમનું કર્તવ્ય પૂર્ણ થયું।

Verse 22

द्व्यक्षरं नाम येषां च जिह्वाग्रे संस्थितं सदा । शिवेति द्व्यक्षरं नाम यैर्हृदीरितमद्य वै । ते वै मनुष्यरूपेण रुद्रा एव न संशयः

જેનાં જિહ્વાગ્રે સદા દ્વ્યક્ષર નામ સ્થિત રહે છે, અને જેમના હૃદયમાંથી ‘શિવ’ એ દ્વ્યક્ષર નામ ઉચ્ચરાય છે—તે મનુષ્યરૂપે હોવા છતાં નિઃસંદેહ રુદ્ર જ છે।

Verse 23

किंचिद्दानेन संतुष्टः पत्रेणापि तथैव च । तोयेनापि हि संतुष्टो महादेवो निरन्तरम्

મહાદેવ સદા પ્રસન્ન થાય છે—થોડા દાનથી પણ, માત્ર એક પાનથી પણ, અને એ જ રીતે જળથી પણ।

Verse 24

पत्रेण पुष्पेण तथा जलेन प्रीतो भवत्येष सदाशिवो हि । तस्माच्च सर्वैः प्रतिपूजनीयः शिवो मद्दाभाग्यकरो नृणामिह

પાન, પુષ્પ તથા જળથી પણ આ સદાશિવ પ્રસન્ન થાય છે. તેથી અહીં મનુષ્યોને મહાસૌભાગ્ય આપનાર શિવની સર્વેને વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ।

Verse 25

एको महाञ्ज्योतिरजः परेशः परापराणां परमो महात्मा । निरंतरो निर्विकारो निरीशो निराबाधो निर्विकल्पो निरीहः

તે એક જ છે—મહાન તેજોમય જ્યોતિ, રજોરહિત પરમેશ્વર; પરા-અપર સર્વનો પરમ આત્મા. તે સર્વદા વર્તમાન, નિર્વિકાર, પરાધીનતારહિત, નિરાબાધ, નિર્વિકલ્પ અને નિરીહ છે।

Verse 26

निरंजनो नित्यरूपो निरोधो नित्यानन्दो नित्यमुक्ताः सदेव । एवंभूतो देवदेवोऽर्च्चितश्च तैर्देवाद्यर्विश्ववेद्यो भवश्च । स्तुतो ध्यातः पूजितश्चिंतितश्च सर्वज्ञोऽसौ सर्वदा सर्वदश्च

તે નિરંજન, નિત્યસ્વરૂપ, નિયંત્રણકર્તા; નિત્યાનંદમય, સદામુક્ત અને સદૈવ દિવ્ય છે. એવો દેવોના દેવ ‘ભવ’ દેવતાઓ દ્વારા પણ પૂજિત અને સમગ્ર વિશ્વમાં વિખ્યાત છે. જેને સ્તુતિ, ધ્યાન, પૂજા અને સ્મરણ કરવામાં આવે છે—તે સર્વજ્ઞ છે, સર્વકાળે અને સર્વ રીતે।

Verse 27

यथा वरिष्ठो हिमवान्प्रसिद्धः सर्वैर्गुणैः सर्वगुणो महात्मा । विश्वेशवंद्यो हि तदा हिमालयो जातो गिरीणां प्रवरस्तदानीम्

આ રીતે હિમવાન સર્વ ગુણોથી યુક્ત મહાત્મા બની ‘શ્રેષ્ઠ’ તરીકે સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ થયો. ત્યારે હિમાલય વિશ્વેશ્વરને વંદનીય બન્યો અને એ જ સમયે પર્વતોમાં પ્રધાન તરીકે પ્રતિષ્ઠિત થયો.

Verse 28

मेनया सह धर्मात्मा यथास्थानगतस्ततः । सर्वान्विसर्जयामास पर्वतान्पर्वतेश्वरः

પછી ધર્માત્મા પર્વતેશ્વર હિમવાન મેનાસહ પોતાના યોગ્ય સ્થાને પરત આવી, સર્વ પર્વતોને વિદાય આપી, દરેકને તેના પોતાના નિવાસસ્થાને મોકલી દીધા.

Verse 29

गतेषु तेषु हिमवान्पुत्रैः पौत्रैः प्रपौत्रकैः । राजा गिरीणां प्रवरो महादेवप्रसादतः

તેઓ ગયા પછી હિમવાન પુત્રો, પૌત્રો અને પ્રપૌત્રોથી ઘેરાયેલો, મહાદેવના પ્રસાદથી પર્વતોનો રાજા અને તેમામાં શ્રેષ્ઠ બન્યો.

Verse 30

अथो गिरिजया सार्द्धं महेशो गन्धमादने । एकांते च मतिं चक्रे रमणार्थं स्वरूपवान्

પછી સ્વરૂપવાન તેજસ્વી મહેશે ગિરિજასთან ગંધમાદનના એકાંતમાં રમણાર્થે—પ્રેમમય ક્રીડાઅર્થે—મનમાં સંકલ્પ કર્યો.

Verse 31

सुरतेनैव महता तपसा हि समागमे । द्वयोः सुरतमारब्धं तद्द्वयोश्च तदाऽभवत्

તેમના સમાગમમાં તે મહાન્ સુરત જ જાણે પ્રબળ તપસ્યા સમાન બની ગયું. તે બંનેનું સુરત-વિધાન આરંભાયું અને તે ત્યારે ખરેખર તેમના વચ્ચે સિદ્ધ થયું.

Verse 32

अनिष्टं महदाश्चर्यं प्रलयोपममेव च । तस्मिन्महारते प्राप्ते नाविंदंत सुखं परम्

અનિષ્ટ, મહાન્ અને આશ્ચર્યજનક—પ્રલય સમાન—ઘટના ઊભી થઈ. તે મહા આપત્તિ આવી પહોંચતાં કોઈને પણ પરમ શાંતિ કે સુખ મળ્યું નહીં.

Verse 33

सर्वे ब्रह्मादयो देवाः कार्याकार्यव्यवस्थितौ । रेतसा च जगत्सर्वं नष्टं स्थावरजंगमम्

બ્રહ્મા આદિ સર્વ દેવો શું કરવું અને શું ન કરવું—એ વિષয়ে ગૂંચવાઈ ઊભા રહ્યા. તે રેતસથી સ્થાવર-જંગમ સહિત સમગ્ર જગત્ વિનષ્ટ થયું.

Verse 34

सस्मार चाग्निं ब्रह्मा च विष्णुश्चाध्यात्मदायकः । मनसा संस्मृतः सद्यो जगामाग्निस्त्वरान्वितः

ત્યારે બ્રહ્માએ અગ્નિનું સ્મરણ કર્યું અને અધ્યાત્મબળ આપનાર વિષ્ણુએ પણ કર્યું. મનથી સ્મરણ થતાં જ અગ્નિદેવ તત્કાળ ત્વરાથી આવી પહોંચ્યા.

Verse 35

ताभ्यां संप्रेषितोऽपश्यद्रुचिरं शिवमांदिरम् । द्वारि स्थितं नंदिनं च ददर्शाग्रे महाप्रभम्

તે બંને દ્વારા મોકલાયેલા અગ્નિદેવે રમણીય શિવમંદિરનું દર્શન કર્યું. દ્વારે ઊભેલા નંદીને પણ તેણે જોયો—આગળ ઊભેલો મહાપ્રભ તેજસ્વી દ્વારપાલ.

Verse 36

अग्निर्ह्रस्वस्तदा भूत्वा काश्मीरसदृशच्छविः । प्रविष्टोंतः पुरं शंभोर्नानाश्चर्यसमन्वितम्

ત્યારે અગ્નિ નાનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને કેસર જેવી કાંતિ ધરાવતો થયો અને અનેક આશ્ચર્યોથી ભરપૂર શંભુના અંતઃપુરમાં પ્રવેશ્યો।

Verse 37

अनेकरत्नसंवीतं प्रासादैश्च स्वलं कृतम् । तदंगणमनुप्राप्य उपविश्याह हव्यवाट्

અनेक રત્નોથી શોભિત અને પ્રાસાદોથી સુસજ્જ એવા તે આંગણે પહોંચી હવ્યવાટ્ (અગ્નિ) બેસી ને બોલ્યો।

Verse 38

पाणिपात्रस्य मे ह्यम्ब भिक्षां देह्यवरोधतः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पाणिपात्रस्य बालिका

“મા, મને ભિક્ષા આપો; હું હાથમાં ધારેલું ભિક્ષાપાત્ર છું, દ્વારે અટકાવાયો છું.” પાણિપાત્રધારીના આ વચન સાંભળી તે કન્યા…

Verse 39

यावद्दातुं च सारेभे भिक्षां तस्मै ततः स्वयम् । उत्थाय सुरतात्तस्माच्छिवो हि कुपितो भृशम्

પરંતુ જ્યારે તે ભિક્ષુકને ભિક્ષા આપવા મોડું કરવા લાગી, ત્યારે શિવ સ્વયં તે દિવ્ય સંગમમાંથી ઊભા થયા અને અત્યંત ક્રોધિત થયા।

Verse 40

रुद्रस्त्रिशूलमुद्यम्य भैरवो ह्यऽभवत्तदा । निवारितो गिरिजया वधात्तस्माच्छिवः स्वयम् । भिक्षां तस्मै ददौ वाचा अग्नये जातवेदसे

રુદ્રે ત્રિશૂલ ઉઠાવતાં જ તે ક્ષણે ભૈરવ થયા; પરંતુ ગિરિજાએ શિવને વધથી રોક્યા। ત્યારબાદ શિવે સ્વયં વાણીમાત્રથી જાતવેદસ અગ્નિને ભિક્ષા અર્પી।

Verse 41

पाणौ भिक्षां गृहीत्वाथ प्रत्यक्षं तेन चाग्निना । भिक्षिता कुपिता तं वै शशाप गिरिजा ततः

હાથમાં ભિક્ષા લીધા પછી તે સાક્ષાત અગ્નિ સ્વરૂપે પ્રગટ થયો, ત્યારે તે ભિક્ષુક પર ક્રોધિત થઈને ગિરિજાએ તેને શ્રાપ આપ્યો.

Verse 42

रे भिक्षो भविता शापात्सर्वभक्षो ममाशु वै । अनेन रेतसा सद्यः पीडां प्राप्स्यसि सर्वतः

હે ભિક્ષુક! મારા શ્રાપથી તું શીઘ્ર સર્વભક્ષી થઈ જઈશ. અને આ વીર્યને કારણે તને તત્કાળ ચારે બાજુથી પીડા થશે.

Verse 43

इत्युक्तो भक्षयित्वाग्नी रेत ईशस्य हव्यवाट् । यत्र देवाः स्थिताः सर्वे ब्रह्माद्याश्चैव सर्वशः

આવું સાંભળીને, હવ્યવાહન અગ્નિએ ઈશ્વરના વીર્યનું ભક્ષણ કર્યું અને જ્યાં બ્રહ્માદિ સર્વે દેવો ઉપસ્થિત હતા, ત્યાં ગયો.

Verse 44

आगत्याकथयत्सर्वं तद्रेतोभक्षणादिकम् । सर्वे सगर्भा ह्यभवन्निन्द्राद्या देवतागणाः

ત્યાં આવીને તેણે વીર્યભક્ષણ વગેરે સઘળી હકીકત કહી. ત્યારે ઇન્દ્રાદિ સર્વે દેવગણો સગર્ભ થયા.

Verse 45

अग्नेर्यथा हविश्चैव सर्वेषामुपतिष्ठति । अग्नेर्मुखोद्भवेनैव रेतसा ते सुरेश्वराः

જેમ અગ્નિમાં હોમેલું હવિષ્ય સર્વે દેવોને પહોંચે છે, તેમ અગ્નિના મુખ દ્વારા ગ્રહણ કરાયેલા તે વીર્યથી તે સુરેશ્વરો પ્રભાવિત થયા.

Verse 46

सगर्भाह्यभवन्सर्वे चिंतया चप्रपीडिताः । विष्णुं शरणमाजग्मुर्द्देवदेवेश्वरं प्रभुम्

તેઓ સર્વે ગર્ભવતી બન્યા અને ચિંતાથી અત્યંત પીડિત થયા. તેથી દેવદેવેશ્વર પ્રભુ વિષ્ણુની શરણમાં ગયા.

Verse 47

देवा ऊचुः । त्वं त्राता सर्वदेवानां लोकानां प्रभुरेव च । तस्माद्रक्षा विधातव्या शरणागतवत्सल

દેવોએ કહ્યું— તમે સર્વ દેવોના ત્રાતા છો અને લોકોના સાચા પ્રભુ પણ છો. તેથી શરણાગતવત્સલ, અમને રક્ષા આપો.

Verse 48

वयं सर्वे मर्तुकामा रेतसानेन पीडिताः । असुरेभ्यः परित्रस्ता वयं सर्वे दिवौकसः

અમે સર્વે સ્વર્ગવાસીઓ આ રેતસ્-તેજથી પીડિત થઈ જાણે મરવા તૈયાર છીએ. અને અસુરોથી પણ અમે બધા ભયભીત છીએ.

Verse 49

शरणं शंकरं याताः परित्रातुं कृतोद्वहाः । यदा पुत्रो हि रुद्रस्य भविष्यति तदा वयम् । सुखिनः स्याम सर्वे निर्भयाश्च त्रिविष्टपे

રક્ષા મેળવવાના નિશ્ચયથી અમે શંકરની શરણમાં આવ્યા છીએ. જ્યારે રુદ્રનો પુત્ર ઉત્પન્ન થશે, ત્યારે અમે બધા ત્રિવિષ્ટપમાં સુખી અને નિર્ભય થઈશું.

Verse 50

एवं विष्टभ्यमानानां सर्वेषां भयमागतम् । अनेन रेतसा विष्णो जीवितुं शक्यते कथम्

આ રીતે સૌ દબાઈ રહ્યા ત્યારે બધાને ભય આવી ચડ્યો. (તેઓ બોલ્યા) હે વિષ્ણો! આ પ્રચંડ રેતસ્-તેજ સાથે જીવવું કેવી રીતે શક્ય છે?

Verse 51

त्रिवर्गो हि यथा पुंसां कृतो हि सुपरिष्कृतः । विपरीतो भवत्येव विना देवेन नान्यथा

મનુષ્યો માટે સુવ્યવસ્થિત ત્રિવર્ગ (ધર્મ, અર્થ, કામ) પણ દેવ વિના નિશ્ચયે વિપરીત બની જાય છે; અન્યથા થઈ શકે નહીં।

Verse 52

तस्मात्तद्वै बलं मत्वा सर्वेषामपि देहिनाम् । कार्याकार्यव्यवस्थायां सर्वे मन्यामहे वयम्

અતએવ તે (દૈવી) શક્તિને સર્વ દેહધારીઓનું સાચું બળ માનીને, કાર્ય-અકાર્યના વિવેકમાં તે જ નિર્ણાયક છે એમ અમે સૌ માનીએ છીએ।

Verse 53

तथा निशम्य देवानां परेशः परिदेवनम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं देवानां देवतारिहा

દેવોના આવા વિલાપને સાંભળી, તેમના દુઃખને હરનાર પરમેશ્વરે સ્મિત સાથે દેવોને ઉદ્દેશીને વચન કહ્યું।

Verse 54

स्तूयतां वै महादेवो महेशः कार्यगौरवात्

“કાર્યની ગૌરવતા કારણે મહાદેવ મહેશનું જ સ્તવન થાઓ.”

Verse 55

तथेति गत्वा ते सर्वे देवा विष्णुपुरोगमाः । तथा ब्रह्मादयः सर्व ईडिरे ऋषयो हरम्

“તથાસ્તુ” કહી, વિષ્ણુના આગેવાને તે બધા દેવો આગળ વધ્યા; તેમ જ બ્રહ્મા આદિ અને ઋષિઓએ પણ સૌએ હર (શિવ)નું સ્તવન કર્યું।

Verse 56

ओंनमो भर्गाय देवाय नीलकंठाय मीढुषे । त्रिनेत्राय त्रिवेदाय लोकत्रितयधारिणे

ૐ, ભર્ગસ્વરૂપ દેવને નમસ્કાર; નીલકંઠ, ઉપકારક પ્રભુને પ્રણામ. ત્રિનેત્ર, ત્રિવેદાધિપતિ તથા ત્રિલોકધારકને વંદન.

Verse 57

त्रिस्वराय त्रिमात्राय त्रिवेदाय त्रिमूर्त्तये । त्रिवर्गाय त्रिधामाय त्रिपदाय त्रिशूलिने

ત્રિસ્વરરૂપ, ત્રિમાત્રાત્મક, ત્રિવેદાધિપતિ, ત્રિમૂર્તિસ્વરૂપને નમસ્કાર. ત્રિવર્ગદાતા, ત્રિધામાધિપ, ત્રિપદસ્વરૂપ તથા ત્રિશૂલધારીને પ્રણામ.

Verse 58

त्राहित्राहि महादेव रेतसो जगतः पते

ત્રાહિ ત્રાહિ, હે મહાદેવ! હે જગત્પતે! આ પ્રચંડ દિવ્ય તેજ (રેતસ્) થી અમારું રક્ષણ કરો.

Verse 59

ब्रह्मणा तु स्तुतो यावत्तावद्देवो वृषध्वजः । प्रादुर्बभूव तत्रैव सुराणां कार्यसिद्धये

બ્રહ્માએ જેટલો સમય સ્તુતિ કરી, એટલો જ સમય વૃષધ્વજ દેવ ત્યાં જ પ્રાદુર્ભૂત થયા—દેવતાઓના કાર્યસિદ્ધિ માટે.

Verse 60

दृष्टस्तदानीं जगदेकबंधुर्महात्मभिर्देववरैः सुपूजितः । संस्तूयमानो विविधैर्वचोभिः प्रत्यग्रूपैः श्रुतिसंमतैश्च

ત્યારે જગતના એકમાત્ર બંધુના દર્શન થયા—મહાત્મા, શ્રેષ્ઠ દેવોએ ઉત્તમ પૂજાથી સન્માનિત કર્યો. નૂતનરૂપ વચનો અને વેદસંમતિ સ્તુતિઓથી તેઓ વિવિધ રીતે પ્રશંસિત થતા હતા.

Verse 61

स्तुवतां चैव देवानामुवाच परमेश्वरः । त्रासं कुर्वंतु मा सर्वे रेतसानेन पीडिताः

દેવો સ્તુતિ કરતા હતા ત્યારે પરમેશ્વરે કહ્યું— “હે દેવો, આ રેતસથી પીડિત હોવા છતાં તમારામાંથી કોઈ પણ ભય ન કરો; ત્રાસ ન માનશો।”

Verse 62

वमनं वै भवद्भिश्च कार्यमद्यैव भोःसुराः । तथेति मत्वा ते सर्व इंद्राद्या देवतागणाः । वेमुः सर्वे तदा विप्रास्तद्रेतः शंकरस्य च

પરમેશ્વરે કહ્યું— “હે સૂરગણો, આજે જ તમારે વમન (ઉત્સર્જન) કરવું જ જોઈએ।” ‘તથાસ્તુ’ માની ઇન્દ્રાદિ સર્વ દેવગણોએ તેને બહાર કાઢ્યું; ત્યારે સર્વ ઋષિઓએ શંકરના તે રેતસને જોયું।

Verse 63

ऐकपद्येन तद्रेतो महापर्वतसन्निभम् । तप्तचामीकरप्रख्यं बभूव परमाद्भुतम्

એક ક્ષણમાં તે રેતસ મહાપર્વત સમાન બની ગયું; તપ્ત સોનાની જેમ તેજસ્વી, પરમ અદ્ભુત રૂપે પ્રગટ થયું।

Verse 64

सर्वे च सुखिनो जाता इंद्राद्या देवतागणाः । विना ह्यग्निं च ते सर्वे परितुष्टास्तदाऽभवन्

ત્યારે ઇન્દ્રાદિ સર્વ દેવગણો સુખી થયા; અને અગ્નિ વિના પણ તે સમયે તેઓ બધા પરિતૃપ્ત થયા।

Verse 65

तेनाग्निनापि चोक्तस्तु शंकरो लोकशंकरः । किं मयाद्य महा देव कर्तव्यं देवतावर

ત્યારે અગ્નિએ પણ લોકકલ્યાણકારી શંકરને કહ્યું— “હે મહાદેવ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ! આજે મારે શું કરવું?”

Verse 66

तद्ब्रूहि मे प्रभोऽद्य त्वं येनाहं सर्वदा सुखी । भविष्यामि च येनाहं देवानां हव्यवाहकः

હે પ્રભુ! આજે મને તે ઉપાય કહો, જેના દ્વારા હું સદા સુખી રહું અને જેના દ્વારા હું દેવતાઓની હવિ વહન કરનાર (હવ્યવાહક) બની શકું.

Verse 67

तदोवाच शिवः साक्षाद्देवानामिह श्रृण्वताम् । रेतो विसृज्यतां योनौ तदाग्निः प्रहसन्नवि

ત્યારે ત્યાં દેવતાઓ સાંભળતા હતા ત્યારે સాక్షાત્ શિવ બોલ્યા—“રેત યોનિમાં વિસર્જિત થાઓ.” તે સાંભળીને અગ્નિ હસ્યો.

Verse 68

उवाच शंकरं देवं भवत्तेजो दुरासदम् । इदमुल्बणवत्तेजो धार्यते प्राकृतैः कथम्

તે દેવ શંકરને કહ્યું—“તમારું તેજ દુર્લભ છે. આ ઉગ્ર, અતિપ્રચંડ તેજ સામાન્ય જીવો કેવી રીતે ધારણ કરી શકે?”

Verse 69

ततः प्रोवाच भगवानग्निं प्रति महेश्वरः । मासिमासि प्रतप्तानां देहे तेजो विसृज्यताम्

પછી ભગવાન મહેશ્વરે અગ્નિને કહ્યું—“માસે માસે તપથી તપ્ત થયેલાઓના દેહમાં આ તેજ વિસર્જિત થાઓ.”

Verse 70

तथेति मत्वा वचनं महाप्रभः स जातवेदाः परमेण वर्चसा । समुज्ज्वलंस्तत्र महाप्रभावो ब्राह्मे मुहूर्त्ते हि सचोपविष्टः

“તથાસ્તુ” એમ માની તે મહાપ્રભુ જાતવેદા (અગ્નિ) પરમ વર્ચસાથી ત્યાં મહાપ્રભાવથી પ્રજ્વલિત થયો; અને બ્રાહ્મમુહૂર્તે ત્યાં જ ઉપવિષ્ટ થઈ આજ્ઞા સિદ્ધ કરવા પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 71

तदा प्रातः समुत्थाय प्रातः स्नानपराः स्त्रियः । ययुः सदा ऋषीणां च सत्यस्ता जातवेदसम्

ત્યારે પ્રાતઃકાળે ઉઠીને, પ્રાતઃસ્નાનમાં તત્પર તે સ્ત્રીઓ—ઋષિઓની સત્યવ્રતા પત્નીઓ—સદા જાતવેદ (અગ્નિ) પાસે ગઈ।

Verse 72

दृष्ट्वा प्रज्वलितं तत्र सर्वास्ताः शीतकर्षिताः । तप्तुकामास्तदा सर्व्वा ह्यरुधत्या निवारिताः

ત્યાં પ્રજ્વલિત અગ્નિ જોઈ, ઠંડીથી પીડિત તે સૌ ગરમ થવા ઇચ્છ્યા; પરંતુ અરુંધતીએ તેમને સૌને રોકી દીધા।

Verse 73

तया निवारिताश्चापि तास्तेपुः कृत्तिकाः स्वयम् । यावत्तेपुश्च ताः सर्व्वा रेतसः परमाणवः । विविशू रोमकूपेषु तासां तत्रैव सत्वरम्

તેણે રોક્યા છતાં, કૃત્તિકાઓ સ્વયં તપ કરવા લાગી. અને તેઓ સર્વે તપમાં લીન હતા ત્યારે, રેતના સૂક્ષ્મ પરમાણુઓ ત્યાં જ ત્વરિત તેમના રોમકૂપોમાં પ્રવેશ્યા।

Verse 74

नीरेतोग्निस्तदा जातो विश्रांतः स्वयमेव हि

ત્યારે ‘નીરેત’ અગ્નિ પ્રગટ થયો અને તે સ્વયં જ શાંત થયો।

Verse 75

ततस्ता ऋषिभार्या हि ययुः स्वभवनं प्रति । ऋषिभिस्तु तदा शप्ताः कृत्तिकाः खेचराभवन्

ત્યારબાદ ઋષિઓની પત્નીઓ પોતાના-પોતાના ગૃહે પરત ગઈ. પરંતુ ઋષિઓના શાપથી કૃત્તિકાઓ આકાશગામી (ખેચર) બની ગઈ।

Verse 76

तदानीमेव ताः सर्वा व्यभिचारेण दुःखिताः । तत्ससर्जुस्तदा रेतः पृष्ठे हिमवतो गिरेः

એ જ સમયે તેઓ સર્વે વ્યભિચારના અપવાદથી દુઃખિત થઈ, ત્યારે તે તેજોમય રેત હિમવત્ પર્વતની પીઠ પર વિસર્જિત કર્યું.

Verse 77

एकपद्येन तद्रेतस्तप्तचामीकरप्रभम् । गंगायां च तदा क्षिप्रं कीचकैः परिवेष्टितम्

એક જ પગલામાં તપ્ત સોનાની જેમ તેજસ્વી તે રેત ઝડપથી ગંગામાં નાંખવામાં આવ્યું; અને ત્યાં તે કીચક (નરકટ)થી ઘેરાઈ ગયું.

Verse 78

षण्मुखं बालकं ज्ञात्वा सर्वे देवा मुदान्विताः । गर्गेणोक्तास्तदंते वै सुखेन ह्रियतामिति

બાળકને ષણ્મુખ તરીકે ઓળખીને સર્વ દેવો આનંદથી ભરાઈ ગયા. અંતે ગર્ગે કહ્યા મુજબ—“એને સુખથી અને સુરક્ષિત રીતે લઈ જાઓ” એમ કહેવાયું.

Verse 79

शंभोः पुत्रः प्रसादेन सर्वो भवति शाश्वतः । गंगायाः पुलिने जातः कार्त्तिकेयो महाबलः

શંભુના પ્રસાદથી સર્વ કંઈ શાશ્વત અને મંગલમય બને છે. ગંગાના રેતાળ કિનારે મહાબલી કાર્ત્તિકેયનો જન્મ થયો.

Verse 80

उपविष्टोथ गांगेयो ह्यहोरात्रोषितस्तदा । शाखो विशाखोऽतिबलः षण्मुखोऽसौ महाबलः

ત્યારે ગાંગેય ત્યાં ઉપવેશિત થઈ એક દિવસ-રાત ત્યાં જ રહ્યો. એ જ મહાબલી ષણ્મુખ અતિબલવાન શાખ અને વિશાખ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.

Verse 81

जातो यदाथ गंगायां षण्मुखः शंकरात्मजः । तदानीमेव गिरिजा संजाता प्रस्नुतस्तनी

જ્યારે ગંગામાં શંકરાત્મજ ષણ્મુખનો જન્મ થયો, તે જ ક્ષણે ગિરિજાના સ્તનોમાં દૂધ ઊમટી વહેવા લાગ્યું।

Verse 82

शिवं निरीक्ष्य सा प्राह हे शंभो प्रस्नवो महान् । संजातो मे महादेव किमर्थस्तन्निरीक्ष्यताम् । सर्वज्ञोऽपि महादेवो ह्यब्रवीत्तामथाज्ञवत्

તે શિવને જોઈને બોલી—“હે શંભો! મારામાં દૂધનો મહાપ્રવાહ ઊઠ્યો છે. હે મહાદેવ! તેનો હેતુ શું છે? કૃપા કરીને વિચાર કરો.” સર્વજ્ઞ હોવા છતાં મહાદેવે ત્યારે જાણે અજાણ હોય તેમ તેને ઉત્તર આપ્યો।

Verse 83

नारदस्तत्र चागत्य प्रोक्तवाञ्जन्म तस्य तत् । शिवाय च शिवायै च पुत्रो जातो हि सुंदरः

પછી નારદ ત્યાં આવી તે જન્મનો સમાચાર કહ્યો—“શિવ અને શિવાને એક સુંદર પુત્ર જન્મ્યો છે.”

Verse 84

तदाकर्ण्य वचो विप्रा हर्षनिर्भरमानसाः । बभूवुः प्रमथाः सर्वे गंधर्वा गीततत्पराः

એ વચન સાંભળી ઋષિઓ આનંદથી ભરાઈ ગયા. બધા પ્રમથો એકત્ર થયા અને ગંધર્વો ગાનમાં તત્પર બન્યા।

Verse 85

अनेकाभिः पताकाभिश्चैलपल्लवतोरणैः । तथा विमानैर्बहुभिर्बभौ प्रज्वलितो महान् । पर्वतः पुत्रजननाच्छंकरस्य महात्मनः

અनेक ધ્વજો, વસ્ત્ર-પલ્લવના તોરણો અને અનેક વિમાનો વડે શોભિત તે મહાન પર્વત, મહાત્મા શંકરના પુત્રજન્મના ઉત્સવથી જાણે પ્રજ્વલિત થઈ તેજસ્વી બન્યો।

Verse 86

तदा सर्वे सुरगणा ऋषयः सिद्धचारणाः रक्षोगंधर्वयक्षाश्च अप्सरोगणसेविताः

ત્યારે દેવગણો, ઋષિઓ, સિદ્ધો અને ચારણો, તેમજ રાક્ષસો, ગંધર્વો અને યક્ષો—અપ્સરાઓના સમૂહો સાથે—સર્વે ત્યાં ઉપસ્થિત થયા।

Verse 87

एकपद्येन ते सर्वे सहिताः शंकरेण तु । द्रष्टुं गांगेयमधिकं जग्मुः पुलिनसंस्थितम्

એક જ પગલામાં તેઓ બધા શંકર સાથે ચાલ્યા અને નદીકાંઠે સ્થિત ગંગાપુત્ર એવા મહાનને દર્શન કરવા ગયા।

Verse 88

ततो वृषभमारुह्य ययौ गिरिजया सह । अन्यैः समेतो भगवान्सुरैरिंद्रादिभिस्तथा

પછી ભગવાન વृषભ પર આરોહણ કરીને ગિરિજાની સાથે આગળ વધ્યા; ઇન્દ્ર વગેરે અન્ય દેવતાઓ પણ તેમની સાથે હતા।

Verse 89

तदा शंखाश्च भेर्यश्च नेदुस्तूर्यीण्यनेकशः

ત્યારે શંખ અને ભેરી ગુંજી ઊઠ્યા; અનેક પ્રકારના તૂર્ય અને મંગલવાદ્યો ચારે તરફ વાગવા લાગ્યા।

Verse 90

तदानीमेव सर्वेशं वीरभद्रादयो गणाः । अन्वयुः केलिसंरब्धा नानावादित्रवादकाः । वादयन्तश्च वाद्यानि ततानि विततानि च

એ જ ક્ષણે વીરભદ્ર વગેરે ગણો ક્રીડોત્સવના ઉત્સાહથી સર્વેશ્વરને અનુસર્યા; નાનાવાદ્યોના વાદકો ચાલતાં ચાલતાં તાનિત અને વિતાનિત વાદ્યો વગાડતા રહ્યા।

Verse 91

केचिन्नृत्यपरास्तत्र गायकाश्च तथा परे । स्तावकाः स्तूयमानाश्च चक्रुस्ते गुणकीर्तनम्

ત્યાં કેટલાક નૃત્યમાં તત્પર હતા, કેટલાક ગાયક હતા. કેટલાક સ્તોત્રપાઠક હતા અને કેટલાકની સ્તુતિ થતી હતી—આ રીતે તેઓ સૌએ તેના ગુણોનું કીર્તન કર્યું.

Verse 92

एवंविधास्ते सुरसिद्धयक्षा गंधर्वविद्याधरपन्नगा ह्यमी । शिवेन सार्द्धं परिहृष्टचित्ता द्रष्टुं ययुस्तं वरदं च शांकरिम्

આવા તેઓ દેવો, સિદ્ધો, યક્ષો, ગંધર્વો, વિદ્યાધરો અને નાગો હતા. શિવ સાથે, હર્ષથી પરિપૂર્ણ ચિત્તે, તેઓ તે વરદ બાળકને તથા શાંકરી દેવીને પણ દર્શન કરવા ગયા.

Verse 93

यावत्समीक्षयामासुर्गांगेयं शंकरोपमम् । ददृशुस्ते महत्तेजो व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम्

જ્યારે તેમણે શંકરસમાન ગાંગેયને નિહાળ્યો, ત્યારે તેમણે એવું મહાતેજ જોયું કે જે ત્રિલોકમાં વ્યાપી ગયું હતું.

Verse 94

तत्तोजसावृतं बालं तप्तचामीकरप्रभम् । सुमुखं सुश्रिया युक्तं सुनसं सुस्मितेक्षणम्

તેઓએ તે તેજથી આવૃત બાળકને જોયો, જે તપ્ત સોનાની જેમ દીપ્તિમાન હતો—સુમુખ, ઉત્તમ શોભાથી યુક્ત, સુનાસિકા અને મૃદુ સ્મિતભરી દૃષ્ટિવાળો.

Verse 95

चारुप्रसन्न वदनं तथा सर्वागसुंदरम् । तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं गांगेयं प्रथितात्मकम्

તેનું મુખ મનોહર અને પ્રસન્ન હતું તથા તે સર્વાંગસુંદર હતો. તે પ્રસિદ્ધ ગાંગેયને જોઈને તેમને મહાન આશ્ચર્ય થયું.

Verse 96

ववंदिरे तदा बालं कुमारं सूर्यवर्चसम् । प्रमथाश्च गणाः सर्वे वीरभद्रादयस्तथा

ત્યારે વીરભદ્ર આદિ સર્વ પ્રમથો અને ગણો, સૂર્યવર્ચસ્વી બાલક કુમારને ભક્તિપૂર્વક વંદન કરવા લાગ્યા।

Verse 97

परिवार्योपतस्थुस्ते वामदक्षिणभागतः । तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च इंद्रश्चापि सुरैर्वृतः

તેઓ તેમને ઘેરીને ડાબી-જમણી બાજુએ સેવા-ભાવથી ઊભા રહ્યા. ત્યાં બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ પણ હતા, તેમજ દેવોથી ઘેરાયેલો ઇન્દ્ર પણ હાજર હતો।

Verse 98

ऋषयो यक्षगंधर्वाः परिवार्य कुमारकम् । दंडवत्पितिता भूमौ केचिच्च नतकंधराः

ઋષિઓ, યક્ષો અને ગંધર્વો કુમારકને ઘેરીને ઊભા રહ્યા. કેટલાક દંડવત્ થઈ ભૂમિ પર પડી ગયા, અને કેટલાકે ગળું નમાવી વિનયથી પ્રણામ કર્યો।

Verse 99

प्रणेमुः शिरसा चान्ये मत्वा स्वामिनमव्ययम् । अवाद्यंत विचित्राणि वादित्राणि महोत्सवे । एवमभ्युदये तस्मिन्नृषयः शांतिमापठम्

અન્યોએ પણ શિર નમાવી પ્રણામ કર્યો, તેમને અવ્યય સ્વામી માનીને. તે મહોત્સવમાં અદભુત વાદ્યો વાગવા લાગ્યા. એવા શુભ અભ્યুদયમાં ઋષિઓએ શાંતિપાઠ કર્યો।

Verse 100

एतस्मिन्नंतरे यातः शंकरो गिरिजापतिः । अवतीर्य वृषाच्छीघ्रं पार्वत्या सहसुव्रताः

આ દરમિયાન ગિરિજાપતિ શંકર ત્યાં આવી પહોંચ્યા; તેઓ વृषભ પરથી ઝડપથી ઉતરી, સુવ્રતા પાર્વતી સાથે આવ્યા।

Verse 101

पुत्रं निरैक्षत तदा जगदेकबंधुः प्रीत्या युतः परमया सह वै भवान्या । स्नेहान्वितो भुजगभोगयुतो हि साक्षात्सर्वेश्वरः परिवृतः प्रमथैः प्रहृष्टः

ત્યારે જગતના એકમાત્ર બંધુ પરમેશ્વરે ભવાની સાથે પરમ પ્રીતિથી પોતાના પુત્રને નિહાળ્યો. સ્નેહથી પરિપૂર્ણ, નાગભોગ-ભૂષિત સર્વેશ્વર, હર્ષિત પ્રમથગણોથી ઘેરાઈ સాక్షાત્ પ્રકાશિત થયો।

Verse 102

उपगुह्य गुहं तत्र पार्वती जातसंभ्रमा । प्रस्नुतं पाययामास स्तनं स्नेहपरिप्लुता

ત્યાં પાર્વતી સ્નેહજન્ય સંભ્રમથી ગુહને આલિંગન કરીને, માતૃપ્રેમથી છલકાઈ, દૂધ વહેતા પોતાના સ્તનથી તેને પાન કરાવ્યું।

Verse 103

तदा नीराजितो देवैः सकलत्रैर्मुदान्वितैः । जयशब्देन महता व्याप्तमासीन्नभस्तलम्

ત્યારે આનંદિત દેવતાઓએ પોતાના પરિવારসহ તેમનું નીરાજન (આરતી) કર્યું; અને ‘જય’ના મહાન્ નાદથી આખું આકાશ વ્યાપ્ત થઈ ગયું।

Verse 104

ऋषयो ब्रह्मगोषेण गीतेनैव च गायकाः । वाद्यैश्च वादकाश्चैव उपतस्थुः कुमारकम्

ઋષિઓએ બ્રહ્મઘોષથી, ગાયકોએ ગીતથી, અને વાદકોએ વાદ્યનાદથી તે કુમારની ઉપાસના-સેવા કરી।

Verse 105

स्वमंकमारेप्य तदा गिरीशः कुमारकं तं प्रभया महाप्रभम् । बभौ भवानीपतिरेव साक्षाच्छ्रिया युतः पुत्रवतां वरिष्ठः

ત્યારે ગિરીશે મહાપ્રભાથી દીપ્ત તે કુમારને પોતાની ગોદમાં બેસાડ્યો. ભવાનીપતિ સ્વયં શ્રીયુત થઈ સాక్షાત્ વિરાજમાન થયો—પુત્રવંતોમાં શ્રેષ્ઠ।

Verse 106

दंपती तौ तदा तत्र ऐकपद्येन नंदतुः । अभिषिच्यमान ऋषिभिरावृतः सुरसत्तमैः

ત્યારે ત્યાં દિવ્ય દંપતી એકચિત્તે પરમાનંદિત થયા. બાળકનો ઋષિઓ દ્વારા અભિષેક થતો હતો અને શ્રેષ્ઠ દેવો તેને ચારે તરફથી ઘેરી રહ્યા હતા.

Verse 107

कुमारः क्रीडयामास उत्संगे शंकरस्य च । कंठे स्थितं वासुकिं च पाणिभ्यां समपीडयत्

કુમાર શંકરના ખોળામાં રમતો હતો. પ્રભુના કંઠ પર રહેલા વાસુકિને તેણે પોતાના નાનાં હાથોથી દબાવી પકડી લીધો.

Verse 108

मुखं प्रपीडयित्वाऽसौ पाणीनगणयत्तदा । एकं त्रीणिदशाष्टौ च विपरीतक्रमेण च

તે બાળકે રમતમાં મોઢું દબાવી પછી આંગળીઓ પર ગણતરી કરી—‘એક, ત્રણ, દસ, આઠ’; અને ઉલટા ક્રમે પણ.

Verse 109

प्रहस्य भगवाञ्छंभुरुवाच गिरिजां तदा

ત્યારે ભગવાન શંભુ હસતાં હસતાં ગિરિજાને કહ્યું.

Verse 110

मंदस्मितेन च तदा भगवान्महेशः प्राप्तो मुदंच परमां गिरिजासमेतः । प्रेम्णा सगद्गदगिरा जगदेकबंधुर्नोवाच किंचन तदा भुवनैकभर्ता

ત્યારે ભગવાન મહેશ મૃદુ સ્મિત સાથે ગિરિજાસહ પરમ આનંદને પ્રાપ્ત થયા. પરંતુ જગતના એકમાત્ર બંધુ, ભુવનના અધિપતિ, પ્રેમથી ગદગદ વાણી હોવા છતાં તે ક્ષણે કશું બોલ્યા નહીં.