Adhyaya 24

Verse 1

लोमश उवाच । तथैव सर्वं परया मुदान्वितश्चक्रे गिरींद्रः स्वसुतार्थमेव । गर्गं पुरस्कृत्य महानुभावो मंगल्यभूमिं परया विभूत्या

લોમશ બોલ્યા—એ જ રીતે પરમ આનંદથી ભરેલા ગિરિરાજ હિમાલયે પોતાની પુત્રીના હિતાર્થે સર્વ વ્યવસ્થા કરી. ગર્ગને અગ્રસ્થાને રાખીને તે મહાનુભાવએ અતિ વૈભવથી મંગલ્ય વિવાહભૂમિ તૈયાર કરી।

Verse 2

आहूय विश्वकर्माणं कारयामास सादरम् । मंडपं च सुविस्तीर्णं वेदिकाभिर्मनोरमम्

વિશ્વકર્માને બોલાવી તેમણે આદરપૂર્વક એક વિશાળ મંડપ બનાવડાવ્યો, જે અનેક વેદિકાઓથી શોભિત અને મનોહર હતો।

Verse 3

अयुतेनैव विस्तारं योजनानां द्विजोत्तमाः । मंडपं च गुणोपेतं नानाश्चर्यसमन्विततम्

હે દ્વિજોત્તમો, તે મંડપનો વિસ્તાર દસ હજાર યોજન હતો; તે સર્વ ગુણોથી યુક્ત અને અનેક આશ્ચર્યોથી પરિપૂર્ણ હતો।

Verse 4

स्थावरं जंगमं चैव सदृशं च मनोहरम् । जंगमं च जितं तत्र स्थावरेण तथैव च

ત્યાં સ્થાવર અને જંગમ—બન્ને જ રૂપે સમાન અને અત્યંત મનોહર હતાં. ત્યાં જંગમ જાણે સ્થાવરથી જીતાઈ ગયું હોય, અને સ્થાવર પણ તેમ જ જંગમથી જીતાઈ ગયું હોય એમ લાગતું હતું।

Verse 5

जंगमेन च तत्रैव जितं स्थावरमेव च । पयसा च जिता तत्र स्थलभूमिरभूत्तदा

ત્યાં જ ચર વસ્તુએ સ્થાવરને જીત્યું અને સ્થાવરે ચરને પરાજિત કર્યું. જળે સૂકી ભૂમિને પણ આવરી લીધી; તેથી તે સ્થાન જાણે રૂપાંતરિત થયું।

Verse 6

जलं किं नु स्थलं तत्र न विदुस्तत्त्वतो जनाः । क्वचित्सिंहाः क्वचिद्धंसाः सारसाश्च महाप्रभाः

ત્યાં લોકો તત્ત્વથી જાણી શકતા ન હતા કે તે જળ છે કે સ્થલ. ક્યાંક સિંહો, ક્યાંક હંસો, અને અન્યત્ર તેજસ્વી સારસ પક્ષીઓ હતા।

Verse 7

क्वचिच्छिखंडिनस्तत्र कृत्रिमाः सुमनोहराः । तथा नागाः कृत्रिमाश्च हयाश्चैव तथा मृगाः

ક્યાંક ત્યાં કૃત્રિમ મોરો અત્યંત મનોહર હતા. તેમ જ કૃત્રિમ નાગો, ઘોડા અને મૃગ પણ હતા।

Verse 8

के सत्याः के असत्याश्च संस्कृता विश्वकर्मणा । तथैव चैवं विधिना द्वारपाः अद्भुताः कृताः

કયા સાચા અને કયા ખોટા—કોઈ નક્કી કરી શક્યું નહીં, કારણ કે બધું વિશ્વકર્માએ ઘડ્યું હતું. એ જ રીતથી અદ્ભુત દ્વારપાલો પણ બનાવાયા।

Verse 9

पुंसो धनूंषि चोत्कृष्य स्थावरा जंगमोपमाः । तथाश्वाः सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः

પુરુષોના ધનુષ ઊંચા ધરાયેલા દેખાતા, અને સ્થાવર આકૃતિઓ પણ જંગમ જેવી લાગતી. ઘોડા સવારોથી સહિત અને હાથી મહાવતોથી સહિત દેખાતા।

Verse 10

चामरैर्वीज्यमानाश्च केचित्पुष्पांकुरान्विताः । केचिच्च पुरुषास्तत्र विरेजुः स्रग्विणस्तथा

કેટલાંકને ચામર-ચૌરીઓથી પંખો કરવામાં આવતો હતો, કેટલાંક નવપુષ્પાંકુરોથી અલંકૃત હતા. ત્યાં કેટલાંક પુરુષો પણ ગળામાં માળા ધારણ કરીને અત્યંત તેજસ્વી રીતે શોભતા હતા.

Verse 11

कृत्रिमाश्च तथा बह्व्यः पताकाः कल्पितास्तथा । द्वारि स्थिता महालक्ष्मीः क्षीरोदधिसमुद्भवा

ત્યાં ઘણી કૃત્રિમ પતાકાઓ પણ ગોઠવવામાં આવી હતી. દ્વારે ક્ષીરોદધિમાંથી પ્રાદુર્ભવેલી મહાલક્ષ્મી દેવી વિરાજમાન હતી.

Verse 12

गजाः स्वलंकृता ह्यासन्कृत्रिमा ह्यकृतोपमाः । तथाश्वाः सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः

હાથીઓ સુંદર રીતે અલંકૃત હતા—કૃત્રિમ હોવા છતાં કુદરતી જેવા લાગતા. તેમ જ સવારો સાથે ઘોડાઓ હતા અને ગજારોહીઓ સાથે હાથીઓ પણ હતા.

Verse 13

रथा रथियुता ह्यासन्कृत्रिमा ह्यकृतोपमाः । सर्वेषां मोहनार्थाय तथा च संसदः कृताः

સારથિઓ સાથે રથો પણ હતા—કૃત્રિમ હોવા છતાં માનવ-નિર્મિત વસ્તુઓથી પણ પરે, અનુપમ લાગતા. સર્વના મોહન અને આશ્ચર્ય માટે સભાઓ (દરબાર સમી) પણ રચાઈ હતી.

Verse 14

महाद्वारि स्थितो नंदी कृतस्तेन हि मंडपे । शुद्धस्फटिकसंकाशो यथा नंदी तथैव सः

તે મંડપના મહાદ્વારે નંદીને રક્ષકરૂપે ઊભો કરાયો હતો. તે શુદ્ધ સ્ફટિક સમાન તેજસ્વી હતો—જેમ નંદી તેમ જ.

Verse 15

तस्योपरि महद्दिव्यं पुष्पकं रत्नभूषितम् । राजितं पल्लवाच्छत्रैश्चामरैश्च सुशोभितम्

તેના ઉપર એક વિશાળ, દિવ્ય પુષ્પક વિમાન હતું, રત્નોથી અલંકૃત. પલ્લવાકાર છત્રોથી તે ઝળહળી ઊઠ્યું અને ચામરોની સુન્દર પવનથી અતિ શોભિત બન્યું.

Verse 16

वामपार्श्वे गजौ द्वौ च शुद्धकाश्मीरसन्निभौ । चतुर्दतौ षष्टिवर्षौ महात्मानौ महाप्रभौ

ડાબી બાજુએ બે હાથી હતા, શુદ્ધ કાશ્મીર-શ્વેત સમાન તેજસ્વી. તેઓ ચતુર્દંત, સાઠ વર્ષના, મહાત્મા અને મહાપ્રભાથી યુક્ત હતા.

Verse 17

तथैव दक्षिणे पार्श्वे द्वावश्वौ दंशितौ कृतौ । रत्नालंकारसंयुक्तांल्लोकपालांस्तथैव च

એ જ રીતે દક્ષિણ બાજુએ બે લગામ-બંધ ઘોડા બનાવ્યા. તેમજ લોકપાલોને પણ રત્નાલંકારોથી સુશોભિત કરીને રચ્યા.

Verse 18

षोडशप्रकृतीस्तेन याथातथ्येन धीमता । सर्वे देवा यथार्थेन कृता वै विश्वकर्मणा

તે ધીમાને સૃષ્ટિના સોળ પ્રકૃતિઓને યથાતથ્ય રીતે રચી. ખરેખર વિશ્વકર્માએ સર્વ દેવોને તેમના યથાર્થ સ્વરૂપમાં જ બનાવ્યા.

Verse 19

तथैव ऋषयः सर्वे भृग्वाद्यश्च तपोधनाः । विश्वे च पार्षदैः साकमिंद्रो हि परमार्थतः

તેમ જ ભૃગુ આદિ તપોધન સર્વ ઋષિઓ પણ રચાયા. અને પારષદો સહિત વિશ્વેદેવો તથા ઇન્દ્ર પણ પરમાર્થથી તેમના સાચા સ્વરૂપમાં બનાવાયા.

Verse 20

कृताः सर्वे महात्मानो याथातथ्येन धीमता । एवंभूतः कृतस्तेन मंडपो दिव्यरूपवान्

તે બુદ્ધિમાન શિલ્પીએ યથાર્થતા સાથે સર્વ મહાત્માઓને જેમના તેમ રચ્યા; આ રીતે દિવ્યરૂપે તેજસ્વી મંડપ નિર્મિત થયો।

Verse 21

अनेकाश्चर्यसंभूतो दिव्यो दिव्यविमोहनः । एतस्मिन्नंतरे तत्र आगतो नारदोग्रतः

અनेक આશ્ચર્યોથી ઉત્પન્ન થયેલો તે મંડપ દિવ્ય હતો અને દિવ્ય રીતે મોહક હતો; એ જ સમયે નારદ ઝડપથી આગળ આવી ત્યાં પહોંચ્યા।

Verse 22

ब्रह्मणा नोदितस्तत्र हिमालयगृहं प्रति । नारदोथ ददर्शाग्रे आत्मानं विनयान्वितम्

બ્રહ્માના પ્રેરણાથી નારદ હિમાલયના નિવાસ તરફ ગયા; અને આગળ તેમણે વિનય તથા સદાચારથી યુક્ત પોતાના જ સ્વરૂપને જોયું।

Verse 23

भ्रांतो हि नारदस्तेन कृत्रिमेण महायशाः । अवलोकपरस्तत्र चरितं विश्वकर्मणः

તે અદ્ભુત કૃત્રિમ રચનાથી મહાયશસ્વી નારદ મોહિત થયો; ત્યાં નજર ગડાવી ઊભો રહી વિશ્વકર્માની કારીગરીનું ચિંતન કરવા લાગ્યો।

Verse 24

प्रविष्टो मंडपं तस्य हिमाद्रे रत्नचित्रितम् । सुवर्णकलशैर्जुष्टं रंभाद्यैरुपशोभितम्

તે હિમાલય પર રત્નોથી ચિતરાયેલા તે મંડપમાં પ્રવેશ્યો; તે સુવર્ણ કલશોથી શોભિત અને રંભા વગેરે અપ્સરાઓથી અલંકૃત હતો।

Verse 25

सहस३स्तम्भसंयुक्तं ततोऽद्रिः स्वगणैर्वृतः । तमृषिं पूजयामास किं कार्यमिति पृष्टवान्

ત્યારે પોતાના ગણોથી ઘેરાયેલો પર્વતરાજ સહસ્રસ્તંભયુક્ત સભામંડપમાં તે ઋષિનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરી પૂછ્યું— “અહીં આવવાનો તમારો હેતુ શું છે?”

Verse 26

नारद उवाच । आगतास्ते महात्मानो देवा इन्द्रपुरोगमाः । तथा महर्षयः सर्वे गणैश्च परिवारिताः । महादेवो वृषारूढो ह्यागतोद्वहनं प्रति

નારદે કહ્યું— ઇન્દ્રને અગ્રણી રાખીને તે મહાત્મા દેવો આવી પહોંચ્યા છે; તેમજ સર્વ મહર્ષિઓ પણ પોતાના ગણો સાથે આવ્યા છે. વृषભ પર આરૂઢ મહાદેવ પણ વિવાહ તરફ આગળ વધતા આવી રહ્યા છે.

Verse 27

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा हिमवान्गिरिसत्तमः । उवाच नारदं वाक्यं प्रशस्तमधुरं महत्

તે વચન સાંભળી ગિરિશ્રેષ્ઠ હિમવાને નારદ પ્રત્યે પ્રશંસનીય, મધુર અને મહાન વાણી ઉચ્ચારી.

Verse 28

पूजयित्वा यथान्यायं गच्छ त्वं शंकरं प्रति

યથાવિધી પૂજન કરીને તું શંકર પાસે જા.

Verse 29

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा मुनिर्हिमवतो गिरेः । तथैव मत्वा वचनं शैलराजानब्रवीत् । मेनाकेन च सह्येन मेरुणा गिरिणा सह

હિમવાન ગિરિના વચન સાંભળી મુનિએ તેને યોગ્ય માની શૈલરાજને કહ્યું— મેનકાસહિત, સહ્ય પર્વતસહિત અને મેરુ ગિરિસહિત.

Verse 30

एभिः समेतो ह्यधुनामहामते यतस्व शीघ्रं शिवमत्र चानय । देवैः समेतं च महर्षिवर्यैः सुरासुरैर्चितपादपंकजम्

હે મહામતિ! હવે આ સૌ સાથે ત્વરિત પ્રયત્ન કર અને શિવને અહીં લાવી દે—દેવો તથા શ્રેષ્ઠ મહર્ષિઓ સાથે, જેમના ચરણકમળની પૂજા દેવ અને અસુર બન્ને કરે છે।

Verse 31

तथेति मत्वा स जगाम तूर्णां सहै व तैः पर्वतराजभिश्च । त्वरागतश्चैकपदेन शंभुं प्राप्नोदृषीणां प्रवरो महात्मा

“તથાસ્તુ” એમ માની તે મહાત્મા, ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ, તે પર્વતરાજો સાથે ત્વરાથી ગયો; અને ઉતાવળે આવી એક જ પગલામાં શંભુને પહોંચી ગયો।

Verse 32

तावद्दृष्टो महादेवो देवैश्च परिवारितः । तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव सुरैः सह

એ જ ક્ષણે દેવોથી પરિભ્રમિત મહાદેવ દર્શન આપ્યા; અને ત્યાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ તથા રુદ્ર પણ સર્વ દેવગણ સાથે હાજર હતા।

Verse 33

पप्रचछुर्नारदं सर्वे येऽन्ये रुद्रचरा भृशम् । कथ्यतां पृच्छमानानामस्माकं कथ्यते न हि

ત્યારે રુદ્રના અન્ય બધા અનુચરો નારદને ખૂબ આગ્રહથી પૂછવા લાગ્યા—“અમે પૂછીએ છીએ, અમને કહો; અમને કેમ નથી જણાવાતું?”

Verse 34

एकैकस्यात्मजाः स्वाः स्वाः सह्यमैनाकमेरवः । कन्यां दास्यंति वा शंभोः किं त्विदानीं प्रवर्तते

“સહ્ય, મૈનાક અને મેરુ—દરેકની પોતાની પોતાની પુત્રીઓ છે. શું તેઓ શંભુને કન્યા (વિવાહાર્થે) આપશે? તો હવે શું ચાલી રહ્યું છે?”

Verse 35

ततोऽवोचन्महातेजा नारदश्चर्षिसत्तमः । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा विष्णुं प्रति सहेतुकम्

ત્યારે મહાતેજસ્વી ઋષિશ્રેષ્ઠ નારદે બ્રહ્માને આગળ રાખીને, કારણસહિત વાત સાથે વિષ્ણુને સંબોધી કહ્યું।

Verse 36

एकांतमाश्रित्य तदा सुरेन्द्रं स नारदो वाक्यमिदं बभाषे । त्वष्ट्रा कृतं वै भवनं महत्तरं येनैव सर्वे च विमोहिता वयम्

પછી એકાંતમાં ઇન્દ્રને લઈ જઈ નારદે કહ્યું— ‘ત્વષ્ટાએ ખરેખર અતિ મહાન ભવન રચ્યું છે; એ જ અદ્ભુતથી અમે બધા મોહિત થઈ ગયા છીએ।’

Verse 37

पुरा कृतं तस्य महात्मनस्त्वया किं विस्मृतं तत्सकलं शचीपते । तस्मादसौ त्वां विजिगीषुकामो गृहे वसंस्तस्यगिरेर्महात्मनः

હે શચીપતિ! તે મહાત્મા પ્રત્યે તું પૂર્વે જે કર્યું હતું તે બધું શું ભૂલી ગયો? તેથી જ તે તને જીતવાની ઇચ્છાથી તે મહાગિરિના ગૃહમાં વસે છે।

Verse 38

अहो विमोहितस्तेन प्रतिरूपेण भास्वता । तथा विष्णुः कृतस्तेन शंखचक्रगदादिभृत्

અહો! તે તેજસ્વી પ્રતિરૂપે તને મોહીત કર્યો; તેમ જ તેણે વિષ્ણુને પણ શંખ-ચક્ર-ગદા આદિ ધારણ કરનાર રૂપે બનાવી દીધો।

Verse 39

ब्रह्मा चैव तथाभूतस्तं चैव कृतवानसौ

અને બ્રહ્મા પણ એવો જ થયો; એ જ વ્યક્તિએ તેને પણ એ રીતે બનાવ્યો।

Verse 40

मायामयो वृषभस्तेन वेषात्कृतो हि नागोश्वतरस्तथैव । तथा चान्यान्याप्यनेनामरेन्द्र सर्वाण्येवोल्लिखितान्यत्र विद्धि

તેણે વેશ ધારણ કરીને માયામય વృషભ રચ્યો; તેમ જ નાગ અને ખચ્ચર પણ. હે દેવેન્દ્ર, જાણ કે અહીં અન્ય અનેક વસ્તુઓ પણ તેણે જ સર્વથા કલ્પિત કરી છે.

Verse 41

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवेंद्रो वाक्यमब्रवीत्

તેનું વચન સાંભળી દેવોના સ્વામી ઇન્દ્રએ પ્રતિઉત્તર આપ્યો.

Verse 42

विष्णुं प्रति तदा शीघ्रं दृष्ट्वा यामि वसात्र भोः । पुत्रशोकेन तप्तोऽसौ व्याजेनान्येन वाऽकरोत्

ત્યારે હું તુરંત વિષ્ણુને મળવા જઈને જોઈ આવું છું—હે મિત્ર, તું અહીં જ રહેજે. તે પુત્રશોકથી દગ્ધ છે; કોઈ બહાને કે બીજા ઉપાયથી તેણે આ કર્યું હશે.

Verse 43

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्द्दनः । उवाच प्रहसन्वाक्यं शक्रमाप्तभयं तदा

તેનું વચન સાંભળી દેવદેવ જનાર્દને, તે સમયે ભયગ્રસ્ત શક્ર (ઇન્દ્ર)ને હસતાં હસતાં વચન કહ્યું.

Verse 44

निवातकवचैः पूर्वं मोहितोऽसि शचीपते । विद्याऽमृता तत्र मया समानीतोपसत्तये

હે શચીપતે, પૂર્વે તું નિવાતકવચ દૈત્યો દ્વારા મોહિત થયો હતો; તેથી ત્યાં કાર્યસિદ્ધિ માટે મેં અમૃતસમાન, જીવનદાયિની વિદ્યાને લઈ આવી હતી.

Verse 45

महाविद्याबलेनैव प्रविश्य मण्डपेऽधुना । पर्वतो हिमवानेष तथान्ये पर्वतोत्तमाः

તે મહાવિદ્યાના બળથી જ હવે મંડપમાં પ્રવેશ કરો. અહીં હિમવાન પર્વતરાજ છે અને અન્ય ઉત્તમ શ્રેષ્ઠ પર્વતો પણ હાજર છે.

Verse 46

विपक्षा हि कृताः सर्वे मम वाक्याच्च वासव । हेतुं स्मृत्वाथ वै त्वष्टा मायया ह्यकरोदिदम्

હે વાસવ! મારા વચનથી તેઓ બધા ખરેખર વિરોધી બની ગયા. પછી હેતુ સ્મરીને ત્વષ્ટાએ માયાથી આ રચ્યું.

Verse 47

जयमिच्छंति वै मूढा न च भेतव्यमण्वपि

મૂઢ લોકો જ વિજય ઇચ્છે છે; પરંતુ અણુમાત્ર પણ ભય રાખવો નહીં.

Verse 48

एवं विवदमानांस्तान्देवाञ्छक्रपुरोगमान् । सांत्वयामास वै विष्णुर्नारदं ते ततोऽब्रुवन्

આ રીતે વિવાદ કરતા, શક્રને આગેવાન રાખનારા દેવોને વિષ્ણુએ સાંત્વના આપી આશ્વાસન આપ્યું; પછી તેમણે નારદને કહ્યું.

Verse 49

ददाति वा न ददाति कन्यां गिरीन्द्रः स्वां वै कथ्यतां शीघ्रमेव । किं तेन दृष्टां किं कृतं चाद्य शंस तत्सर्वं भो नारद ते नमोऽस्तु

ગિરીન્દ્ર પોતાની કન્યા આપે છે કે નથી આપતા—શીઘ્ર કહો. તેણે શું જોયું અને આજે શું કર્યું—હે નારદ, તે સર્વ કહો; તમને નમસ્કાર.

Verse 50

तच्छ्रुत्वा प्रहसञ्छंभुरुवाच वचनं तदा । कन्यां दास्यति चेन्मह्यं पर्वतो हि हिमालयः । मायया मम किं कार्यं वद विष्णो यथातथम्

તે સાંભળી શંભુ હસીને બોલ્યા— “જો હિમાલય પર્વત મને પોતાની કન્યા આપે, તો મને માયાની શું જરૂર? હે વિષ્ણુ, જેવું યથાર્થ છે તેવું જ કહો।”

Verse 51

केनाप्वुपायेन फलं हि साध्यमित्युच्यते पंडितैर्न्यायविद्भिः । तस्मात्सर्वैर्गम्यतां शीघ्रमेव कार्यार्थोभिश्चेन्द्रपुरोगमैश्च

“કયા ઉપાયથી ઇચ્છિત ફળ સિદ્ધ થાય?”—એવું ન્યાયવિદ પંડિતો કહે છે. તેથી સૌએ તાત્કાલિક જવું—કાર્યસાધન ઇચ્છનારાઓ, અને ઇન્દ્રને અગ્રેસર રાખીને।

Verse 52

तदा शिवोऽपि विश्वात्मा पंचबाणेन मोहितः । महाभूतेन भूतेशस्त्वन्येषां चैव का कथा

ત્યારે વિશ્વાત્મા શિવ પણ પંચબાણથી મોહિત થયા. જ્યારે તે મહાબળથી ભૂતેશ્વર જ પરાજિત થાય, તો બીજાઓની શું વાત?

Verse 53

एवं च विद्यमानेऽसौ शंभुः परमशोभनः । कृतो ह्यनंगेन वशे यथान्यः प्राकृतो जनः

આ રીતે પરમ શોભાયમાન શંભુ પણ અનંગ (કામદેવ)ના વશમાં આવી ગયા—જેમ કોઈ સામાન્ય પ્રાકૃત મનુષ્ય।

Verse 54

मदनो हि बली लोके येन सर्वमिदं जगत् । जितमस्ति निजप्रौढ्या सदेवर्षिसमन्वितम्

કારણ મદન લોકમાં અત્યંત બળવાન છે; પોતાની પ્રૌઢ શક્તિથી તેણે આ સમગ્ર જગત જીત્યું છે—દેવો અને દેવર્ષિઓ સહિત।

Verse 55

सर्वेषामेव भूतानां देवानां च विशेषतः । राजा ह्यनंगो बलवान्यस्य चाज्ञा बलीयसी

સર્વ પ્રાણીઓ પર—અને વિશેષ કરીને દેવતાઓ પર—અનંગ (કામદેવ) બળવાન રાજા છે; તેની આજ્ઞા તો વધુ જ પ્રબળ છે.

Verse 56

पार्वतीस्त्रीस्वरूपेण अजेयो भुवनत्रये । तां दृष्ट्वा हि स्त्रियं सर्वे ऋषयोऽपि विचक्षणाः

સ્ત્રી-સ્વરૂપે પાર્વતી ત્રિલોકમાં અજેય છે. તે સ્ત્રીને જોઈને સર્વ વિવેકી ઋષિઓ પણ વ્યાકુળ થયા.

Verse 57

देवा मनुष्या गन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः । आज्ञानुल्लंघिनः सर्वे मदनस्य महात्मनः

દેવો, મનુષ્યો, ગંધર્વો, પિશાચો, નાગો અને રાક્ષસો—સર્વે મહાત્મા મદનની આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન કરતા નથી.

Verse 58

तपोबलेन महता तथा दानबलेन च । वेत्तुं न शक्यो मदंनो विनयेन विना द्विजाः

હે દ્વિજોય! મહાન તપોબળથી પણ અને દાનબળથી પણ—વિનય વિના—મદનને યથાર્થ રીતે જાણી શકાય નહિ.

Verse 59

तस्मादनंगस्य महान्क्रोधो हि बलवत्तरः । ईश्वरं मदनेनैवं मोहितं वीक्ष्य माधवः

અતએવ અનંગનો મહાક્રોધ વધુ જ બળવાન બન્યો. મદનથી આ રીતે મોહિત થયેલા ઈશ્વરને જોઈ માધવ (વિષ્ણુ) …

Verse 60

उवाच वाक्यं वाक्यज्ञो मा चिंतां कुरु वै प्रभो । यदुक्तं नारदेनैव मंडपं प्रति सर्वशः

વાક્યજ્ઞે કહ્યું—“હે પ્રભુ, ચિંતા ન કરો. નારદે મંડપ વિષે સર્વ રીતે જે કહ્યું છે, તે બધું યથાવત્ પૂર્ણ થશે.”

Verse 61

त्वष्ट्रा कृतं विचित्रं च तत्सर्वं मदनात्प्रभोः । तदानीं शंकरो वाक्यमुवाच मधुसूदनम्

“હે પ્રભુ, ત્વષ્ટાએ રચેલું તે અદ્ભુત વૈચિત્ર્ય—બધું જ મદનના કારણે થયું છે.” ત્યારબાદ શંકરે મધુસૂદન (વિષ્ણુ) ને વચન કહ્યું.

Verse 62

अविद्यया वृतं तेन कृतं त्वष्ट्रा हि मण्डपम् । किं तु वक्ष्यामहे विष्णो मण्डपः केवलेन हि

અવિદ્યાથી આવૃત થઈ ત્વષ્ટાએ તે મંડપ બનાવ્યો. પરંતુ હે વિષ್ಣો, તેના વિષે અમે શું કહીએ? મંડપ તો માત્ર મંડપ જ છે.

Verse 63

विवाहो हि महाभाग अविद्यामूल एव च । तस्मात्सर्वे वयं याम उद्वाहार्थं च संप्रति

હે મહાભાગ, વિવાહનું મૂળ ખરેખર અવિદ્યામાં છે. તેથી આપણે સૌ હવે ઉદ્વાહ-કાર્ય માટે આગળ વધીએ.

Verse 64

नारदं च पुरस्कृत्य सर्वे देवाः सवासवाः । हिमाद्रिसहिता जग्मुर्मन्दिरं परमाद्भुतम् । अनेकाश्चर्यसंयुक्तं विचित्रं विश्वकर्मणा

નારદને અગ્રે રાખીને, ઇન્દ્ર સહિત સર્વ દેવો હિમાદ્રિ સાથે તે પરમ અદ્ભુત મંદિરમાં ગયા; તે અનેક આશ્ચર્યોથી યુક્ત અને વિશ્વકર્માએ વિચિત્ર રીતે રચેલું હતું.

Verse 65

कृतं च तेनाद्य पवित्रमुत्तमं तं यज्ञवाटं बहुभिः पुरस्कृतम् । विचित्रचित्रं मनसो हरं च तं यज्ञवाटं स चकार बुद्धिमान्

ત્યારે તે બુદ્ધિમાન વિશ્વકર્માએ અનેક લોકો દ્વારા સન્માનિત, વિચિત્ર આલેખનોથી શોભિત અને મનોહર, પરમ પવિત્ર ઉત્તમ યજ્ઞવાટ (યજ્ઞ-પરિસર) તે જ દિવસે રચ્યો।

Verse 66

प्रवेक्ष्यमाणास्ते सर्वे सुरेन्द्रा ऋषिभिः सह । दृष्टा हिमाद्रिणा तत्र अभ्युत्थानगतोऽभवत्

જ્યારે તે બધા દેવેન્દ્રો ઋષિઓ સાથે પ્રવેશ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે હિમાદ્રીએ તેમને ત્યાં જોયા અને તરત જ આદરપૂર્વક સ્વાગત માટે ઊભા થયા।

Verse 67

तथैव तेषां च मनोहराणि हर्म्याणि तेन प्रतिकल्पितानि । गन्धर्वयक्षाः प्रमथाश्च सिद्धा देवाश्च नागाप्सरसां गणाश्च । वसंति यत्रैव सुखेन तेभ्यः स तत्रतत्रोपवनं चकार

તેમજ તેણે તેમના માટે મનોહર મહેલો રચ્યા। જ્યાં જ્યાં ગંધર્વ, યક્ષ, પ્રમથ, સિદ્ધ, દેવો તથા નાગો અને અપ્સરાઓના ગણ સુખથી વસતા હતા, ત્યાં ત્યાં તેણે ઉપવન (વિહાર-ઉદ્યાન) પણ બનાવ્યાં।

Verse 68

तेषामर्थे महार्हाणि धाराजिरगृहाणि च । अत्यद्भुतानि शोभंते कृतान्येव महात्मना

તેમના હિતાર્થે તે મહાત્માએ અત્યંત મૂલ્યવાન અને પ્રતિષ્ઠિત નિવાસગૃહો તથા ધારાજિર-ગૃહો (વિશેષ ભવન) બનાવ્યાં; તે રચાઈને અતિ અદ્ભુત રીતે શોભી ઊઠ્યાં।

Verse 69

निवासार्थे कल्पितानि सावकाशानि तत्र वै । देवानां चैव सर्वेषामृषीणां भावितात्मनाम्

ત્યાં નિવાસાર્થે ખરેખર વિશાળ વસવાટસ્થાનો ગોઠવવામાં આવ્યા—સર્વ દેવતાઓ માટે પણ અને સંયમિત આત્માવાળા (ભાવિતાત્મા) ઋષિઓ માટે પણ।

Verse 70

एवं विस्तारयामास विश्वकर्मा बहून्यपि । मन्दिराणि यथायोग्यं यत्र तत्रैव तिष्ठताम्

આ રીતે વિશ્વકર્માએ યથાયોગ્ય અનેક મંદિરો અને નિવાસસ્થાનોને વધુ વિસ્તારીને સુવ્યવસ્થિત કર્યા, જેથી જે જ્યાં જ્યાં રહે, તે ત્યાં જ સ્થિરપણે નિવાસ કરી શકે।

Verse 71

भैरवाः क्षेत्रपालाश्च येऽन्ये च क्षेत्रवासिनः । श्मशानवासिनश्चान्ये येऽन्ये न्यग्रोधवासिनः

ભૈરવો, ક્ષેત્રપાલો તથા અન્ય ક્ષેત્રવાસીઓ; તેમજ શ્મશાનમાં વસનારા, અને અન્ય જે વટવૃક્ષ (ન્યગ્રોધ) પાસે રહેતા—

Verse 72

अश्वत्थसेविनश्चान्ये खेचराश्च तथा परे । येये यत्रोपविष्टाश्च तत्रतत्रैव तेन वै

અશ્વત્થ (પીપળ)ની સેવા કરનારા અન્ય, તેમજ બીજા ખેચર (આકાશચારી) પણ; જે જે જ્યાં બેઠા હતા, ત્યાં ત્યાં જ વિશ્વકર્માએ યથોચિત વ્યવસ્થા કરી।

Verse 73

कृतानि च मनोज्ञानि भवनानि महांतिवै । तेषामेवानुकूलानि भूतानां विश्वकर्मणा

અને ખરેખર વિશાળ તથા મનોહર ભવનો બનાવાયા. વિશ્વકર્માએ વિવિધ ભૂતગણોના સ્વભાવ અને જરૂરિયાત મુજબ, તેમને અનુકૂળ રીતે તે નિર્માણ કર્યા।

Verse 74

तत्रैव ते सर्वगणैः समेता निवासितास्तेन हिमाद्रिणा स्वयम् । सेंद्राः सुरा यक्षपिशाचरक्षसां गन्धर्वविद्याप्सरसां समूहाः

ત્યાં જ તેઓ સર્વે પોતાના પોતાના ગણો સાથે સમવેત થઈ, સ્વયં હિમાદ્રિ (હિમાલય) દ્વારા વસાવવામાં આવ્યા—ઇન્દ્રસહિત દેવગણ, તેમજ યક્ષ, પિશાચ, રાક્ષસ, ગંધર્વ, વિદ્યાધર અને અપ્સરાઓના સમૂહો।