Adhyaya 26

Verse 1

लोमश उवाच । अथ ते पर्वतश्रेष्ठा मेर्वाद्या जातसंभ्रमाः । ऊचुस्ते चैकपद्येन हिमवंतं महागिरिम्

લોમશે કહ્યું—ત્યારે મેરુ આદિ શ્રેષ્ઠ પર્વતો ઉત્સાહથી ઉલ્લસિત થઈ, સંક્ષેપમાં, મહાગિરિ હિમવંતને બોલ્યા.

Verse 2

पर्वता ऊचुः । कन्यादानं क्रियतां चाद्य शैल श्रीमाञ्छम्भुर्भाग्यतस्तेऽद्य लब्धः । हृन्मध्ये वै नात्र कार्यो विमर्शस्तस्मादेषा दीयतामीश्वराय

પર્વતોએ કહ્યું—હે શૈલરાજ! આજે જ કન્યાદાન કરો. તમારા સૌભાગ્યથી આજે શ્રીમાન શંભુ પ્રાપ્ત થયા છે. હૃદયમાં કોઈ સંકોચ-વિચાર ન રાખો; તેથી આ કન્યાને ઈશ્વરને અર્પણ કરો.

Verse 3

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सुहृदां वै हिमालयः । सम्यक्संकल्पमकरोद्ब्रह्ममा नोदितस्तदा । इमां कन्यां तुभ्यमहं ददामि परमेश्वर

તે સુહૃદોના વચન સાંભળી હિમાલયે બ્રહ્માની પ્રેરણાથી દૃઢ સંકલ્પ કર્યો અને કહ્યું—હે પરમેશ્વર! આ કન્યાને હું તમને અર્પણ કરું છું.

Verse 4

भार्यार्थं प्रतिगृह्णीष्वमंत्रेणानेन दत्तवान् । अस्मै रुद्राय महते देवदवाय शंभव । कन्या दत्ता महेशाय गिरींद्रेण महात्मना

આ મંત્ર સાથે ગિરિરાજે કહ્યું—“એને પત્નીરૂપે સ્વીકારો; આ કન્યા મહારુદ્ર, દેવોના દેવ શંભુને અર્પિત છે।” આમ મહાત્મા પર્વતરાજે કન્યાનું મહેશને દાન કર્યું।

Verse 5

वेद्यां च बहिरानीतौ दंपतीव कमलेक्षणौ । उपवेशितौ बहिर्वेद्यां पार्वतीपरमेश्वरौ

પછી કમલનેત્ર દંપતિ સમા પાર્વતી અને પરમેશ્વરને વેદી બહાર લાવવામાં આવ્યા અને યજ્ઞવેદી પાસે જમીન પર બેસાડવામાં આવ્યા।

Verse 6

आचार्येणाथ तत्रैव कश्यपेन महात्मना । आह्वानं हवनार्थाय कृतमग्नेस्तदा द्विजाः

પછી ત્યાં જ મહાત્મા આચાર્ય કશ્યપે હવન માટે અગ્નિદેવનું આવાહન કર્યું; તે સમયે દ્વિજગણ પણ ઉપસ્થિત હતા।

Verse 7

ब्रह्मा ब्रह्मासनगतो बभूव शिवसन्निधौ । प्रवर्तमाने हवन ऋषयश्च विचक्षणाः

શિવના સાન્નિધ્યમાં બ્રહ્મા બ્રહ્માસન પર બિરાજમાન થયા; અને હવન શરૂ થતાં જ વિવેકી ઋષિઓ પણ એકત્ર થયા।

Verse 8

ऊचुः परस्परं तत्र नानादर्शनवेदिनः । वेदवादरताः केचिदवदन्संमतेन वै

ત્યાં અનેક દર્શનોના જાણકારો પરસ્પર વાતચીત કરવા લાગ્યા; અને કેટલાક વેદવાદમાં રત રહી પોતાના-પોતાના ‘સંમતિ’ મત મુજબ તર્કવિતર્ક કરવા લાગ્યા।

Verse 9

एवमेव न चाप्येवमेवमेव न चान्यथा । कार्यमेव न वा कार्यं कार्याकार्यं तथा परे

“એમ જ છે!”—“એમ નથી!”—“માત્ર એમ જ!”—“અન્યથા નહીં!” એમ કહી કેટલાક વાદ કરતા રહ્યા—“આ કાર્ય કરવું જ જોઈએ” અથવા “કરવાની જરૂર નથી”; અને બીજા લોકો કર્તવ્ય-અકર્તવ્ય વિષે ઝઘડતા રહ્યા।

Verse 10

इत्येवं ब्रुवतां शब्दः श्रूयते शिवसन्निधौ । स्वकीयं मतमास्थाय ह्यब्रुवंस्ते परस्परम् । तत्त्वज्ञानविहीनास्ते केवलं वेदबुद्धयः

આ રીતે બોલતા લોકોનો કકળાટ શિવસન્નિધિમાં સાંભળાયો. પોતપોતાના મતને પકડી રાખીને તેઓ પરસ્પર વાદ કરતા રહ્યા. તેઓ તત્ત્વજ્ઞાનથી રહિત હતા; માત્ર વેદકેન્દ્રિત બુદ્ધિ જ ધરાવતા હતા।

Verse 11

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा परस्परजयैषिणाम् । प्रहस्य नारदो वाक्यमुवाच शिवसन्निधौ

એકબીજાને જીતવાની ઇચ્છાવાળાઓના તે વચનો સાંભળી નારદ હસ્યા અને શિવસન્નિધિમાં વાણી ઉચ્ચારી।

Verse 12

यूयं सर्वे वादिनश्च वेदवादरतास्तथा । मौनमास्थाय भोविप्रा हृदि कृत्य सदाशिवम्

તમે બધા વાદી છો અને વેદવાદમાં રત છો. તેથી, હે વિપ્રો, મૌન ધારણ કરો અને હૃદયમાં સદાશિવને સ્થાપી તેમાં સ્થિર રહો।

Verse 13

आत्मानं परमात्मानं पराणां परमं च तत् । येनेदं कारितं विश्वं यतः सर्वं प्रवर्त्तते । यस्मिन्निलीयते विश्वं तस्मै सर्वात्मने नमः

જે આત્મા પણ છે અને પરમાત્મા પણ, શ્રેષ્ઠોમાં પણ પરમ શ્રેષ્ઠ છે; જેના દ્વારા આ વિશ્વ રચાયું, જેના પરથી સર્વ પ્રવર્તે છે, અને જેમાં અંતે જગત લીન થાય છે—તે સર્વાત્માને નમસ્કાર।

Verse 14

सोऽयमास्तेऽधुना गेहे पर्वतेंद्रस्य भो द्विजाः । मुखादस्यैव संजाताः सर्वे यूयं विचक्षणाः

હે દ્વિજોઃ એ જ હવે પર્વતેન્દ્રના ગૃહમાં નિવાસ કરે છે. વિવેકી એવા તમે સૌ તેના જ મુખમાંથી ઉત્પન્ન થયા છો.

Verse 15

एवमुक्तास्तदा तेन नारदेन द्विजोत्तमाः । उपदेशकरैर्वाक्यैर्बोधितास्ते द्विजोत्तमाः

ત્યારે નારદે એમ કહ્યે પછી તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ ઉપદેશરૂપ વચનોથી બોધ પામી જાગૃત થયા.

Verse 16

वर्त्तमाने च यज्ञे च ब्रह्मा लोकपितामहः । ददर्श चरणौ देव्या नखेंदुं च मनोहरम्

યજ્ઞ ચાલતો હતો ત્યારે લોકપિતામહ બ્રહ્માએ દેવીના ચરણયુગળ અને તેના નખોની મનોહર ચંદ્રસમાન કાંતિ જોઈ.

Verse 17

दर्शनात्स्खलितः सद्यो बभूवांबुजसंभवः । मदनेन समाविष्टो वीर्यं च प्राच्यवद्भुवि

તે દર્શનથી કમળજન્મા બ્રહ્મા તત્ક્ષણ સ્ખલિત થયો; કામથી આવિષ્ટ થઈ તેણે ધરતી પર પોતાનું વીર્ય પાડી દીધું.

Verse 18

रेतसा क्षरमाणेन लज्जितोऽभूत्पितामहः । चरणाभ्यां ममर्द्दाथ महद्गोप्यं दुरत्ययम्

વીર્ય વહેતાં પિતામહ લજ્જિત થયો; પછી તેણે પોતાના ચરણોથી તેને દબાવી દીધું—છુપાવવું કઠિન એવા મહાન રહસ્યને ગોપ્ય રાખતાં.

Verse 19

बहवश्चर्षयो जाता वालखिल्याः सहस्रशः । उपतस्थुस्तदा सर्वेताततातेति चाब्रुवन्

ત્યારે અનેક ઋષિઓ ઉત્પન્ન થયા—હજારો વાલખિલ્ય. તેઓ સર્વે તેની પાસે આવી “તાત! તાત!” કહી ઉચાટ્યા.

Verse 20

नारदेन तदोक्तास्ते वालखिल्याः प्रकोपिना । गच्छंतु बटवो यूयं पर्वतं गंधमादनम्

પછી ક્રોધિત નારદે તે વાલખિલ્યોને કહ્યું—“હે બટુકો, તમે ગંધમાદન પર્વત તરફ જાઓ.”

Verse 21

न स्थातव्यं भवद्भिश्च भवतां न प्रयोजनम् । इत्येवमुक्तास्ते सर्वे वालखिल्याश्च पर्वतम् । नारदेन समादिष्टा ययुः सर्वे त्वरान्विताः

“તમારે અહીં રહેવું નહીં; અહીં તમારો કોઈ પ્રયોજન નથી.” એમ કહેતાં, નારદની આજ્ઞાથી તે બધા વાલખિલ્ય ઉતાવળે પર્વત તરફ ગયા.

Verse 22

नारदेन ततो ब्रह्माऽश्वासितो वचनैः शुभैः । तावच्च हवनं पूर्णं जातं तस्य महात्मनः

પછી નારદે શુભ વચનોથી બ્રહ્માને આશ્વાસન આપ્યું; અને એટલામાં તે મહાત્માનું હવન પૂર્ણ થયું.

Verse 23

महेशस्य तथा विप्राः शांतिपाठपरा बभुः । ब्रह्मघोषेण महता व्याप्त मासीद्दिगंतरम्

એ જ રીતે વિપ્રો મહેશ માટે શાંતિપાઠમાં તત્પર થયા; અને મહાન બ્રહ્મઘોષથી સર્વ દિશાઓનું અંતર વ્યાપ્ત થઈ ગયું.

Verse 24

ततो नीराजितो देवो देवपत्नीभिरुत्तमः । तथैव ऋषिपत्नीभिरर्चितः पूजितस्तथा

ત્યાર પછી દેવપત્નીઓએ તે પરમ દેવનું નીરાજન કર્યું; તેમજ ઋષિપત્નીઓએ પણ તેમની અર્ચના અને પૂજા કરીને આદરપૂર્વક વંદન કર્યું।

Verse 25

तथा गिरीन्द्रस्य मनोरमाः शुभा नीराजयामासुरथैव योषितः । गीतैः सुगीतज्ञविशारदाश्च तथैव चान्ये स्तुतिभिर्महर्षयः

એ જ રીતે ગિરિરાજના પ્રભુ માટે શુભ અને મનોહર સ્ત્રીઓએ નીરાજન કર્યું; સુગીતમાં નિપુણોએ ગીતોથી સ્તુતિ કરી અને અન્ય મહર્ષિઓએ સ્તોત્રોથી તેમની પ્રશંસા કરી।

Verse 26

रत्नानि च महार्हाणि ददौ तेभ्यो महामनाः । हिमालयो महाशैलः संहृष्टः परितोषयन्

ત્યારે મહામનવાળો મહાશૈલ હિમાલય આનંદિત થઈ તેમને સંતોષી અને સન્માનિત કરવા અતિમૂલ્ય રત્નો અર્પણ કરવા લાગ્યો।

Verse 27

बभौ तदानीं सुरसिद्धसंघैर्वेद्यां स्थितोऽसौ सकलत्रको विभुः । सर्वैरुपेती निजपार्षदैर्गणैः प्रहृष्टचेता जगदेकसुन्दराः

તે સમયે સર્વશક્તિમાન પ્રભુ વેદી પર સ્થિત રહી દેવો અને સિદ્ધોના સમૂહો સાથે તેજસ્વી બન્યા; પોતાના પારષદ-ગણોથી સર્વત્ર સેવિત, હર્ષિતચિત્તે તેઓ જગતની એકમાત્ર સુંદરતા રૂપે પ્રગટ થયા।

Verse 28

एतस्मिन्नंतरे तत्र ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । ऋषिगंधर्वयक्षाश्च येन्ये तत्र समागताः

આ દરમિયાન ત્યાં બ્રહ્મા અને વિષ્ણુના આગેવાનપણામાં અન્ય સૌ આવ્યા; તેમજ ઋષિ, ગંધર્વ, યક્ષ અને ત્યાં એકત્ર થયેલા અન્ય લોકો પણ આવી પહોંચ્યા।

Verse 29

सर्वान्समभ्यर्च्य तदा महात्मा महान्गिरीशः परमेण वर्चसा । सद्रत्नवस्त्राभरणानि सम्यग्ददौ च ताम्बूलसुगन्धवार्यपि

ત્યારે પરમ તેજસ્વી મહાત્મા ગિરીશે સર્વનું વિધિવત્ પૂજન કરીને ઉત્તમ રત્નો, વસ્ત્રો અને આભૂષણો, તેમજ તાંબૂલ અને સુગંધિત જળ પણ યથાવત્ અર્પણ કર્યા।

Verse 30

तदा शिवं पुरस्कृत्याभ्यव जह्रुः सुरेश्वराः । तथा सर्वे मिलित्वा तु ऐकपद्येन मोदिताः

ત્યારે દેવેશ્વરોએ શિવને અગ્રસ્થાને રાખીને ભક્તિપૂર્વક નમસ્કાર કર્યો; અને સર્વે મળીને એકસ્વરે સ્તુતિ કરતાં આનંદિત થયા।

Verse 31

पंक्तीभूताश्च बुभुर्लिंगिना श्रृंगिणा सह । केचिद्गणाः पृथग्भूता नानाहास्यरसैर्विभुम्

અને તેઓ પંક્તિમાં બેસી લિંગી તપસ્વી તથા શૃંગિણ સાથે ભોજન કરવા લાગ્યા; કેટલાક ગણ અલગ અલગ થઈ નાનાવિધ હાસ્યરસથી પ્રભુને પ્રસન્ન કરવા લાગ્યા।

Verse 32

अतोषयन्नारदाद्या अनेकालीकसंयुताः । तथा चण्डीगणाः सर्वे बभुजुः कृतभाजनाः

નારદ આદિ કાલિકાના અનેક સમૂહો સાથે તૃપ્ત અને પ્રસન્ન થયા; તેમજ ચંડીના સર્વ ગણોને યથાવત્ ભાગ આપવામાં આવ્યો અને તેમણે પ્રસાદ ભોજન કર્યું।

Verse 33

वैतालाः क्षेत्रपालाश्च बुभुजुः कृतभाजनाः । शाकिनी डाकिनी चैव यक्षिण्यो मातृकादयः

વૈતાલો અને ક્ષેત્રપાલો પણ યથાવત્ પીરસાયેલો ભાગ લઈને ભોજન કરવા લાગ્યા; તેમજ શાકિની, ડાકિની, યક્ષિણી અને માતૃકાદિ પણ।

Verse 34

योगिन्योऽथ चतुः षष्टिर्योगिनो हि तथा परे । दश कोट्यो गणानां च कोट्येका च महात्मनाम्

ત્યારે ચોસઠ યોગિનીઓ હતી અને તેમનાં ઉપરાંત અન્ય યોગીઓ પણ હતા. ગણોની સંખ્યા દસ કરોડ હતી અને મહાત્માઓની એક કરોડ હતી.

Verse 35

एवं तु ऋषयः सर्वे तथानये विबुधादयः । योगिनो हि मया चान्ये कथिताः पूर्वमेव हि

આ રીતે સર્વ ઋષિઓ અને એ જ રીતે દેવગણ વગેરે પણ ત્યાં હાજર હતા. અન્ય યોગીઓનું વર્ણન મેં નિશ્ચયે અગાઉ જ કરી દીધું છે.

Verse 36

योगिन्यश्चैव कथितास्तासां भक्ष्यं वदामि वः । खड्गानां केचिदानीय क्रव्यं पवित्रमेव च

યોગિનીઓનું પણ વર્ણન થયું છે; હવે હું તમને તેમનું ભક્ષ્ય કહું છું. કેટલાક ખડ્ગ લઈને, પોતે પવિત્ર માનતા માંસ પણ લઈને આવ્યા.

Verse 37

भुंजंति चास्थिसंयुक्तं तथांत्राणि बुभुक्षिताः । आनीय केचिच्छीर्षाणि महिषाणां गुरूणि च

ભૂખ્યા થઈ તેઓ હાડકાંসহ (માંસ) અને આંતરડાં પણ ખાતા. કેટલાક મહિષોના ભારે માથાં પણ લાવીને ભક્ષણ કરતા.

Verse 38

तथा केचिन्नृत्यमानास्तदानीं रोरूय्यमाणाः प्रमथाश्चैव चान्ये । केचित्तूष्णीमास्थिता रुद्ररूपाः परेचान्यांल्लोकमानास्तथैव

કેટલાક તે સમયે નૃત્ય કરતા હતા, અને અન્ય પ્રમથ વગેરે ઊંચા સ્વરે હૂંકાર કરતા હતા. કેટલાક રુદ્રરૂપ ધારણ કરીને મૌન ઊભા હતા, અને કેટલાક તેમ જ અન્ય લોક તરફ નજર રાખતા હતા.

Verse 39

योगिनीचक्रमध्यस्थो भैरवो हि ननर्त च । तथान्ये भूतवेताला मामेत्येवं प्रलापिनः

યોગિનીચક્રના મધ્યમાં સ્થિત ભૈરવ ખરેખર નૃત્ય કરવા લાગ્યો. અને અન્ય ભૂત તથા વેતાળ મારા પાસે આવીને આ રીતે પ્રલાપ કરવા લાગ્યા.

Verse 40

एवं तेषामुद्धवं हि निरिक्ष्य मधुसूदनः । उवाच प्रहसन्वाक्यं शंकरं लोकशंकरम्

આ રીતે તેમનો હુલ્લડ જોઈ મધુસૂદને હસતાં હસતાં લોકહિતકર શંકરને વચન કહ્યું.

Verse 41

एतान्गणान्वारय भो अत्र मत्तांश्च संप्रति । अस्मिन्काले च यत्कार्यं सर्वैस्तत्कार्यमे व च

“હે પ્રભો, આ ગણોને રોકો; તેઓ અત્યારે અહીં મત્ત છે. અને આ સમયે જે કાર્ય કરવાનું છે, તે જ કાર્ય સૌએ કરવું.”

Verse 42

पांडित्येन महादेव तस्मादेतान्निवारय । तच्छ्रुत्वा भगवान्रुद्रो वीरभद्रमुवाच ह

“હે મહાદેવ, તેથી તમારા પાંડિત્યસભર ઉપદેશથી તેમને નિવારો.” આ સાંભળી ભગવાન રુદ્રે વીરભદ્રને કહ્યું.

Verse 43

रुद्र उवाच । वारयस्व प्रमत्तांश्च क्षीबांश्चैव विशेषतः । तेनोक्तो वीरभद्रश्च शंभुना परमेष्ठिना

રુદ્ર બોલ્યા—“પ્રમત્તોને, અને ખાસ કરીને મદથી ક્ષીબ થયેલાઓને રોક.” પરમેશ્વર શંભુએ એમ કહ્યાથી વીરભદ્રે તેમ જ કર્યું.

Verse 44

आज्ञापिताः प्रमत्ताश्च वीरभद्रेण धीमता । प्रमथा वारितास्तेन तूष्णीमाश्रित्य ते स्थिताः

ધીમંત વીરભદ્રે તે ઉન્મત્તોને આજ્ઞા આપી; તેના દ્વારા રોકાયેલા પ્રમથો મૌન ધારણ કરી સ્થિર ઊભા રહ્યા।

Verse 45

निश्चला योगिनीमध्ये भूतप्रमथगुह्यकाः । शाकिन्यो यातुधानाश्च कूष्मांडाः कोपिकर्पटाः

યોગિનીઓની વચ્ચે ભૂત, પ્રમથ અને ગુહ્યક નિશ્ચલ ઊભા રહ્યા; તેમજ શાકિનીઓ, યાતુધાન, કૂષ્માંડ અને અન્ય ઉગ્ર ગણો પણ।

Verse 46

तथान्ये भूतवेतालाः क्षेत्रपालाश्च भैरवाः । सर्वे शांताः प्रमत्ताश्च बभूवुः प्रमथादयः

તેમજ અન્ય ભૂત-વેતાલ, ક્ષેત્રપાલ અને ભૈરવો પણ; પ્રમથાદિ સર્વે શાંત થયા, તેમનો ઉન્માદ શમ્યો।

Verse 47

एवं विस्तारसंयुक्तं कृतमुद्वहनं तदा । हिमाद्रिणा परं विप्राः सुमंगल्यं सुशोभनम्

આ રીતે, હે વિપ્રો, હિમાદ્રીએ ત્યારે પૂર્ણ વૈભવ સાથે ‘ઉદ્વહન’ વિધિ કરી—પરમ મંગલમય અને અતિ શોભન।

Verse 48

चत्वारो दिवसा जाताः परिपूर्णेन चेतसा । हिमाद्रिणा कृता पूजा देवदेवस्य शूलिनः

ચાર દિવસ વીતી ગયા, તેનું ચિત્ત પૂર્ણ એકાગ્ર હતું; અને હિમાદ્રીએ દેવદેવ, શૂલધારી પ્રભુની પૂજા કરી।

Verse 49

वस्त्रालंकाराभरणै रत्नैरुच्चावचैस्ततः । पूजयित्वा महादेवं विष्णोर्वचनपरोऽभवत्

ત્યારબાદ તેણે વસ્ત્રો, અલંકારો, આભૂષણો તથા નાનાવિધ રત્નોથી મહાદેવનું વિધિપૂર્વક પૂજન કર્યું અને પછી વિષ્ણુના વચનોમાં તત્પર થયો।

Verse 50

लक्ष्मीसमेतं विष्णुं च वस्त्रालंकरणैः शुभैः । पूजयामास हिमवांस्तथा ब्रह्माणमेव च

હિમવાને લક્ષ્મીસહિત વિષ્ણુને શુભ વસ્ત્રો અને અલંકારોથી પૂજ્યા; તેમજ બ્રહ્માને પણ એ જ રીતે વિધિપૂર્વક પૂજ્યા।

Verse 51

इंद्रं पुरोधसा सार्द्धमिंद्राण्या सहितं विभुम् । तथैव लोकपालांश्च पूजयित्वा पृथक्पृथक्

તેણે પુરોહિત સાથે, ઇન્દ્રાણી સહિત વિભુ ઇન્દ્રનું પૂજન કર્યું; તેમજ લોકપાલોને પણ એકેક કરીને અલગ અલગ પૂજ્યા।

Verse 52

तथैव पूजिता चंडी भूतप्रमथगुह्यकैः । वस्त्रालंकरणैश्चैव रत्नैर्नानाविधैरपि । ये चान्य आगतास्तत्र ते च सर्वे प्रपूजिताः

એ જ રીતે ભૂત, પ્રમથ અને ગુહ્યક ગણોએ ચંડીદેવીનું પણ પૂજન કર્યું—વસ્ત્રો, અલંકારો અને નાનાવિધ રત્નો અર્પણ કરીને। અને ત્યાં આવેલા અન્ય સૌને પણ યથોચિત સન્માન સાથે પૂજવામાં આવ્યા।

Verse 53

एवं तदानीं प्रतिपूजिताश्च देवाश्च सर्वे ऋषयश्च यक्षाः । गंधर्वविद्याधरसिद्धचारणास्तथैव मर्त्त्याप्सरसां गणाश्च

આ રીતે તે સમયે સર્વ દેવતાઓનું પ્રતિપૂજન થયું; તેમજ ઋષિઓ અને યક્ષોનું પણ। ગંધર્વ, વિદ્યાધર, સિદ્ધ, ચારણ તથા મનુષ્યો અને અપ્સરાઓના ગણો પણ એ જ રીતે સન્માનિત થયા।