Adhyaya 25

Verse 1

लोमश उवाच । तत्रोपविविशुः सर्वे सत्कृताश्च हिमाद्रिणा । ते देवाः सपरिवाराः सहर्षाश्च सवाहनाः

લોમશ બોલ્યા—ત્યાં હિમાદ્રિ દ્વારા સન્માનિત થઈ સૌ બેઠા. તે દેવગણ પરિવારসহ, પોતાના-પોતાના વાહનોসহ, હર્ષિત હતા.

Verse 2

तत्रैव च महामात्रं निर्मितं विश्वकर्मणा । दीप्त्या परमया युक्तं निवासार्थं स्वयम्भुवः

ત્યાં જ વિશ્વકર્માએ સ્વયંભૂ (બ્રહ્મા)ના નિવાસ માટે પરમ તેજથી યુક્ત એક ભવ્ય મહાપ્રાસાદ રચ્યો.

Verse 3

तथैव विष्णोस्त्वपरं भवनं स्वयमेव हि । भास्वरं सुविचित्र च कृतं त्वष्ट्रा मनोरमम् । वण्डीगृहं मनोज्ञं च तथैव कृतवान्स्वयम्

એ જ રીતે વિષ્ણુ માટે પણ બીજું નિવાસ બન્યું—તેમના સ્વયં પ્રયત્નથી, તેજસ્વી અને અતિ વિચિત્ર; ત્વષ્ટાએ તેને મનોહર રીતે રચ્યું. અને તેમણે સ્વયં એક મનોજ્ઞ વંડીગૃહ (સ્તુતિ-મંડપ) પણ બનાવ્યું.

Verse 4

तथैव श्वेतं परमं मनोज्ञं महाप्रभं देववरैः सुपूजितम् । कैलासलक्ष्मीप्रभया महत्या सुशोभितं तद्भवनं चकार

એ જ રીતે તેમણે પરમ મનોહર, શ્વેત, મહાપ્રભામય ભવન બનાવ્યું, જે દેવશ્રેષ્ઠો દ્વારા સુપૂજિત હતું; તે કૈલાસલક્ષ્મીની મહાન પ્રભાથી સુશોભિત હતું.

Verse 5

तत्रैव शंभुः परया विभूत्या स स्थापितस्तेन हिमाद्रिणा वै

ત્યાં જ હિમાદ્રિએ પરમ વિભૂતિ અને દિવ્ય વૈભવ સાથે શંભુ (શિવ)ને સ્થાપિત—પ્રતિષ્ઠિત અને સિંહાસિત—કર્યા.

Verse 6

एतस्मिन्नंतरे मेना समायाता सखीगणैः । नीराजनार्थं शंभुं च ऋषिभिः परिवारिता

એ સમયે મેના સખીઓના સમૂહ સાથે આવી; ઋષિઓથી પરિઘેરાયેલી તે શંભુ (શિવ)નું નીરાજન કરવા ત્યાં પહોંચી।

Verse 7

तदा वादित्रदिर्घोपैर्नादितं भुवनत्रयम् । नीराजनं कृतं तस्य मेनया च तपस्विनः

ત્યારે વાદ્યોના દીર્ઘ નાદથી જાણે ત્રિલોક ગુંજી ઊઠ્યું; અને મેના એ મહાતપસ્વી પ્રભુનું નીરાજન કર્યું।

Verse 8

अवलोक्य परा साध्वी मेनाऽजानाद्धरं तदा । गिरिजोक्तमनुस्मृत्य मेना विस्मयमागता

જોઈને પણ પરમ સાધ્વી મેના તે સમયે હર (શિવ)ને ઓળખી ન શકી; પછી ગિરિજા (પાર્વતી)ના વચન સ્મરી મેના આશ્ચર્યમાં પડી ગઈ।

Verse 9

यद्वै पुरोक्तं च तया पार्वत्या मम सन्निधौ । ततोऽधिकं प्रपश्यामि सौंदर्यं परमेष्ठिनः । महेशस्य मया दृष्टमनिर्वाच्यं च संप्रति

‘પાર્વતીએ મારી સમક્ષ પહેલાં જે કહ્યું હતું, તેનાથી પણ વધુ હું હવે પરમેશ્વરના પરમ સૌંદર્યને જોઈ રહી છું; આ ક્ષણે મેં જોયેલું મહેશનું તેજ વર્ણનાતીત છે.’

Verse 10

एवं विस्मयमापन्ना विप्रपत्नीभिरावृता । अहतां बरयुग्मेन शोभिता वरवर्णिनी

આ રીતે આશ્ચર્યમાં પડી, બ્રાહ્મણોની પત્નીઓથી ઘેરાયેલી તે સુવર્ણવર્ણી સ્ત્રી, અહત (નવા) વસ્ત્રયુગ્મથી અલંકૃત થઈ શોભી ઊઠી।

Verse 11

कंचुकी परमा दिव्या नानारत्नैश्च शोभिता । अंगीकृता तदा देव्या रराज परया श्रिया

નાનાવિધ રત્નોથી શોભિત તે પરમ દિવ્ય કંચુકી દેવીયે ત્યારે સ્વીકારી; અને તે અનુપમ શ્રીથી તેજસ્વી બની।

Verse 12

बिभ्रती च तदा हारं दिव्यरत्नविभूषितम् । वलयानि महार्हाणि शुद्धचामीकराणि च

ત્યારે તેણીએ દિવ્ય રત્નોથી અલંકૃત હાર ધારણ કર્યો; તેમજ શુદ્ધ સોનાના અતિ મૂલ્યવાન વલયો પણ પહેર્યા।

Verse 13

तत्रोपविष्टा सुभगा ध्यायंती परमेश्वरम् । सखीभिः सेव्यमाना सा विप्रपत्नीभिरेव च

ત્યાં ઉપવિષ્ટ તે સુભગા પરમેશ્વરનું ધ્યાન કરતી હતી; સખીઓ તથા બ્રાહ્મણપત્નીઓ તેની સેવા કરતી હતી।

Verse 14

एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गो वाक्यमभाषत । पाणिग्रहार्थं शंभुं च आनयध्वं स्वमंदिरम् । त्वरितेनैव वेलायामस्यामेव विचक्षणाः

આ વચ્ચે ગર્ગે કહ્યું—“પાણિગ્રહણ માટે શંભુને તમારા ગૃહે લઈ આવો. હે વિચક્ષણો, આ શુભ વેળામાં જ ત્વરિત કરો!”

Verse 15

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य गर्गस्य च महात्मनः । अभ्युत्थानपराः सर्वे पर्वताः सकलत्रकाः

મહાત્મા ગર્ગના વચન સાંભળીને, સર્વ પર્વતરાજો પોતાના સમગ્ર પરિકર સાથે સન્માનાર્થે ઊભા થવા તત્પર થયા।

Verse 16

महाविभूत्या संयुक्ताः सर्वे मंगलपाणयः । सालंकृतास्तदा तेषां पत्न्योलंकारमंडिताः

તેઓ સર્વે મહાવૈભવથી યુક્ત, હાથોમાં મંગલ ઉપહાર ધારણ કરનાર હતા. ત્યારે તેઓ સુશોભિત થયા અને તેમની પત્નીઓ પણ દિવ્ય આભૂષણોથી મંડિત થઈ.

Verse 17

उपायनान्यनेकानि जगृहुः स्निग्धलोचनाः । तदा वादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा

સ્નિગ્ધ નેત્રવાળાઓએ અનેક પ્રકારનાં ઉપહાર સ્વીકાર્યા. ત્યારે વાદ્યોના નાદ અને તેનાથી પણ વધુ પ્રબળ બ્રહ્મઘોષ (વેદઘોષ) વચ્ચે,

Verse 18

आजग्मुः सकलात्रास्ते यत्र देवो महेश्वरः । प्रमथैरावृतस्तत्र चंड्या चैवाभिसेवितः

તે સર્વ સમૂહો ત્યાં પહોંચ્યા જ્યાં દેવ મહેશ્વર વિરાજમાન હતા. ત્યાં તેઓ પ્રમથોથી ઘેરાયેલા હતા અને ચંડીદેવી દ્વારા પણ સેવિત હતા.

Verse 19

तथा महर्षिभिस्तत्र तथा देवगणैः सह । एभिः परिवृतः श्रीमाञ्छंकरो लोकशंकरः

ત્યાં મહર્ષિઓ તથા દેવગણો સાથે, આ સૌ દ્વારા પરિભ્રમિત થઈ શ્રીમાન શંકર—લોકકલ્યાણકર્તા—વિરાજમાન હતા.

Verse 20

श्रुत्वा वादित्रनिर्घोषं सर्वे शंकरसेवकाः । उत्थिता ऐकापद्येन देवैरृषिभिरावृताः

વાદ્યોના ગુંજતા નાદને સાંભળી શંકરના સર્વ સેવકો એક જ ક્ષણે ઊભા થઈ ગયા; તેઓ દેવો અને ઋષિઓથી ઘેરાયેલા હતા.

Verse 21

तथोद्यतो योगिनाचक्रयुक्ता गणा गणानां गणानां पतिरेकवर्चसाम् । शिवंपुरस्कृत्य तदानुभावास्तथैव सर्वे गणनायकाश्च

ત્યારે યોગિની-ચક્ર સાથે સંયુક્ત ગણો આગળ વધ્યા. ગણોના અધિપતિ એકમાત્ર તેજથી દીપ્ત થઈ અગ્રેસર થયો. શિવને પુરસ્કૃત કરીને તે સર્વ પ્રભાવશાળી ગણનાયકો પણ સાથે આગળ ચાલ્યા.

Verse 22

तद्योगिनी चक्रमतिप्रचंडं टंकारभेरीरवनिस्वनेन । चंडीं पुरस्कृत्य भयानकां तदा महाविभूत्या समलंकृतां तदा

ત્યારે તે અત્યંત પ્રચંડ યોગિની-ચક્ર ટંકાર, ભેરી અને રણવાદ્યોના ગર્જનાસ્વર સાથે ઉછળી આગળ આવ્યું. ભયાનક ચંડીને પુરસ્કૃત કરીને તે મહાવિભૂતિથી અલંકૃત થઈ પ્રગટ થયું.

Verse 23

कंठे कर्कोटकं नागं हारभूतं च कार सा । पदकं वृश्चिकानां च दंदशूकांश्च बिभ्रती

તેણે પોતાના કંઠે કર્કોટક નાગને હારરૂપે ધારણ કર્યો. તે વૃશ્ચિકોનું આભૂષણ પણ પહેરેલી હતી અને વિષધર સર્પોને પણ અલંકારરૂપે ધારણ કરતી હતી.

Verse 24

कर्णावतंसान्सा दध्रे पाणिपादमयांस्तथा । रणे हतानां वीराणां शिरांस्युरसिचापरान्

તેણે કાનમાં હાથ-પગથી બનેલા કર્ણાવતંસ ધારણ કર્યા હતા. અને રણમાં હત થયેલા વીરોનાં શિર તે પોતાના વક્ષસ્થળ પર અન્ય ચિહ્નોની જેમ ધારણ કરતી હતી.

Verse 25

द्वीपिचर्मपरीधाना योगिनीचक्रसंयुता । क्षेत्रपालावृता तद्वद्भैरवैः परिवारिता

તે ચિત્તાની ચામડી પરિધાન કરીને યોગિની-ચક્ર સાથે સંયુક્ત હતી. ક્ષેત્રપાલો તેને ઘેરી રહ્યા હતા અને ભૈરવો પણ પરિચારકરૂપે આસપાસ રહી તેને શોભિત કરતા હતા.

Verse 26

तथा प्रेतैश्च भूतैश्च कपटैः परिवारिता । वीरभद्रादयश्चैव गणाः परमदारुणाः । ये दक्षयज्ञनाशार्थे शिवेनाज्ञापितास्तदा

તે પ્રેતો, ભૂતો અને કપટી ભયાનક સત્તાઓથી ઘેરાયેલી હતી. વીરભદ્ર આદિ પરમ દારુણ ગણો તે જ હતા, જેમને તે સમયે દક્ષયજ્ઞના વિનાશ માટે શિવે આજ્ઞા આપી હતી.

Verse 27

तथा काली भैरवी च माया चैव भयावहा । त्रिपुरा च जया चैव तथा क्षेमकरी शुभा

ત્યાં કાળી, ભૈરવી અને ભય ઉપજાવનારી માયા પણ હતી. ત્રિપુરા અને જયા પણ હતી, તેમજ શુભ ક્ષેમકરી—કલ્યાણદાયિની—પણ હતી.

Verse 28

अन्याश्चैव तथा सर्वाः पुरस्कृत्य सदाशिवम् । गंतुकामाश्चोग्रतरा भूतैः प्रेतैः समावृताः

અને અન્ય અનેક દેવીઓ પણ—બધી જ—સદાશિવને અગ્રસ્થાને રાખીને આગળ વધવા ઇચ્છતી હતી. અત્યંત ઉગ્ર બની તેઓ ભૂત-પ્રેતોથી ઘેરાયેલી હતી.

Verse 29

एताः सर्वा विलोक्याथ शिवभक्तो जनार्द्दनः । महर्षीश्च पुरस्कृत्य ह्यमरांश्च तथैव च । अनसूयां पुरस्कृत्य तथैव च ह्यरुंधतीम्

તેમને સૌને જોઈ શિવભક્ત જનાર્દન આગળ વધ્યા. તેમણે મહર્ષિઓને તથા દેવતાઓને પણ અગ્રસ્થાને રાખ્યા; અનસૂયા અને એ જ રીતે અરુંધતીને પણ સન્માનપૂર્વક આગળ રાખ્યા.

Verse 30

विष्णुरुवाच । चण्डीं कुरु समीपस्थां लोकपालनतां प्रभो

વિષ્ણુએ કહ્યું—હે પ્રભુ, ચંડીને નજીક રાખો અને લોકોના પાલન-રક્ષણનું અધિકાર તેને સોંપો.

Verse 31

तदुक्तं विष्णुना वाक्यं निशम्य जगदीश्वरः । उवाच प्रहसन्नेव चंडीं प्रति सदाशिवः

વિષ્ણુએ કહેલા વચન સાંભળી જગદીશ્વર સદાશિવ હસતાં હસતાં ચંડીને પ્રતિ ઉત્તર બોલ્યા।

Verse 32

अत्रैव स्थीयतां चंडीं यावदुद्वहनं भवेत् । मम भावान्विजानासि कार्याकार्ये सुशोभने

“હે ચંડી, ઉદ્વહન (વધૂને લઈ જવાનો) સમય થાય ત્યાં સુધી અહિં જ રહો. હે સુશોભને, કરવાનું અને ન કરવાનું વિષે મારો ભાવ તું જાણે છે।”

Verse 33

एवमाकर्ण्य वचनं शंभोरमिततेजसः । उवाच कुपिता चंडी विष्णुमुद्दिश्य सादरम्

અમિત તેજવાળા શંભુના વચન સાંભળી ચંડી ક્રોધિત થઈ; છતાં આદરપૂર્વક વિષ્ણુને ઉદ્દેશીને બોલી।

Verse 34

तथान्ये प्रमथाः सर्वे विष्णुमूचुः प्रकोपिताः । यत्रयत्र शिवो भाति तत्रतत्र वयं प्रभो

પછી અન્ય બધા પ્રમથો પણ ક્રોધિત થઈ વિષ્ણુને બોલ્યા—“હે પ્રભો, જ્યાં જ્યાં શિવ પ્રગટે છે ત્યાં ત્યાં અમે પણ છીએ।”

Verse 35

त्वया निवारिताः कस्माद्वयमाभ्युदये परे । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा केशवोवाक्यमब्रवीत्

“આ મહાન કાર્યના સમયે અમને તમે કેમ રોક્યા?” તેમનાં વચન સાંભળી કેશવે ઉત્તર આપ્યો।

Verse 36

चण्डीमुद्दिश्य प्रमथानन्यांश्चैव तथाविधान् । यूयं चैव मया प्रोक्ता मा कोपं कर्त्तुमर्हथ

ચંડી, પ્રમથો તથા એવા અન્ય ગણોને ઉદ્દેશીને કેશવે કહ્યું—“તમને મેં યોગ્ય ઉપદેશ આપ્યો છે; તેથી ક્રોધ કરવો તમને શોભતો નથી.”

Verse 37

एवमुक्तास्तदा तेन चंडीमुख्या गणास्तदा । एकांतमाश्रिताः सर्वे विष्णुवाक्याज्ज्वलद्धृदः

તે એમ બોલતાં ચંડીમુખ્યા તે બધા ગણો વિષ್ಣુના સંયમવચનોથી હૃદયે દહતા હોવા છતાં એકાંત સ્થાને જઈ રહ્યા.

Verse 38

तावत्सर्वे समायाताः पर्वतेंद्रस्य मंत्रिणः । सकलत्राः संभ्रमेण महेशं प्रति सत्वरम्

એ દરમિયાન પર્વતરાજના બધા મંત્રીઓ પોતાના પરિવાર સાથે ઉત્સાહભર્યા સંભ્રમમાં મહેશ તરફ ઝડપથી આવી પહોંચ્યા.

Verse 39

पंचवाद्यप्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा । योषिद्भिः संवृतास्तत्र गीतशब्देन भूयसा

ત્યાં પંચવાદ્યોનો પ્રચંડ પ્રઘોષ અને તેનાથી પણ વધુ વેદમંત્રોના બ્રહ્મઘોષ ગુંજતો હતો; સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા તે સ્થાને મંગલગીતોના શબ્દો વારંવાર વધુ જ મ્રોગતા હતા.

Verse 40

एवं प्राप्ता यत्र शंभुः सकलैः परिवारितः । आगत्य कलशैः साकं स्नापितो हि सदाशिवः । स्त्रीभिर्मंगलगीतेन सर्वाभरणभूषितः

આ રીતે તેઓ તે સ્થળે પહોંચ્યા જ્યાં શંભુ સર્વ પરિકરો સાથે ઘેરાયેલા હતા. ત્યાં કલશોમાં લાવેલા પવિત્ર જળથી સદાશિવનો અભિષેક-સ્નાન કરાયો; સ્ત્રીઓ મંગલગીતો ગાતી રહી અને તેઓ સર્વ આભૂષણોથી અલંકૃત થઈ તેજસ્વી લાગ્યા.

Verse 41

ऋषयो देवगंधर्वास्तथान्ये पर्वतोत्तमाः । शंभ्यग्रगास्तदा जग्मुः स्त्रियश्चैव सुपूजिताः । बभौ छत्रेण महता ध्रिमाणेन मूर्द्धनि

ઋષિઓ, દેવગંધર્વો તથા અન્ય શ્રેષ્ઠ પર્વતજ મહાત્માઓ શંભુને અગ્રે રાખી આગળ વધ્યા; સુપૂજિત સ્ત્રીઓ પણ સાથે ગઈ. તેમના મસ્તક ઉપર ધારિત મહાન છત્રથી તેઓ અત્યંત તેજસ્વી દેખાયા.

Verse 42

चामरै वीर्ज्यमानोऽसौ मुकुटेन विराजितः । ब्रह्मा विष्णुस्तथा चंद्रो लोकपालस्तथैव च

તેઓ ચામરોથી પંખાવાતા અને મુકુટથી વિભૂષિત થઈ શોભતા હતા. ત્યાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, ચંદ્ર તથા લોકપાલો પણ હાજર હતા.

Verse 43

अग्रगा ह्यपि शोभंतः श्रिया परमया युताः । तथा शंखाश्च भेर्यश्च पटहानकगोमुखाः

અગ્રે ચાલનારા પણ પરમ શ્રીથી યુક્ત થઈ અત્યંત શોભતા હતા. શંખ, ભેરી, પટહ, આનક અને ગોમુખ વગેરે વાદ્યો ગુંજી ઊઠ્યા.

Verse 44

तथैव गायकाः सर्वे परममंगलम् । पुनः पुनरवाद्यंत वादित्राणि महोत्सवे

તેમજ બધા ગાયકો પરમ મંગલમય ગાન કરવા લાગ્યા. મહોત્સવમાં વાદ્યો વારંવાર વાગવા લાગ્યા.

Verse 45

अरुंधती महाभागा अनसूया तथैव च । सावित्री च तथा लक्ष्मीर्मातृभिः परिवारिताः

મહાભાગ્યા અરુંધતી, અનસૂયા, સાવિત્રી અને લક્ષ્મી—માતૃકાઓથી પરિભ્રમિત થઈ—ત્યાં હાજર હતાં.

Verse 46

एभिः समेतो जगदेकबंधुर्बभौ तदानीं परमेण वर्चसा । सचंद्रसूर्यानिलवायुना वृतः सलोकपालप्रवरैर्महर्षिभिः

આ સૌ સાથે સંયુક્ત થઈ જગતનો એકમાત્ર બંધુ તે સમયે પરમ તેજથી દીપ્ત થયો. ચંદ્ર, સૂર્ય, અનિલ-વાયુ, લોકપાલોના શ્રેષ્ઠો તથા મહર્ષિઓથી ઘેરાઈ તે સર્વથા શોભિત હતો।

Verse 47

स वीज्यमानः पवनेनः साक्षाच्छत्रं च तस्मै शशिना ह्यधिष्ठितम् । सूर्यः पुरस्तादभवत्प्रकाशकः श्रियान्वितो विष्णुरभूच्च सन्निधौ

તે સాక్షાત્ પવનથી વીંજાતો હતો અને તેના માટે શશિએ જ છત્રરૂપે અધિષ્ઠાન કર્યું. સૂર્ય આગળ પ્રકાશક બની રહ્યો, અને શ્રીયુક્ત વિષ્ણુ પણ નજીક હાજર હતા।

Verse 48

पुष्पैर्ववर्षुर्ह्यवकीर्यमाणा देवास्तदानीं मुनिभिः समेताः । ययौ गृहं कांचनकुट्टिमं महन्महावि भूत्यापरिशोभितं तदा । विवेश शंभुः परया सपर्यया संपूज्यमानो नरदेवदानवैः

ત્યારે મુનિઓ સાથે સમવેત દેવોએ સર્વત્ર વિખેરાતા પુષ્પોની વર્ષા કરી. શંભુ તે સમયે સુવર્ણ કૂટ્ટિમથી મંડિત, મહા વૈભવથી શોભિત વિશાળ ગૃહ તરફ ગયા; અને નરદેવો, દેવો તથા દાનવો દ્વારા પરમ સપર્યાથી પૂજિત થઈ તેમાં પ્રવેશ્યા।

Verse 49

एवं समागतः शंभुः प्रविष्टो यज्ञमण्डपम् । संस्तूयमानो विबुधैः स्तुतिभिः परमेश्वरः

આ રીતે સમાગત શંભુ યજ્ઞમંડપમાં પ્રવેશ્યા. પરમેશ્વર દેવતાઓ દ્વારા સ્તુતિઓથી સતત સંસ્તુત થતા રહ્યા।

Verse 50

गजादुत्तारयामास महेशं पर्वतोत्तमः । उपविश्य ततः पीठे कृत्वा नीराजनं महत्

શ્રેષ્ઠ પર્વતે મહેશને ગજ પરથી ઉતાર્યા. પછી તેમને પીઠ પર બેસાડી મહાન નીરાજન (આરતી) વિધિ કરવામાં આવી।

Verse 51

मेनया सखिभिः साकं तथैव च पुरोधसा । मधुपर्कादिकं सर्वं यत्कृतं चैव तत्र वै

ત્યાં મેના સખીઓ સાથે તથા પુરોહિત સાથે મળી મધુપર્ક આદિ સર્વ પૂજોપચાર વિધિપૂર્વક ગોઠવ્યા।

Verse 52

ब्रह्मणा नोदितः सद्यः पुरोधाः कृतवान्प्रभुः । मंगलं शुभकल्याणं प्रस्तावसदृशं बहु

બ્રહ્માની પ્રેરણાથી પુરોહિતે તત્કાળ પ્રસંગને અનુરૂપ અનેક મંગલ, શુભ અને કલ્યાણકારી વિધિઓ કરી।

Verse 53

अंतर्वेद्यां संप्रवेश्य यत्र सा पार्वती स्थिता । वेदिकोपरि तन्वंगी सर्वाभरणभूषिता

તેમને અંતર્વેદીમાં પ્રવેશ કરાવ્યો, જ્યાં પાર્વતી ઊભી હતી—વેદિકામંચ પર સુકુમાર અંગવાળી, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત।

Verse 54

तत्रानीतो हरः साक्षाद्विष्णुना ब्रह्मणा सह । लग्नं निरीक्षमाणास्ते वाचस्पतिपुरोगमाः

ત્યાં વિષ્ણુ બ્રહ્મા સાથે મળી સాక్షાત્ હરાને લઈને આવ્યા; અને વાચસ્પતિના નેતૃત્વમાં તેઓ સૌ શુભ લગ્નનું નિરીક્ષણ કરવા લાગ્યા।

Verse 55

गर्गो मुनिश्चोपविष्टस्तत्रैव घटिकालये । यावत्पूर्णा घटी जाता तावत्प्रणवभाषणम्

મુનિ ગર્ગ ત્યાં જ ઘટિકાલયમાં ઉપવિષ્ટ રહ્યા; ઘટી પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી પ્રણવ ‘ઓં’નું ઉચ્ચારણ ચાલુ રહ્યું।

Verse 56

ओंपुण्येति प्रणिगदन्गर्गो वध्वंजलिं दधे । पार्वत्यक्षतपूर्णं च शिवोपरि ववर्ष वै

“ઓં પુણ્ય!” એમ ઉચ્ચારી ગર્ગે વધૂના હાથ અંજલિરૂપે ગોઠવ્યા; અને પાર્વતીએ અક્ષતથી ભરેલા હાથોથી શિવ પર અક્ષતની વર્ષા કરી।

Verse 57

तया संपूजितो रुद्रो दध्यक्षतकुशादिभिः । मुदा परमया युक्ता पार्वती रुचिरानना

તેણે દહીં, અક્ષત, કુશ વગેરે વડે રુદ્રની યથાવિધી પૂજા કરી; પરમાનંદથી યુક્ત, રુચિર મુખવાળી પાર્વતીએ આરાધના સંપન્ન કરી।

Verse 58

विलोकयंती शंभुं तं यदर्थे परमं तपः । कृतं पुरा महादेव्या परेषां परमं महत्

તે તે શંભુને નિહાળતી રહી—જેનાં માટે મહાદેવીએ પૂર્વે પરમ તપ કર્યું હતું, જે અન્ય બધાથી અતિ મહાન હતું।

Verse 59

तपसा तेन संप्राप्तो जगज्जीवनजीवनः । नारदेन ततः प्रोक्तो महादेवो वृषध्वजः

તે તપથી તેણે જગતના સર્વ જીવોના જીવનરૂપ પ્રભુને પ્રાપ્ત કર્યો; ત્યારબાદ નારદે વૃષધ્વજ મહાદેવને પ્રગટ કરીને કહ્યો।

Verse 60

तथा गंगादिभिश्चन्यैर्मुनिभिः सनकादिभिः । प्रति पूजां कुरु क्षिप्रं पार्वत्याश्च त्रिलोचन । तदा शिवेन सा तन्वी पूजितार्घ्याक्षतादिभिः

તેમજ ગંગા વગેરે અન્ય પાવન સત્તાઓ અને સનકાદિ મુનિઓ સાથે, હે ત્રિલોચન, પાર્વતી માટે પણ શીઘ્ર પ્રતિપૂજા કર; ત્યારબાદ શિવે તે તન્વીને અર્ઘ્ય, અક્ષત વગેરે અર્પણોથી પૂજિત કરી।

Verse 61

एवं परस्परं तौ च पार्वतीपरमेश्वरौ । अर्च्यमानौ तदानीं च शुशुभाते जगन्मयौ

આ રીતે પરસ્પર પૂજન કરતાં જગન્મય પાર્વતી અને પરમેશ્વર તે સમયે આરાધિત થતાં દિવ્ય તેજથી શોભિત થયા।

Verse 62

त्रैलोक्यलक्ष्म्या संवीतौ निरीक्षंतौ परस्परम् । तदा नीराजितौ लक्ष्म्या सावित्र्या च विशेषतः । अरुंधत्या तदा तौ च दंपती परमेश्वरौ

ત્રૈલોક્યલક્ષ્મીના વૈભવથી આવૃત થઈ તેઓ પરસ્પર નિહાળતા રહ્યા. ત્યારે લક્ષ્મીએ અને વિશેષ કરીને સાવિત્રીયે તેમનું નીરાજન કર્યું; અને તે સમયે અરુંધતીએ પણ તે પરમેશ્વર દંપતીનું સન્માન કર્યું।

Verse 63

अनसूया तथा शंभुं पार्वतीं च यशस्विनीम् । दृष्ट्वा नीराजयामास प्रीत्युत्कलितलोचना

અનસૂયાએ પણ શંભુ અને યશસ્વિની પાર્વતીને જોઈ, પ્રીતિથી ઉલ્લસિત નેત્રો સાથે તેમનું નીરાજન કર્યું।

Verse 64

तथैव सर्वा द्विजयोषितश्च नीराजयामासुरहो पुनः पुनः । सतीं च शंभुं च विलोकयंत्यस्तथैव सर्वा मुदिता हसंत्यः

એ જ રીતે ત્યાં તમામ દ્વિજપત્નીઓએ વારંવાર નીરાજન કર્યું. સતી અને શંભુને નિહાળતાં તેઓ સૌ આનંદિત થઈ હસતાં-મુસ્કુરાતાં રહ્યા।

Verse 65

लोमश उवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गाचार्यप्रणोदितः । हिमवान्मेनया सार्द्धं कन्यां दातुं प्रचक्रमे

લોમશ બોલ્યા—આ દરમિયાન ત્યાં ગર્ગાચાર્યના પ્રેરણાથી હિમવાન મેનાની સાથે કન્યાદાન (વિવાહાર્થે) કરવા તૈયારી કરવા લાગ્યા।

Verse 66

हैमं कलशमादाय मेना चार्द्धां गामाश्रिता । हिमाद्रेश्च महाभागा सर्वाभरणभूषिता

સુવર્ણ કલશ લઈને મેના ગાયનો આધાર લઈને વિધિ સમીપે આવી. હિમાદ્રિની તે મહાભાગ્યા સ્ત્રી સર્વ આભૂષણોથી વિભૂષિત હતી.

Verse 67

तदा हिमाद्रिणा प्रोक्तो विश्वनाथो वरप्रदः । ब्रह्मणा सह संगत्य विष्णुना च तथैव च

ત્યારે હિમાદ્રિએ વરપ્રદ વિશ્વનાથને સંબોધ્યા. તેમના સાથે બ્રહ્મા પણ મળીને આવ્યા હતા અને તેવી જ રીતે વિષ્ણુ પણ હાજર હતા.

Verse 68

सार्द्धं पुरोधसा चैव गर्गेण सुमहात्मना । कन्यादानं करोम्यद्य देवदेवस्य शूलिनः

પુરોહિત સાથે તથા મહાત્મા ગર્ગ સાથે મળીને હું આજે દેવદેવ શૂલધારીને કન્યાદાન કરીશ.

Verse 69

प्रयोगो भण्यतां ब्रह्मन्नस्मिन्समय आगते । तथेति मत्वा ते सर्वे कालज्ञा द्विजसत्तमाः

“હે બ્રાહ્મણ! હવે યોગ્ય સમય આવ્યો છે; વિધિ જણાવો.” ‘તથાસ્તુ’ એમ માનીને તે બધા કાળજ્ઞ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ સંમતિ આપી.

Verse 70

कथ्यतां तात गोत्रं स्वं कुलं चैव विशेषतः । कथयस्व महाभाग इत्याकर्ण्य वचस्तथा । सुमुखेन विमुखः सद्यो ह्यशोच्यः शोच्यतां गतः

“વત્સ, તારો ગોત્ર અને વિશેષ કરીને તારો કુલ કહો; હે મહાભાગ, જણાવો!” એવા વચન સાંભળતાં જ સુમુખ તરત જ વિમુખ થયો; જે શોકાતીત હતો, તે જ તેમની નજરે શોકપાત્ર બન્યો.

Verse 71

एवंविधः सुरवरैरृषिभिस्तदानीं गंधर्वयक्षमुनिसिद्धगणैस्तथैव । दृष्टो निरुत्तरमुखो भगवान्महेशो हास्यं चकार सुभृशं त्वथ नारदश्च

તે સમયે દેવશ્રેષ્ઠો, ઋષિઓ તથા ગંધર્વ-યક્ષ-મુનિ-સિદ્ધગણોએ નિરુત્તર, મૌનમુખે સ્થિત ભગવાન મહેશને જોયા. ત્યારે તેમણે અત્યંત હર્ષથી હાસ્ય કર્યું; પછી નારદ પણ હસ્યા।

Verse 72

वीणां प्रकटयामास ब्रह्मपुत्रोऽथ नारदः । तदानीं वारितो धीमान्वीणां मा वादय प्रभो

પછી બ્રહ્મપુત્ર નારદે પોતાની વીણા પ્રગટ કરી. તે ક્ષણે જ તે ધીમાનને અટકાવાયો—“હે પ્રભુ, વીણા ન વગાડો.”

Verse 73

इत्युक्तः पर्वतेनैव नारदो वाक्यमब्रवीत् । त्वया पृष्टो भवः साक्षात्स्वगोत्रकथनं प्रति

પર્વતે એમ કહ્યે પછી નારદ બોલ્યા—“તમે સాక్షાત્ ભવ (શિવ)ને તેમના સ્વગોત્રકથન વિષે પૂછ્યું છે.”

Verse 74

अस्य गोत्रं कुलं चैव नाद एव परं गिरे । नादे प्रतिष्ठितः शंभुर्नादो ह्यस्मिन्प्रतिष्ठितः

હે પર્વતશ્રેષ્ઠ! તેમના માટે ગોત્ર અને કુલ—બંને પરમ ‘નાદ’ જ છે. શંભુ નાદમાં પ્રતિષ્ઠિત છે અને નાદ પણ તેમનામાં જ પ્રતિષ્ઠિત છે।

Verse 75

तस्मान्नादमयः शंभुर्नादाच्च प्रतिलभ्यते । तस्माद्वीणा मया चाद्य वादिता हि परंतप

અતએવ શંભુ નાદમય છે અને નાદ દ્વારા જ પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી, હે પરંતપ, મેં આજે નિશ્ચયે વીણા વગાડી છે।

Verse 76

अस्य गोत्रं कुलं नाम न जानंति हि पर्वत । ब्रह्मादयो हि विवुधा अन्येषां चैव का कथा

હે પર્વત! આનું ગોત્ર, કુલ અને નામ પણ કોઈ જાણતું નથી. બ્રહ્મા આદિ દેવો પણ નથી જાણતા—તો બીજાઓની શું વાત કરવી?

Verse 77

त्वं हि मूढत्वमापन्नो न जानासि हि किंचन । वाच्यावाच्यं महेशस्य विषया हि बहिर्मुखाः

તું મોહમાં પડી મૂઢ થયો છે; તને કશું જ ખબર નથી. મહેશ વિશે શું કહેવું અને શું ન કહેવું—એ વિષયો બહારમુખી ઇન્દ્રિયોના ગોચરથી પરે છે.

Verse 78

येये आगमिकाश्चाद्रे नष्टास्ते नात्र संशयः । अरूपोयं विरूपाक्षो ह्यकुलीनोऽयमुच्यते

હે અદ્રે! આ પર્વત પર તું જે જે ‘આગમિક’ પ્રમાણો કલ્પે છે, તે બધા નષ્ટ થઈ ગયા છે—એમાં શંકા નથી. આ નિરાકાર છે; ‘વિરૂપાક્ષ’ કહેવાય છતાં તેને કુલરહિત કહે છે.

Verse 79

अगोत्रोऽयं गिरिश्रेष्ठ जामाता ते न संशयः । न कर्त्तव्यो विमर्शोऽत्र भवता विबुधेन हि

હે ગિરિશ્રેષ્ઠ! આ ગોત્રાતીત છે અને નિઃસંદેહ તારો જ જમાઈ છે. તેથી, હે વિદ્વાન, આ વિષયમાં વધુ વિચાર કે પ્રશ્ન ન કર।

Verse 80

न जानंति हरं सर्वे किं बहूक्त्या मम प्रभो । यस्याज्ञानान्महाभाग मोहिता ऋषयो ह्यमी

બધા જ હર (શિવ) ને જાણતા નથી—હે મારા પ્રભુ, બહુ બોલવાથી શું? હે મહાભાગ! તેમને ન જાણવાને કારણે આ ઋષિઓ પણ મોહિત થયા છે.

Verse 81

ब्रह्मापि तं न जानाति मस्तकं परमेष्ठिनः । विष्णुर्गतो हि पातालं न दृष्टो हि तथैव च

બ્રહ્મા પણ તેમના શિખરને જાણતા નથી—તે તો પરમેષ્ઠિના મસ્તકનું પણ શિરોભૂષણ છે. અને વિષ્ણુ પાતાળમાં ગયા છતાં ત્યાં પણ તેમનો અંત દેખાયો નહિ.

Verse 82

तेन लिंगेन महता ह्यगाधेन जगत्त्रयम् । व्याप्तमस्तीति तद्विद्धि किमनेन प्रयोजनम्

તે મહાન અને અગાધ લિંગથી ત્રિલોક વ્યાપ્ત છે—એ જાણો. પછી તેને વધુ ખોળવાથી શું પ્રયોજન સિદ્ધ થશે?

Verse 83

अनयाराधितं नूनं तव पुत्र्या हिमालय । तत्त्वतो हि न जानासि कथं चैव महागिरे

હે હિમાલય, નિશ્ચયે તારી પુત્રીએ તેમની જ આરાધના કરી છે. પરંતુ તું તેમને તત્ત્વથી જાણતો નથી—હે મહાગિરિ, તું કેવી રીતે જાણી શકેશ?

Verse 84

आभ्यामुत्पाद्यते विश्वमाभ्यां चैव प्रतिष्ठितम् । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः

એ બંનેમાંથી જ વિશ્વ ઉત્પન્ન થાય છે અને એ બંનેથી જ તે પ્રતિષ્ઠિત રહે છે. મહાત્મા નારદના આ વચનો સાંભળીને...

Verse 85

हिमाद्रिप्रमुखाः सर्वे तथा चेंद्रपुरोगमाः । साधुसाध्विति ते सर्वे ऊचुर्विस्मितमानसाः

હિમાદ્રિ આગળ રહી બધા, તેમજ ઇન્દ્ર આગળ રહેલા દેવગણ પણ—વિસ્મિત મનથી સૌએ કહ્યું, “સાધુ! સાધુ!”

Verse 86

ईश्वरस्य तु गांभीर्यं ज्ञात्वा सर्वे विचक्षणाः । विस्मयेन समाश्लिष्टा ऊचुः सर्वे परस्परम्

ઈશ્વરના ગાંભીર્યને જાણી સર્વ વિવેકી જન આશ્ચર્યથી આવૃત થઈ પરસ્પર એકબીજાને કહેવા લાગ્યા.

Verse 87

ऋषय ऊचुः । यस्याज्ञया जगदिदं च विशालमेव जातं परात्परमिदं निजबोधरूपम् । सर्वं स्वतंत्रपरमेश्वरभागम्यं सोऽसौ त्रिलोकनिजरूपयुतो महात्मा

ઋષિઓએ કહ્યું—જેનાં આદેશથી આ વિશાળ જગત ઉત્પન્ન થયું, જે પરાત્પર છે અને જેના સ્વરૂપે શુદ્ધ સ્વબોધ છે. આ સર્વ તે સ્વતંત્ર પરમેશ્વરના જ અંશરૂપ છે; તે મહાત્મા ત્રિલોકને પોતાના સ્વરૂપરૂપે ધારણ કરે છે.