Adhyaya 23

Verse 1

लोमश उवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र महेशेन प्रणोदिताः । आजग्मुः सहसा सद्य ऋषयोऽपि हिमालयम्

લોમશ બોલ્યા—એ જ સમયે ત્યાં મહેશ (શિવ)ની પ્રેરણાથી ઋષિઓ પણ સહસા, તત્ક્ષણે હિમાલયે આવી પહોંચ્યા।

Verse 2

तान्दृष्ट्वा सहसोत्थाय हिमाद्रिः प्रतिमानसः । पूजयामास तान्सर्वानुवाच नतकंधरः

તેમને જોઈ હિમાદ્રિ (હિમાલય) આદરભાવે તત્ક્ષણે ઊભા થયા. મસ્તક નમાવી તેમણે સૌનું પૂજન કર્યું અને તેમને સંબોધ્યા।

Verse 3

किमर्थमागता यूयं ब्रूतागमनकारणम् । तदोचुः सप्त ऋषयो महेशप्रेरिता वयम्

“તમે કયા હેતુથી આવ્યા છો? આગમનનું કારણ કહો.” ત્યારે સપ્ત ઋષિઓ બોલ્યા—“અમે મહેશ (શિવ) દ્વારા પ્રેરિત છીએ.”

Verse 4

समागतास्त्वत्सकाशं कन्यायाश्च विलोकने । तानस्मान्विद्धि भोः शैल स्वां कन्यां दर्शयाशु वै

“કન્યાના દર્શન માટે અમે તમારા સાન્નિધ્યે આવ્યા છીએ. હે શૈલ! અમને તે જ સમજો; તમારી પુત્રીને તત્ક્ષણે દર્શાવો.”

Verse 5

तथेत्युक्त्वा ऋषिगणानानीता तत्र पार्वती । स्वोत्संगे परिगृह्याशु गिरीन्द्रः पुत्रवत्सलः । हिमवान्गिरिराजोऽथ उवाच प्रहसन्निव

“તથાસ્તુ” કહી તેણે ઋષિગણ સમક્ષ પાર્વતીને ત્યાં લાવી. પુત્રવાત્સલ્યથી ભરેલા ગિરીન્દ્રે તેને તત્ક્ષણે પોતાની ગોદમાં લીધા; પછી ગિરિરાજ હિમવાન જાણે સ્મિત કરતાં બોલ્યા।

Verse 6

इयं सुता मदीया हि वाक्यं श्रुणुत मे पुनः । तपस्विनां वरिष्ठऽसौ विरक्तो मदनांतकः

આ નિશ્ચયે મારી પુત્રી છે—મારું વચન ફરી સાંભળો. મદનાંતક મહાદેવ તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને વૈરાગ્યવાન છે.

Verse 7

कथमुद्वहनार्थी च येनानंगः कृत स्मरः । अत्यासन्नेचातिदूरे आढ्ये धनविवर्जिते । वृत्तिहीने च मूर्खे च कन्यादानं न शस्यते

જેણે અનંગ સ્મર (કામદેવ)ને દગ્ધ કર્યો, તેની સાથે લગ્ન ઇચ્છા કેવી રીતે? તેમજ અતિનિકટ કે અતિદૂર, ધનવાન કે ધનહીન, રોજગારવિહિન કે મૂર્ખને કન્યાદાન પ્રશંસનીય નથી.

Verse 8

मूढाय च विरक्ताय आत्मसंभाविताय च । आतुराय प्रमत्ताय कन्यादानं न कारयेत्

મૂર્ખ, વૈરાગ્યવાન, આત્મગર્વિત, રોગગ્રસ્ત અને પ્રમત્ત વ્યક્તિને કન્યાદાન કરવું ન જોઈએ.

Verse 9

तस्मान्मया विचार्यैव भवद्भिरृषिसत्तमाः । प्रदातव्या महेशाय एतन्मे व्रतमुत्तमम्

અતએવ, હે ઋષિશ્રેષ્ઠો, મેં વિચાર કરીને નક્કી કર્યું છે—આ કન્યા મહેશને જ અર્પણ કરવી; આ જ મારું પરમ વ્રત છે.

Verse 10

तच्छ्रुत्वा गिरिराजस्य वचनं ते महर्षयः । एकपद्येन ऊचुस्ते प्रहस्य च हिमालयम्

ગિરિરાજના વચન સાંભળી તે મહર્ષિઓ હિમાલય તરફ સ્મિત કરીને એક જ વાક્યમાં ઉત્તર આપ્યો.

Verse 11

यया कृतं तपस्तीव्रं यया चाराधितः शिवः । तपसा तेन संतुष्टः प्रसन्नोद्य सदाशिवः

જેણે ઘોર તપ કર્યું અને શિવની આરાધના કરી, તે તપથી સદાશિવ સંતોષ પામી આજે પ્રસન્ન થયા છે।

Verse 12

अस्यास्तस्य च भोः शैल न जानासि च किंचन । महिमानं परं चैव तस्मादेनां प्रयच्छ वै

હે શૈલ! તું તેની પરમ મહિમા ખરેખર જાણતો નથી; તેથી નિશ્ચયે તેને શિવને અર્પણ કર।

Verse 13

शिवाय गिरिजामेनां कुरुष्य वचनं हि नः । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषामृषीणां भावितात्मनाम्

આ ગિરિજાને શિવને અર્પણ કર—અમારું વચન અવશ્ય પૂર્ણ કર. તે ભાવિતાત્મા ઋષિઓનું વચન સાંભળી…

Verse 14

उवाच त्वरया युक्तः पर्वतान्पर्वतेश्वरः । हे मेरो हे निषधकिं गन्धमादन मन्दर । मैनाक क्रियतामद्य शंसध्वं च यथातथम्

ત્યારે ત્વરાથી યુક્ત પર્વતેશ્વરે પર્વતોને કહ્યું—“હે મેરુ, હે નિષધ, હે ગંધમાદન, હે મન્દર, હે મૈનાક! આજે જ આ કાર્ય કરો; યથોચિત રીતે જાહેરાત અને વ્યવસ્થા કરો।”

Verse 15

मेना तदा उवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदा । अधुना किं विमशन कृतं कार्यं तदैव हि

ત્યારે વાક્યવિશારદા મેના બોલી—“હવે વિચાર શાનો? જરૂરી કાર્ય તો એ જ સમયે થઈ ગયું હતું।”

Verse 16

उत्पन्नेयं महाभागा देवकार्यार्थमेव च । प्रदातव्या शिवायेति शिवस्यार्थेऽवतारिता

આ મહાભાગા દેવી દેવકાર્યસિદ્ધિ માટે જ ઉત્પન્ન થઈ છે; તેને શિવને જ અર્પણ કરવી જોઈએ—શિવાર્થ અવતરિત થઈ છે।

Verse 17

अनयाराधितो रुद्रो रुद्रेण परिभाविता । इयं महाभागा शिवाय प्रतिदीयताम्

આણે રુદ્રની આરાધના કરી છે અને રુદ્ર દ્વારા પવિત્ર કરાઈ છે; આ મહાભાગા કન્યાને વિધિપૂર્વક શિવને અર્પણ કરો।

Verse 18

निमित्तमात्रं च कृतं तया वै शिवपूजने । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्यामेनायाः परिभाषितम्

શિવપૂજામાં તેણે ખરેખર માત્ર નિમિત્તમાત્ર કાર્ય કર્યું છે; મેનાના આ વચન સાંભળી, તેના પ્રત્યે ઉત્તર કહેવાયો।

Verse 19

परितुष्टो हिमाद्रिश्च वाक्यं चेदमुवाच ह । ऋषीन्प्रति निरीक्षंस्तां कन्येयं मम संप्रति

હિમાદ્રિ હૃદયથી પ્રસન્ન થઈ ઋષિઓ તરફ નજર કરી બોલ્યા—“આ કન્યા હવે ખરેખર મારી પુત્રી છે।”

Verse 20

ततः समानीय सुलोचनां तां श्यामां नितंबार्षितमेखलां शुभाम् । वैडूर्यमुक्तावलयान्दधानां भास्वत्प्रभां चांद्रमसीं व रेखम्

પછી તેણે તે શુભ મૃગનયની શ્યામવર્ણ કન્યાને—નિતંબ પર શોભતી મેખલા ધરાવતી—આગળ લાવી; વૈડૂર્ય અને મુક્તાના કંકણો ધારણ કરેલી તે ચાંદની રેખા જેવી તેજસ્વી લાગી।

Verse 21

लावण्यामृतवापिकां सुवदनां गौरीं सुवासां शुभां दृष्ट्वा ते ह्यृषयोऽपि मोहमगन्भ्रांतास्तदा संभ्रमात् । नोचुः किंचना वाक्यमेव सुधियो ह्यासन्प्रमत्ता इव स्तब्धाः कान्तिमतीमतीव रुचिरां त्रैलोक्यनाथप्रियाम्

લાવણ્ય-અમૃતની વાપી સમી, સુમુખી, સુવસ્ત્રધારિણી અને શુભા ગૌરીને જોઈને તે ઋષિઓ પણ આશ્ચર્યથી મોહિત થઈ ગયા અને સંભ્રમમાં જાણે ભ્રાંત બન્યા. તે બુદ્ધિમાનો એક શબ્દ પણ ન બોલ્યા; મત્ત સમા સ્તબ્ધ ઊભા રહી ત્રિલોકનાથની પ્રિયા, પરમ કાંતિમતી અને અતિ રુચિર દેવીને જ નિહાળતા રહ્યા।

Verse 22

एवं तदा ते ह्यृषयोऽपि मोहिता रूपेण तस्याः किमुताथ देवताः । तथैव सर्वे च निरीक्ष्य तन्वीं सतीं गिरिन्द्रस्य सुतां शिवप्रियाम्

આ રીતે જ્યારે તેના રૂપથી ઋષિઓ પણ મોહિત થયા, તો દેવતાઓની તો શું વાત! ગિરિન્દ્રની પુત્રી અને શિવપ્રિયા એવી તે સુકુમારી સતીને જોઈ સૌના ચિત્ત સમાન રીતે આકર્ષાઈ ગયા।

Verse 23

ततः पुनश्चैत्य शिवं शिवप्रियाः शशंसुरस्मा ऋषयस्तदानीम्

પછી તે જ સમયે શિવને પ્રિય એવા ઋષિઓએ ફરી શિવની સ્તુતિ ગાઈ।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । भूषिता हि गिरीन्द्रेण स्वसुता नास्ति संशयः । उद्वोढुं गच्छ देवेश देवैश्च परिवारितः

ઋષિઓએ કહ્યું—“ગિરિન્દ્રે પોતાની પુત્રીને નિશ્ચયે શોભિત કરી છે; તેમાં સંશય નથી. હે દેવેશ! દેવોથી પરિચિત થઈ તેને પરણવા જાઓ.”

Verse 25

गच्छ शीघ्रं महादेव पार्वतीमात्मजन्मने । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां प्रहस्येदमुवाच ह

“હે મહાદેવ! શીઘ્ર પાર્વતી પાસે જાઓ—તે તમારી આત્મજન્મ માટે નિર્ધારિત સહધર્મિણી છે.” તેમનું વચન સાંભળી તેઓ હસ્યા અને આ રીતે બોલ્યા।

Verse 26

विवाहो हि महाभागा न दृष्टो न श्रुतोऽपि वा । मया पुरा च ऋषयः कथ्यतां च विशेषतः

હે મહાભાગ ઋષિઓ, એવો વિવાહ ન કદી જોયો છે ન સાંભળ્યો પણ છે. તેથી, હે મુનિઓ, તે મને વિશેષ કરીને વિસ્તારે કહી સંભળાવો.

Verse 27

तदोचुरृषयः सर्वे प्रहसंतः सदाशिवम् । विष्णुमाह्वय वै देव ब्रह्मणं च शतक्रतुम्

ત્યારે બધા ઋષિઓ હસતાં હસતાં સદાશિવને બોલ્યા— “હે દેવ, વિષ્ણુને આહ્વાન કરો; અને બ્રહ્મા તથા શતક્રતુ (ઇન્દ્ર)ને પણ બોલાવો.”

Verse 28

तथा ऋषिगणांश्चैव यक्षगन्धर्वपन्नगान् । सिद्धविद्याधरांश्चैव किंनरांश्चाप्सरोगणान्

“એ જ રીતે ઋષિગણોને, યક્ષો, ગંધર્વો અને પન્નગો (નાગો)ને; તેમજ સિદ્ધો, વિદ્યાધરો, કિન્નરો અને અપ્સરાગણોને પણ બોલાવો.”

Verse 29

एतांश्चान्यांश्च सुबहूनानयस्वेति सत्वरम् । तदाकर्ण्य ऋषिप्रोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः

“આ લોકોને અને બીજા ઘણાંને પણ ઝડપથી લઈ આવો.” ઋષિઓના કહેલા વચન સાંભળી, વાણીમાં નિપુણ તે વક્તાએ તેને હૃદયમાં ધારણ કર્યું.

Verse 30

उवाच नारदं देवो विष्णुमानय सत्वरम् । ब्रह्माणं च महेन्द्रं च अन्यांश्चैव समानय

પ્રભુએ નારદને કહ્યું— “વિષ્ણુને ત્વરિત લઈ આવ; બ્રહ્મા અને મહેન્દ્રને પણ, તેમજ અન્ય સૌને પણ બોલાવી લાવ.”

Verse 31

शंभोर्वचनमादाय शिरसा लोकपावनः । जगाम त्वरितो भूत्वा वैकुण्ठं विष्णुवल्लभः

શંભુનું વચન શિરસા ધારણ કરીને, લોકપાવન વિષ્ણુવલ્લભ નારદ ત્વરિત થઈ વૈકુંઠે ગયો.

Verse 32

ददर्श देवं परमासने स्थितं श्रिया च देव्या परिसेव्यमानम् । चतुर्भुजं देववरं महाप्रभं नीलोत्पलश्यामतनुं वरेण्यम्

તેણે પરમાસન પર બિરાજમાન પ્રભુને જોયા; દેવી શ્રી તેમની પરિસેવા કરતી હતી—ચતુર્ભુજ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મહાતેજસ્વી, નીલકમળ સમ શ્યામ તનુવાળા, આરાધ્ય.

Verse 33

महार्हरत्नावृतचारुकुण्डलं महाकिरीटोत्तमरत्नभास्वतम् । सुवैजयंत्या वनमालया वृतं स नारदस्तं भुवनैकसुन्दरम्

નારદે તે ભુવનૈકસુંદરને જોયા—મહાર্হ રત્નોથી જડિત મનોહર કુંડળોથી અલંકૃત, ઉત્તમ રત્નકાંતિથી ઝગમગતા મહાકિરીટથી શોભિત, અને વૈજયંતી વનમાળાથી આવૃત.

Verse 34

उवाच नारदोऽभ्येत्य शंभोर्वाक्यमथादरात् । ब्रह्मवीणां वाद्यवीणां वाद्यमानः सर्वज्ञ ऋषिसत्तमः

ત્યારે સર્વજ્ઞ, ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ નારદ નજીક આવી આદરપૂર્વક શંભુનો સંદેશ બોલ્યા—અને બ્રહ્મવીણા, દિવ્ય વાદ્યવીણા, વગાડતા રહ્યા.

Verse 35

एह्येहि त्वं महाविष्णो महादेवं त्वरान्वितः । उद्वाहनार्थं शंभोश्च त्वमेकः कार्यसाधकः

“આવો, આવો, હે મહાવિષ્ણુ! ત્વરાસહ મહાદેવ પાસે જાઓ. શંભુના વિવાહકાર્ય માટે આ કાર્ય સિદ્ધ કરનાર એકમાત્ર તમે જ છો.”

Verse 36

प्रहस्य भगवान्प्राह नारदं प्रति वै तदा । कथमुद्वहने बुद्धिरुत्पन्ना तस्य शूलिनः । विज्ञातार्थोऽपि भगवान्नारदं परिपृष्टवान्

હસતાં હસતાં ભગવાને ત્યારે નારદને કહ્યું— “તે ત્રિશૂલધારી શિવને લગ્ન કરવાનો વિચાર કેવી રીતે ઉપજ્યો?” વિષય જાણતા હોવા છતાં ભગવાને નારદને ફરી પૂછ્યું।

Verse 37

नारद उवाच । तपसा महता रुद्रः पार्वत्या परितोषितः । स्वयमेवागतस्तत्र यत्रास्ते गिरिजा सती

નારદ બોલ્યા— મહાન તપસ્યાથી પાર્વતીએ રુદ્રને સંપૂર્ણ પ્રસન્ન કર્યા. જ્યાં સતી ગિરિજા નિવાસ કરતી હતી ત્યાં તેઓ સ્વયં આવી પહોંચ્યા।

Verse 38

दासोऽहमवदच्छंभुः पार्वत्या परितोषितः । पार्वतीं च समभ्यर्थ्य वरयस्व च भामिनि

પાર્વતીથી પ્રસન્ન થયેલા શંભુએ કહ્યું— “હું તમારો દાસ છું.” પછી પાર્વતીને વિનયપૂર્વક વિનંતી કરીને બોલ્યા— “હે તેજસ્વિની, મને વર તરીકે સ્વીકારો.”

Verse 39

त्वरितेनावदच्छंभुस्त्वामाह्वयति संप्रति । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । नारदेन समायुक्तः पार्षदैः परिवारितः

દૂતે ત્વરાથી કહ્યું— “શંભુ અત્યારે તમને બોલાવે છે.” તે વચન સાંભળીને દેવોના દેવ જનાર્દન નારદ સાથે અને પોતાના પારષદોથી ઘેરાઈને પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 40

सुपर्णमारुह्य तदा महात्मा योगीश्वराणां प्रभुरच्युतो महान् । ययौ तदाऽकाशपथा हरिः स्वयं सनारदो देववरैः समेतः

ત્યારે મહાત્મા, યોગીશ્વરોના પ્રભુ, મહાન અચ્યુત સુપર્ણ (ગરુડ) પર આરોહણ કર્યા. હરિ સ્વયં નારદ સહિત અને શ્રેષ્ઠ દેવો સાથે આકાશમાર્ગે ગયા।

Verse 41

तं दृष्ट्वा त्वरितं देवो योगिध्येयांघ्रिपंकजः । अभ्युत्थाय मुदा युक्तः परिष्वज्य च शार्ङ्गिणम्

તેમને ઝડપથી આવતાં જોઈ, જેમના ચરણકમળ યોગીઓ ધ્યાનમાં ધરે છે તે દેવ આનંદથી તત્કાળ ઊભા થયા અને શારઙ્ગિણ (વિષ્ણુ)ને આલિંગન કર્યું।

Verse 42

तदा हरिहरौ देवावैकपद्येन तिष्ठतः । ऊचुतुः स्म तदान्योन्यं क्षेमं कुशलमेव च

ત્યારે હરિ અને હર—બન્ને દેવો એકભાવથી સાથે ઊભા રહી પરસ્પર ક్షેમ, કુશળ અને મંગળ સમાચાર પૂછવા લાગ્યા।

Verse 43

ईश्वर उवाच । गिरिजातपसा विष्णो जितोऽहं नात्र संशयः । पाणिग्रहार्थमेवाद्य गंतुकामो हिमालयम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે વિષ્ણુ! ગિરિજાના તપથી હું જીતાઈ ગયો છું; તેમાં શંકા નથી. આજે તેના પાણિગ્રહણ (વિવાહ) માટે હું હિમાલય જવા ઇચ્છું છું।

Verse 44

यथार्थेन च भो विष्णो कथयामि तवाग्रतः । यदा दक्षेण भो विष्णो प्रदत्ता च पुरा सती

હે વિષ્ણુ! હું તારા સમક્ષ યથાર્થ રીતે કહું છું—પૂર્વે જ્યારે દક્ષે સતીને (વિવાહાર્થે) અર્પણ કરી હતી…

Verse 45

न च संकल्पविधिना मया पाणिग्रहः कृतः । अधुनैव मया कार्यं कर्मविस्तारणं बहु

અને મેં સંકલ્પવિધિ મુજબ પાણિગ્રહણ (વિવાહક્રિયા) કર્યું નહોતું. હવે મને અનેક કર્મોનું વિધિવત વિસ્તરણ અને સંપાદન કરવું છે।

Verse 46

यत्कार्यं तन्न जानामि सर्वं पाणिग्रहोचितम् । शंभोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः

(વિષ્ણુએ કહ્યું:) “પાણિગ્રહણ-વિધિમાં જે જે કર્તવ્ય છે તે સર્વ હું હજી જાણતો નથી.” શંભુના વચન સાંભળી મધુસૂદન (વિષ્ણુ) હસ્યા.

Verse 47

यावद्वक्तुं समारेभे तावद्ब्रह्मा समागतः । इंद्रेण सह सर्वैश्च लोकपालैस्त्वरान्वितः

(વિષ્ણુ) બોલવા માંડ્યા એટલામાં જ બ્રહ્મા આવી પહોંચ્યા—ઇન્દ્ર તથા સર્વ લોકપાલો સાથે—ઉતાવળે.

Verse 48

तथैव देवासुरयक्षदानवा नागाः पतंगाप्सरसो महर्षयः । समेत्य सर्वे परिवक्तुमीशमूचुस्तदानीं शिरसा प्रणम्य

તેમજ દેવો, અસુરો, યક્ષો, દાનવો, નાગો, પક્ષીઓ, અપ્સરાઓ અને મહર્ષિઓ—બધા એકત્ર થયા. ત્યારબાદ શિર નમાવી પ્રણામ કરીને, સૌએ મળીને ઈશ (શિવ)ને સંબોધ્યા.

Verse 49

गच्छगच्छ महादेव अस्माभिः सहितः प्रभो । ततो विष्णुरुवाचेदं प्रस्तावसदृशंवचः

“ચાલો, ચાલો, હે મહાદેવ! હે પ્રભો, અમારાં સાથે ચાલો.” ત્યારબાદ વિષ્ણુએ પ્રસંગને યોગ્ય એવા વચનો કહ્યા.

Verse 50

गृह्योक्तविधिना शंभो कर्म कर्तुमिहार्हसि

“હે શંભો, ગૃહ્ય-પરંપરામાં કહેલા વિધાન મુજબ અહીં આ કર્મ (સંસ્કાર) કરવું તમને યોગ્ય છે.”

Verse 51

नांदीमुखं मण्डपस्थापनं च तथा चैतत्कुरु धर्मेण युक्तम् । महानदीसंगमं वर्जयित्वा कुर्वंति केचिद्वेदमनीषिणश्च

નાન્દીમુખ કર્મ અને મંડપસ્થાપન પણ ધર્મયુક્ત વિધિથી કરવું. કેટલાક વેદમાં નિષ્ણાત હોવા છતાં મહાનદીઓના સંગમને ટાળી આ કર્મો કરે છે.

Verse 52

मण्डपस्थापनं चैव क्रियतां ह्यधुना विभो । तथोक्तो विष्णुना शंभुश्चकारात्महिताय वै

“હે વિભો, હવે મંડપસ્થાપન કરાવું.” એમ વિષ્ણુએ કહ્યે, શંભુએ પોતાના આત્મહિતાર્થે નિશ્ચયે તે કર્યું.

Verse 53

ब्रह्मादिभिः कृतं तेन सर्वमभ्युदयोचितम् । ग्रहाणां पूजनं चक्रे कश्यपो ब्रह्मणा युतः

બ્રહ્મા આદિ દ્વારા સર્વ વ્યવસ્થા સમૃદ્ધિ અને મંગલસિદ્ધિને અનુરૂપ રીતે કરવામાં આવી. ત્યારબાદ બ્રહ્મા સાથે કશ્યપે ગ્રહદેવતાઓનું પૂજન કર્યું.

Verse 54

तथात्रिश्च वशिष्ठश्च गौतमोथ गुरुर्भृगुः । कण्वो बृहस्पतिः शक्तिर्जमदग्निः पराशरः

તેમજ અત્રિ અને વસિષ્ઠ, ગૌતમ તથા પૂજ્ય ભૃગુ; તેમજ કણ્વ, બૃહસ્પતિ, શક્તિ, જમદગ્નિ અને પરાશર પણ આવ્યા.

Verse 55

मार्कंडेयः शिलावाकः शून्यपालोऽक्षतश्रमः । अगस्त्यश्च्यवनो गर्गः शिलादोऽथ महामुनिः

માર્કંડેય, શિલાવાક, શૂન્યપાલ અને અક્ષતશ્રમ; તેમજ અગસ્ત્ય, ચ્યવન, ગર્ગ અને મહામુનિ શિલાદ પણ ત્યાં હાજર હતા.

Verse 56

एते चान्ये च बहवो ह्यागताः शिवसन्निधौ । ब्रह्मणा नोदितास्तत्र चक्रुस्ते विधिवत्क्रियाम्

આ અને અન્ય અનેક ઋષિઓ શિવના સાન્નિધ્યમાં આવ્યા. ત્યાં બ્રહ્માની પ્રેરણાથી તેમણે વિધિપૂર્વક સર્વ ક્રિયાઓ કરી.

Verse 57

वेदोक्तविधिना सर्वे वेदवेदांगपारगाः । चक्रू रक्षां महेशस्य कृतकौतुकमंगलाम्

વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત સૌએ વેદોક્ત વિધિ પ્રમાણે મહેશ્વરની રક્ષા-ક્રિયા કરી; કૌતુકબંધન અને મંગલ આશીર્વાદોથી યુક્ત.

Verse 58

ऋग्यजुःसामसहितैः सूक्तैर्नानाविधैस्तथा । मंगलानि च भूरीणि ऋषयस्तत्त्ववेदिनः

તત્ત્વજ્ઞ ઋષિઓએ ઋગ્-યજુઃ-સામ સહિત નાનાવિધ સૂક્તોનું પાઠન કર્યું અને બહુ મંગલ કલ્યાણ પ્રસરાવ્યાં.

Verse 59

अभ्यंजनादिकं सर्वं चक्रुस्तस्य परात्मनः । ख्यातः कपर्द्दस्तस्यैव शिवस्य परमात्मनः

તેમણે તે પરમાત્મા માટે અભ્યંજન વગેરે સર્વ સંસ્કારો કર્યા. એ જ કારણે પરમાત્મા શિવ ‘કપર્દ’ (જટાધારી) નામે પ્રસિદ્ધ થયા.

Verse 60

अनेकैर्मौक्तिकैर्युक्ता मुण्डमालाऽभवत्तदा । ये सर्पा ह्यंगभूताश्च ते सर्वे तत्क्षणादिव । बभूवुर्मडनान्येव जातरूपमयानि च

ત્યારે મુંડમાળા અનેક મોતીોથી શોભિત બની. અને જે સર્પો તેના અંગભૂષણ હતા, તેઓ તે ક્ષણમાં જ સુવર્ણમય આભૂષણ બની ગયા.

Verse 61

सर्वभूषणसंपन्नो देवदेवो महेश्वरः । ययौ देवैः परिवृतः शैलराजपुरं प्रति

સર્વ આભૂષણોથી સુશોભિત દેવોના દેવ મહેશ્વર, દેવોથી પરિવૃત થઈ, શૈલરાજના નગર તરફ પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 62

चंडिका वरभगिनी तदा जाता भयावहा । प्रेतासना गता चण्डी सर्पाभरणभूषिता

ત્યારે વરપ્રદાયિની ભગિની ચંડિકા પ્રગટ થઈ, ભયાવહ રૂપવાળી. પ્રેતાસન પર આરૂઢ તે ચંડી સર્પાભરણોથી ભૂષિત હતી।

Verse 63

हैमं कलशमादाय पूर्णं मूर्ध्ना महाप्रभा । परिवारैर्महाचंडी दीप्तास्या ह्युग्रलोचना

મહાપ્રભા મહાચંડીએ મસ્તક પર પૂર્ણ સુવર્ણકલશ ધારણ કર્યો; પરિચારકો સાથે, દીપ્તમુખી અને ઉગ્રનેત્રવાળી તે આગળ વધી।

Verse 64

तत्र भूतान्यनेकानि विरूपाणि सहस्रशः । तैः समेताग्रतश्चंडी जगाम विकृतानना

ત્યાં સહસ્રો સંખ્યામાં અનેક વિરૂપ ભૂતો પ્રગટ થયા. તેમની સાથે અગ્રભાગે ચાલતી, વિકૃતમુખી ચંડી આગળ ગઈ।

Verse 65

तस्याः सर्वे पृष्ठतश्च गणाः परमदारुणाः । कोट्येकादशसंख्याका रौद्रा रुद्र प्रियाश्च ये

તેના પાછળ પરમ દારુણ એવા સર્વ ગણો ચાલ્યા—રૌદ્રરૂપ, રુદ્રપ્રિય—જેઓની સંખ્યા અગિયાર કરોડ હતી।

Verse 66

तदा डमरुनिर्घोषव्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् । भेरीभांकारशब्देन शंखानां निनदेन च

ત્યારે ડમરુના ઘોર નાદ, ભેરીઓના ગર્જનાભર્યા ભાંકાર અને શંખોના પ્રતિધ્વનિત નિનાદથી ત્રિલોક સર્વત્ર વ્યાપ્ત થઈ ગયું।

Verse 67

तथा दुंदुभिनिर्घोषैः शब्दः कोलाहलोऽभवत् । गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवाः समुत्सुकाः । अन्वयुः सर्वसिद्धाश्च लोकपालैः समन्विताः

અને દુન્દુભિઓના ગર્જનથી ધ્વનિ મહા કોલાહલ બની ગઈ। ગણોના પીછેહાથે રહી સર્વ ઉત્સુક દેવો આગળ વધ્યા; લોકપાલો સાથે સર્વ સિદ્ધો પણ અનુસર્યા।

Verse 68

मध्ये व्रजन्महेंद्रोऽथ ऐरावतमुपास्थितः । शुभ्रेणो च्छ्रियमाणेन छत्रेण परमेण हि

તે યાત્રાના મધ્યમાં મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર) ઐરાવત સાથે આગળ વધતા હતા; પરમ શ્વેત, ઊંચે ધારણ કરાયેલ છત્રની છાયાએ તેમને ઢાંક્યા હતા।

Verse 69

चामरैर्वीज्यमानोऽसौ सुरैर्बहुभिरावृतः । तदा तु व्रजमानास्त ऋषयो बहवो ह्यमी

તે ચામરો વડે પંખાવાતા અને અનેક દેવોથી ઘેરાયેલા આગળ વધતા હતા। એ જ સમયે તે યાત્રામાં ઘણા ઋષિઓ પણ સાથે ચાલતા હતા।

Verse 70

भरद्वाजादयो विप्राः शिवस्योद्वहनं प्रति । शाकिन्यो यातुधानाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः

ભરદ્વાજ આદિ વિપ્રો શિવના ઉદ્વહન-યાત્રામાં સેવાભાવે અનુસર્યા। તેમની સાથે શાકિનીઓ, યાતુધાન, વેતાલ અને બ્રહ્મરાક્ષસો પણ આવ્યા।

Verse 71

भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः । पृच्छमानास्तदा चंडीं पृष्ठतोऽन्वगमंस्तदा

ભૂત, પ્રેત, પિશાચ તથા અન્ય પ્રમથગણ તે સમયે ચંડીને વારંવાર પૂછતાં પૂછતાં તેની પાછળ પાછળ ચાલ્યા।

Verse 72

क्व गता साऽधुना चंडी धावमानास्तदा भृशम् । प्राप्ता गता व्रजंतीं तां प्रणिपत्य महाप्रभाम्

“હવે ચંડી ક્યાં ગઈ?” એમ કહી તેઓ અત્યંત વેગે દોડ્યા; આગળ જતી તેણીને પહોંચી તે મહાપ્રભાને પ્રણામ કર્યો।

Verse 73

अथ प्रोचुस्तदा सर्वे चंडीं भैरवसंयुताम् । विनास्माभिः कुतो यासि वद चंडि यथा तथा

પછી ભૈરવસંયુક્ત ચંડીને તેઓ સૌ બોલ્યા—“અમારા વિના તું ક્યાં જાય છે? હે ચંડી, જેમ છે તેમ કહી દે।”

Verse 74

प्रहस्योवाच सा चंडी भूतानां तत्र श्रृण्वताम् । शंभोरुद्वहनार्थाय प्रेतारूढा व्रजाम्यहम्

ત્યારે ચંડી હસીને બોલી—ત્યાં સાંભળતા ભૂતોને—“શંભુના ઉદ્વહનકાર્ય માટે હું પ્રેતારૂઢ થઈને જઈ રહી છું।”

Verse 75

हैमं कलशमादाय शिरसा बिभ्रती स्वयम् । करवालीस्वरूपेण चंडी जाता ततः स्वयम्

સુવર્ણ કલશ લઈને તેને પોતાના મસ્તક પર ધારણ કરતી ચંડી તે ક્ષણે સ્વયં કરવાળી-સ્વરૂપે પ્રગટ થઈ।

Verse 76

भूतैः परिवृता सर्वैः सर्वेषामग्रतोऽव्रजत् । गणास्तामनुजग्मुस्ते गणानां पृष्ठतः सुराः

સમસ્ત ભૂતોથી પરિભ્રમિત થઈ તે સર્વના અગ્રે ચાલી. તેના અનુસરે ગણો ચાલ્યા અને ગણોના પૃષ્ઠે દેવગણ આવ્યા.

Verse 77

इंद्रादयो लोकपाला ऋषयस्तेऽग्रपृष्ठतः । ऋषीणां पृष्ठतो भूत्वा पार्षदाश्च महाप्रभाः

ઇન્દ્રાદિ લોકપાલો તથા ઋષિઓ અગ્રે અને પૃષ્ઠે સ્થિત હતા. ઋષિઓના પૃષ્ઠે મહાપ્રભા પાર્ષદગણ ચાલ્યા.

Verse 78

विष्णोरमितभावज्ञा मुकुंदाच्च मनोरमाः । सर्वे पयोदसंकाशाः स्रग्विणो वनमालिनः । श्रीवत्सांकधराः सर्वे पीतवासोन्विताश्च ते

તેઓ વિષ્ણુના અમિત ભાવના જ્ઞાતા અને મુકુંદ સમાન મનોહર હતા. સર્વે મેઘવર્ણ, સ્રગ્વીણ, વનમાલાથી અલંકૃત; સર્વના વક્ષે શ્રીવત્સચિહ્ન અને પીતાંબરધારી હતા.

Verse 79

चतुर्भुजाः कुंडलिनः किरीटकटकांगदैः । हारनूपुरसूत्रैश्च कटिसूत्राङ्गुलीयकैः । शोभिताः सर्व एवैते महापुरुषलक्षणाः

તેઓ સર્વે ચતુર્ભુજ અને કુંડલધારી હતા; કિરીટ, કટક, અંગદ, હાર, નૂપુર, યજ્ઞોપવીત, કટિસૂત્ર અને અંગુલીયકોથી શોભિત હતા. સર્વે મહાપુરુષલક્ષણયુક્ત હતા.

Verse 80

तेषां मध्ये गतो विष्णुः श्रियोपेतः सुरारिहा

તેમના મધ્યમાં શ્રીસહિત વિષ્ણુ ગમન કરતા હતા—દેવોના શત્રુઓનો સંહારક.

Verse 81

बभौ त्रिलोकीकृतविश्वमंगलो महानुभावैर्हृदि कृत्य धिष्ठितः । शिवेन साकं परमार्थदस्तदा हरिः परात्मा जगदेकबंधुः

પરમાત્મા હરિ, જગતનો એકમાત્ર બંધુ, ત્રિલોકને વિશ્વમંગલમય કરીને મહાનુભાવોના હૃદયમાં અધિષ્ઠિત થઈ પ્રકાશિત થયો. પછી શિવ સાથે તેણે પરમાર્થ—પરમ સત્ય—પ્રદાન કર્યું.

Verse 82

स तार्क्ष्यपुत्रोपरि संस्थितो महांल्लक्ष्म्या समेतो भुवनैकभर्ता । स चामरैर्वीज्यमानो मुनींद्रैः सर्वैः समेतो हरिरीश्वरो महान्

તાર્ક્ષ્યપુત્ર ગરુડ પર બિરાજમાન, લક્ષ્મી સાથે, ભુવનોનો એકમાત્ર ભર્તા તે મહાન હરિ-ઈશ્વર હતો. સર્વ મુનીન્દ્રોથી ઘેરાયેલો, ચામરોથી વીજાતો તે પ્રભુ તેજસ્વી થયો.

Verse 83

तथा विरिंचिर्निजवाहनस्थो वेदैः समेतः सह षड्भिरंगैः । तथागमैः सेतिहासैः पुराणैः स संवृतो हेमगर्भो बभूव

એ જ રીતે વિરિંચિ (બ્રહ્મા) પોતાના વાહન પર સ્થિત થઈ વેદો તથા તેમના ષડંગો સાથે, તેમજ આગમો, ઇતિહાસો અને પુરાણોથી આવૃત થઈ પ્રગટ થયો—તે હેમગર્ભ, પવિત્ર પ્રકાશથી ઘેરાયેલો।

Verse 84

वेधोहरिभ्यां च तदा सुरेद्रैः समावृतश्चर्षिभिः संपरीतः । वृषारूढो वृषकेतुर्दुरापोयोगीश्वरैरपि सर्वैरगम्यः

ત્યારે વેધસ (બ્રહ્મા) અને હરિ, તેમજ સુરેન્દ્રોથી ઘેરાયેલો, ઋષિઓથી પરિપૂર્ણ—વૃષારૂઢ, વૃષકેતુ પ્રભુ પ્રગટ થયા; તેઓ દુર્લભ અને સર્વ યોગીશ્વરોને પણ અગમ્ય છે.

Verse 85

शुद्धस्फटिकसंकाशं वृषभं धर्मवत्सलम् । समेतो मातृभिश्चैव गोभिश्च कृतलक्षणम्

શુદ્ધ સ્ફટિક સમાન તેજસ્વી, ધર્મવત્સલ તે વૃષભ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત હતો; માતૃગણો તથા પવિત્ર ગાયો સાથે તે શોભિત થયો.

Verse 86

एभिस्समेतोऽसुरदानवैः सह ययौ महेशो विबुदैरलंकृतः । हिमालयं गिरिवर्यं तदानीं पाणिग्रहार्थं प्रमदोत्तमायाः

આ બધાની સાથે, અસુરો અને દાનવો સહિત, દેવોથી અલંકૃત મહેશ ત્યારે શ્રેષ્ઠ પર્વત હિમાલય તરફ ગયા—ઉત્તમ કન્યાના પાણિગ્રહણાર્થે।