Adhyaya 20

Verse 1

ऋषय ऊचुः । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च सगुणाः कीर्तितास्त्वया । लिंगरूपी तथैवेशो निर्गुणोऽसौ कथं वद

ઋષિઓએ કહ્યું—આપે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને રુદ્રને સગુણ કહ્યા. તો એ જ ઈશ્વર લિંગરૂપ હોવા છતાં નિર્ગુણ કહેવાય છે—એ કેવી રીતે? કહો.

Verse 2

त्रिभिर्गुणैर्व्याप्तमिदं चराचरं जगन्महद्व्याप्यथ वाल्पकं वा । मायामयं सर्वमिदं विभाति लिंगं विना केन कुतोविभाति

આ સમગ્ર ચરાચર જગત—મહાન હોય કે નાનું—ત્રણ ગુણોથી વ્યાપ્ત છે. આ બધું માયામય રૂપે પ્રતીત થાય છે; લિંગ વિના કોના દ્વારા અને કેવી રીતે તે પ્રગટ થઈ શકે?

Verse 3

यद्दृश्यमानं महदल्पकं च तन्नश्वरं कृतकत्वाच्च सूत

હે સૂત! જે કંઈ દેખાય છે—મોટું હોય કે નાનું—તે કૃતક અને સંસ્કૃત હોવાથી નશ્વર છે.

Verse 4

तस्माद्विमृश्य भोः सूत संशयं छेत्तुमर्हसि । व्यासप्रसादात्सकलं जानासि त्वं न चापरः

અતએવ હે સૂત! સમ્યક વિચાર કરીને આ સંશયનો છેદ કર. વ્યાસપ્રસાદથી તું સર્વં સંપૂર્ણ જાણે છે; તારા સિવાય બીજો કોઈ યોગ્ય નથી.

Verse 5

सुत उवाच । व्यासेन कथितं सर्वमस्मिन्नर्थे शुकं प्रति । शुक उवाच । लिंगरूपी कथं शंभुर्निर्गुणः कथते त्वया । एतन्मे संशयं तात च्छेत्तुमर्हस्यशेषतः

સૂત બોલ્યા—આ વિષયમાં વ્યાસે શુકને સર્વ કહ્યું. શુક બોલ્યા—લિંગરૂપ શંભુને તમે નિર્ગુણ કેવી રીતે કહો છો? હે તાત! મારો આ સંશય સંપૂર્ણ રીતે દૂર કરો.

Verse 6

व्यास उवाच । श्रुणु वत्स ब्रवीम्येतत्पुरा प्रोक्तं च नंदिना । अगस्त्यं पृच्छमानं च येन सर्वं श्रुतं शुक

વ્યાસ બોલ્યા—વત્સ, સાંભળ; હું તે જ કહું છું જે પૂર્વે નંદીએ, અગસ્ત્યે પૂછતાં, કહ્યું હતું; હે શુક, એથી જ સર્વ સાંભળાયું અને સમજાયું.

Verse 7

निर्गुणं परमात्मानं विद्धि लिंगस्वरूपिणम् । परा शक्तिस्तथा ज्ञेया निर्गुणा शाश्वती सती

લિંગસ્વરૂપ પરમાત્માને નિર્ગુણ તરીકે જાણો. તેમ જ પરાશક્તિ પણ નિર્ગુણ, શાશ્વતી અને સદા-સત્ય સ્વરૂપે જ્ઞેય છે.

Verse 8

यया कृतिमिदं सर्वं गुणत्रयविभावितम् । एतच्चराचरं विश्वं नश्वरं परमार्थतः

જેનાં શક્તિથી આ સમગ્ર પ્રકટ સૃષ્ટિ ત્રિગુણોથી પ્રેરિત થાય છે; પરંતુ આ ચરાચર વિશ્વ પરમાર્થથી નશ્વર જ છે.

Verse 9

एक एव परो ह्यात्मा लिंगरूपी निरंजनः । प्रकृत्या सह ते सर्वे त्रिगुणा विलयं गताः

પરમ આત્મા એક જ છે—નિરંજન અને લિંગરૂપ. પ્રકૃતિ સાથે તે ત્રણે ગુણો સર્વે તેમાં વિલીન થઈ જાય છે.

Verse 10

यस्मिन्नेव ततो लिंगं लयनात्कथितं पुरा । तस्माल्लिंगे लयं प्राप्ता परा शक्तिः कुतोऽपरे

જેમા સર્વનો લય થાય છે તેથી તેને પૂર્વે ‘લિંગ’ કહેવાયું. જ્યારે પરાશક્તિ પણ તે લિંગમાં લય પામે છે, તો અન્યનું શું કહેવું?

Verse 11

लीना गुणाश्च रुद्रोक्त्या यैरिदं बद्धमेव च । चराचरं महाभाग तस्माल्लिंगं प्रपूजयेत्

રુદ્રના વચનથી તે ગુણો લય પામે છે, જેમણે આ ચરાચર જગતને બંધાયેલું રાખ્યું છે. તેથી, હે મહાભાગ, લિંગની પરમ શ્રદ્ધાથી પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 12

लिंगं च निर्गुणं साक्षाज्जानीध्वं भो द्रिजोतमाः । लयाल्लिंगस्य माहात्म्यं गुणानां परिकीर्त्यते

હે દ્વિજોત્તમો, પ્રત્યક્ષ જાણો કે લિંગ નિર્ગુણ છે. લયના કારણે જ લિંગનું માહાત્મ્ય અને ગુણતત્ત્વનું વર્ણન પ્રકીર્તિત થાય છે.

Verse 13

शंकरः सुखदाता हि उच्यमानो मनीषिभिः । सर्वो हि कथ्यते विप्राः सर्वेषामाश्रयो हि स

મનીષીઓ તેમને ‘શંકર’ કહે છે, કારણ કે તેઓ સુખદાતા છે. હે વિપ્રો, સર્વનો આશ્રય હોવાથી તેઓ ‘સર્વ’ પણ કહેવાય છે.

Verse 14

शंभुर्हि कथ्यते विप्रा यस्माच्च शुभसंभवः

હે વિપ્રો, જેમનાથી શુભનો સંભવ થાય છે, તેથી તેઓ ‘શંભુ’ કહેવાય છે.

Verse 15

एवं सर्वाणि नामानि सार्थकानि महात्मनः । तेनावृतं जगत्सर्वं शंभुना परमेष्ठिना

આ રીતે તે મહાત્માના સર્વ નામો સાર્થીક છે. તે પરમેશ્વર શંભુ દ્વારા આ સમગ્ર જગત વ્યાપ્ત અને આવૃત છે.

Verse 16

ऋषय ऊचुः । यदा दाक्षायणी चाग्नौ पतिता यज्ञकर्मणि । दक्षस्य च महाभागा तिरोधानगता सती

ઋષિઓએ કહ્યું—યજ્ઞકર્મમાં દાક્ષાયણી જ્યારે અગ્નિમાં પડી, ત્યારે દક્ષની તે મહાભાગા સતી અંતર્ધાન થઈ ગઈ—

Verse 17

प्रादुर्भूता कदा सूत कथ्यतां तत्त्वयाऽधुना । परा शक्तिर्महेशस्य मिलिता च कथं पुनः

હે સૂત, તે ક્યારે ફરી પ્રાદુર્ભવ થઈ? હવે તત્ત્વથી કહો. અને મહેશની પરાશક્તિ ફરી કેવી રીતે (તેમની સાથે) મિલિત થઈ?

Verse 18

एतत्सर्वं महाभाग पूर्ववृत्तं च तत्त्वतः । कथनीयं च अस्माकं नान्यो वक्तास्ति कश्चन

હે મહાભાગ્યવાન! પૂર્વે જે બન્યું તે તત્ત્વરૂપે સર્વ અમને કહો. અમારે માટે આ કહેવા યોગ્ય બીજો કોઈ વક્તા નથી.

Verse 19

सूत उवाच । जज्ञे दाक्षायणी ब्रह्मन्विदग्धावयवा यदा । विना शक्त्या महेशोऽपि तताप परमं तपः

સૂત બોલ્યા—હે બ્રાહ્મણ! જ્યારે દાક્ષાયણીના અંગો દગ્ધ થઈ નાશ પામ્યા, ત્યારે શક્તિ-વિયોગથી મહેશ્વરે પણ પરમ તપ આચર્યું.

Verse 20

लीलागृहीतवपुषा पर्वते हिमवद्गिरौ । भृंगिणा सह विश्वेन नंदिना च तथैव च

દિવ્ય લીલાથી દેહ ધારણ કરીને હિમવત્ પર્વત પર તેઓ ભૃંગી, વિશ્વ અને નંદી સાથે રહ્યા.

Verse 21

तथा चंडेन मुंडेन तथान्यैर्बहुभिर्वृतः । दशभिः कोटिगुणितैर्गणैश्च परिवारितः

તેઓ ચંડ અને મુંડ તથા અનેક અન્યોથી ઘેરાયેલા હતા; દસ કરોડ ગણિત ગણસમૂહોએ તેમને ચારે તરફથી પરિવારિત કર્યા હતા.

Verse 22

गणानां चैव कोट्या च तथा षष्टिसहस्रकैः । एवं तत्र गणैर्देव आवृतो वृषभध्वजः

એક કરોડ ગણો અને સાથે સાઠ હજાર વધુ ગણો દ્વારા—આ રીતે ત્યાં વૃષભધ્વજ દેવ (શિવ) ગણોથી આવૃત હતા.

Verse 23

तपो जुषाणः सहसा महात्मा हिमालयस्याग्रगतस्तथैव । गणैर्वृतो वीरभद्रप्रधानैः स केवलो मूलविद्याविहीनः

તપમાં રત તે મહાત્મા સહસાએ હિમાલયના અગ્રભાગે પહોંચ્યો. વીરભદ્ર-પ્રધાન ગણોથી ઘેરાયેલો હોવા છતાં, તે મૂળવિદ્યા (શક્તિ) વિહિન હોય તેમ એકલો જ સ્થિત રહ્યો.

Verse 24

एतस्मिन्नंतरे दैत्याः प्रादुर्भूता ह्यविद्यया । विष्णुना हि बलिर्बद्धस्तथा ते वै महाबलाः

આ વચ્ચે અવಿದ್ಯાના કારણે દૈત્યો પ્રાદુર્ભૂત થયા. વિષ્ણુએ બલિને બાંધી દીધો હતો; તેમ જ તે દૈત્યો પણ મહાબલી હતા.

Verse 25

जाता दैत्यास्ततो विप्रा इंद्रोपद्रवकारकाः । कालखंजा महारौद्राः कालकायास्तथापरे

પછી, હે વિપ્રો, ઇન્દ્રને ઉપદ્રવ કરનાર દૈત્યો ઉત્પન્ન થયા. કેટલાક ‘કાલખંજા’ નામે અતિ રૌદ્ર હતા, અને કેટલાક અન્ય ‘કાલકાય’ કહેવાયા.

Verse 26

निवातकवचाः सर्वे रवरावकसंज्ञकाः । अन्ये च बहवो दैत्याः प्रजासंहारकारकाः

‘નિવાતકવચ’ નામે બધા ‘રવારાવક’ તરીકે પણ ઓળખાયા. તેમજ બીજા પણ ઘણા દૈત્યો ઉત્પન્ન થયા, જે પ્રજાઓના સંહારના કારણ બન્યા.

Verse 27

तारको नमुचेः पुत्रस्तपसा परमेण हि । ब्रह्माणं तोषयामास ब्रह्मा तस्य तुतोष वै

નમુચિનો પુત્ર તારક પરમ તપસ્યા દ્વારા બ્રહ્મદેવને પ્રસન્ન કરતો રહ્યો; અને બ્રહ્મદેવ પણ ખરેખર તેની ઉપર સંતોષ પામ્યા.

Verse 28

वरान्ददौ यथेष्टांश्च तारकाय दुरात्मने । वरं वृणीष्व भद्रं ते सर्वान्कामान्ददामि ते

ત્યારે તેણે દુષ્ટ તારકને મનગમતા વરદાન આપી કહ્યું— “વર માગ; તારો કલ્યાણ થાઓ. તું જે-જે કામનાઓ ઇચ્છે છે તે સર્વ હું તને આપું છું.”

Verse 29

तच्छत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । वरयामास च तदा वरं लोकभयावहम्

પરમેષ્ઠી બ્રહ્માના તે વચન સાંભળી તેણે ત્યારે લોકોને ભય પેદા કરનાર એવો વર માગ્યો.

Verse 30

यदि मे त्वं प्रसन्नऽसि अजरामरतां प्रभो । देहि मे यद्विजानासि अजेयत्वं तथैव च

“હે પ્રભુ, જો તમે મારા પર પ્રસન્ન હો, તો મને જરા અને મૃત્યુથી રહિત કરો; અને આપને જે આપવું શક્ય લાગે તે અજયત્વ પણ મને આપો.”

Verse 31

एवमुक्तस्तदा तेन तारकेण दुरात्मना । उवाच प्रहसन्वाक्यममरत्वं कुतस्तव

દુષ્ટ તારકે આમ કહ્યે ત્યારે બ્રહ્મા હસતાં હસતાં બોલ્યા— “તને અમરત્વ ક્યાંથી મળે?”

Verse 32

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युरेतज्जानीहि तत्त्वतः । प्रहस्य तारकः प्राह अजेयत्वं च देहि मे

“જેનુ જન્મ થયું છે તેની મૃત્યુ નિશ્ચિત છે— આ તત્ત્વથી જાણ.” પછી તારક હસીને બોલ્યો— “મને અજયત્વ પણ આપો.”

Verse 33

ब्रह्मोवाच तदा दैत्यजेयत्वं तवानघ । विनार्भकेण दत्तं वै ह्यर्भकस्त्वां विजेष्यते

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે નિર્દોષ દૈત્ય! તને અજયત્વનો વર અપાયો છે; પરંતુ એક અપવાદ સાથે—નિશ્ચયે એક નાનકડું બાળક જ તને પરાજિત કરશે।

Verse 34

तदा स तारकः प्राह ब्रह्माणं प्रणतः प्रभो । कृतार्थोऽहं हि देवेश प्रसादात्तव संप्रति

ત્યારે તારકે નમસ્કાર કરીને બ્રહ્માને કહ્યું—હે પ્રભુ, હે દેવેશ! તમારા પ્રસાદથી હું હવે કૃતાર્થ થયો છું।

Verse 35

एवं लब्धवरो भूत्वा तारको हि महाबलः । देवान्युद्धार्थमाहूय युयुधे तैः सहासुरः

આ રીતે વર મેળવી મહાબલી તારકે દેવતાઓને યુદ્ધ માટે બોલાવ્યા અને તે અસુર તેમની સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો।

Verse 36

मुचुकुन्दं समाश्रित्य देवास्ते जयिनोऽभवन् । पुनः पुनर्विकुर्वाणा देवास्ते तारकेण हि

રાજા મુચુકુન્દનો આશ્રય લેતાં દેવતાઓ વિજયી થયા; પરંતુ તારકના કારણે એ જ દેવતાઓ વારંવાર વ્યાકુળ બનતા રહ્યા।

Verse 37

मुचुकुन्दबलेनैव जयमापुःसुरास्तदा । किं कर्तव्यं हि चास्माकं युध्यमानैर्निरंतरम्

મુચુકુન્દના બળથી જ ત્યારે દેવતાઓએ વિજય મેળવ્યો; પરંતુ અમે સતત યુદ્ધ કરતાં રહીએ તો હવે અમારે શું કરવું?

Verse 38

भवितव्यमिति स्मृत्वा गतास्ते ब्रह्मणः पदम् । ब्रह्मणश्चाग्रतो भूत्वा ह्यब्रुवंस्ते सवासवाः

“ભવિતવ્ય છે” એમ સ્મરી તેઓ બ્રહ્માના ધામે ગયા. બ્રહ્માના સમક્ષ ઊભા રહી, ઇન્દ્ર સહિત દેવોએ નિવેદન કર્યું.

Verse 39

देवा ऊचूः । बलिना सह पातालमास्तेऽसौ मधुसूदनः । विष्णुं विना हि ते सर्वे वृषाद्याः पतिताः परैः

દેવોએ કહ્યું—“મધુસૂદન વિષ્ણુ બલિ સાથે પાતાળમાં વસે છે. વિષ્ણુ વિના અમે બધા—વૃષથી આરંભ કરીને—શત્રુઓ દ્વારા પરાજિત થયા છીએ.”

Verse 40

दैत्येंद्रैश्च महाभाग त्रातुमर्हसि नः प्रभो । तदा नभोगता वाणी ह्युवाच परिसांत्व्य वै

“હે મહાભાગ પ્રભુ! દૈત્યેન્દ્રોથી અમારો ઉદ્ધાર કરવા તમે જ યોગ્ય છો.” ત્યારે આકાશમાંથી એક વાણી સત્યપણે સાંત્વના આપતાં બોલી.

Verse 41

हे देवाः क्रियतामाशु मम वाक्यं हि तत्त्वतः । शिवात्मजो यदा देवा भविष्यति महाबलः

“હે દેવો! મારું વચન તત્ત્વથી શીઘ્ર પૂર્ણ કરો. હે દેવો! શિવનો પુત્ર જ્યારે પ્રગટ થશે, ત્યારે તે મહાબળવાન થશે.”

Verse 42

युद्धे पुनस्तारकं च वधिष्यति न संशयः । येनोपायेन भगवाञ्छंभुः सर्वगुहाशयः

“અને યુદ્ધમાં તે તારકનો નિઃસંદેહ વધ કરશે. જે ઉપાયથી સર્વ હૃદય-ગુહામાં વસતા ભગવાન શંભુ (ની આરાધના/પ્રાપ્તિ) થાય…”

Verse 43

दारापरिग्रही देवास्तथा नीतिर्विधीयताम् । क्रियतां च परो यत्नो भवद्भिर्नान्यथा वचः

હે દેવો, શિવ દારા-પરિગ્રાહી (પત્ની સ્વીકારનાર) થાઓ—એવી નીતિ નિર્ધારિત થાઓ. તમે પરમ પ્રયત્ન કરો; મારું વચન અન્યથા નથી.

Verse 44

यूयं देवा विजानीध्वमित्युवाचाशरीरवाक् । परं विस्मयमापन्ना ऊचुर्देवाः परस्परम्

“હે દેવો, તમે સમજી લો (અને તે પ્રમાણે કરો),” એમ અશરીરી વાણી બોલી. મહા આશ્ચર્યમાં પડી દેવો પરસ્પર વાત કરવા લાગ્યા.

Verse 45

श्रुत्वा नभोगतां वाणीमाजग्मुस्ते हिमालयम् । बृहस्पतिं पुरस्कृत्य सर्वे देवा वचोऽब्रुवन्

આકાશસ્થ દિવ્ય વાણી સાંભળી તેઓ હિમાલય પાસે ગયા. બૃહસ્પતિને અગ્રે રાખીને સર્વ દેવોએ પોતાની વિનંતી કહી.

Verse 46

हिमालयं महाभागाः सर्वे कार्यार्थगौरवात् । हिमालय महाभाग श्रूयतां नोऽधुना वचः

કાર્યના ગૌરવથી સર્વ મહાભાગો હિમાલય પાસે આવી બોલ્યા—“હે મહાભાગ હિમાલય, હવે અમારી વાત સાંભળો.”

Verse 47

तारकस्त्रासयत्यस्मान्साहाय्यं तद्वधे कुरु । त्वं शरण्यो भवास्माकं सर्वेषां च तपस्विनाम् । तस्मात्सर्वे वयं याता महेंद्रसहिता विभो

તારક અમને ભયભીત કરે છે; તેના વધમાં સહાય કરો. તમે અમારે અને સર્વ તપસ્વીઓ માટે શરણ્ય બનો. તેથી અમે બધા મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર) સહિત આવ્યા છીએ, હે વિભો.

Verse 48

लोमश उवाच । एवमभ्यर्थितो देवैर्हिमवान्गिरिसत्तमः । उवाच देवान्प्रहसन्वाक्यं वाक्यविदां वरः

લોમશ બોલ્યા—દેવોએ આ રીતે પ્રાર્થના કરતાં ગિરિશ્રેષ્ઠ હિમવાન્ હસતાં હસતાં દેવોને સંબોધી વચન બોલ્યા; તેઓ વાણીવિદોમાં શ્રેષ્ઠ હતા.

Verse 49

महेन्द्र मुद्दिश्य तदा ह्युपहाससमन्वितः । अक्षमाश्च वयं सर्वे महेन्द्रेण कृताः सुराः

ત્યારે મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર) તરફ જોઈ સૌમ્ય ઉપહાસ સાથે તેણે કહ્યું—“અમે બધા દેવો અસમર્થ બની ગયા છીએ; મહેન્દ્રે જ અમને આવા કર્યા છે.”

Verse 50

किं कुर्मः सुरकार्यं च तारकस्य वधं प्रति । पक्षयुक्ता वयं सर्वे यदि स्याम सुरोत्तमाः

“દેવકાર્ય—અર્થાત્ તારકવધ—વિષે અમે શું કરીએ? અમે સર્વે દેવોત્તમ હોવા છતાં જો પક્ષ-સમર્થન વિના હોઈએ તો?”

Verse 51

तदा वयं घातयामस्तारकं सह बांधवैः । अचलोहं विपक्षश्च किं कार्यं करवाणि व

“જો યોગ્ય પક્ષબળ હોત તો અમે તારકને તેના બાંધવો સહિત ઘાત કરી દેત. પરંતુ હું તો અચલ પર્વત છું અને (આ વિષયમાં) વિરોધપક્ષમાં છું; હું શું કાર્ય કરી શકું?”

Verse 52

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे देवास्तमब्रुवन् । सर्वे यूयं वयं चैव असमर्था वधं प्रति । तारकस्य महाभाग एतत्कार्यं विचंत्यताम्

તેણાં વચન સાંભળી સર્વ દેવોએ કહ્યું—“મહાભાગ! તારકવધ માટે ન તમે સમર્થ, ન અમે. તેથી આ કાર્યનો ઉપાય સારી રીતે વિચારવામાં આવે.”

Verse 53

येन साध्यो भवेच्छत्रुस्तारको हि महाबलः । तदोवाच महातेजा हिमवान्स सुरान्प्रति

“મહાબળવાન શત્રુ તારકને કયા ઉપાયથી પરાજિત કરી શકાય?” એમ પુછીને તેજસ્વી હિમવાન દેવતાઓને પ્રતિ બોલ્યા।

Verse 54

केनोपायेन भो देवास्तारकं हंतुमिच्छथ । कथयंतुत्वरेणैव कार्यं वेत्तुं ममैव हि

“હે દેવો, કયા ઉપાયથી તમે તારકને મારવા ઇચ્છો છો? ત્વરાથી કહો, કારણ કે આ કાર્ય મને તરત સમજવું છે.”

Verse 55

तदा सुरैः कथितं सर्वमेतद्वाण्या चोक्तं यत्पुरा कार्यहेतोः । श्रुतं तदा गिरिणा वाक्यमेत हिमवान्पर्वतो हि

ત્યારે દેવતાઓએ આ બધું કહ્યું અને દેવકાર્ય માટે પૂર્વે વાણી (સરಸ್ವતી)એ જે કહ્યું હતું તે પણ સંભળાવ્યું. ત્યારબાદ પર્વતરાજ હિમવાને તે વચન સાંભળ્યાં।

Verse 56

शिवस्य पुत्रेण च धीमता यदा वध्यो दैत्यस्तारको वै महात्मा । तदा सर्वं सुरगकार्यं शुभंस्याद्वाण्या चोक्तं सत्यमेतद्भवेच्च

જ્યારે બુદ્ધિમાન શિવપુત્ર મહાત્મા દૈત્ય તારકનો વધ કરશે, ત્યારે દેવતાઓના સર્વ કાર્ય શુભ થશે. વાણીએ જે કહ્યું છે તે સત્ય છે—એવું જ થશે।

Verse 57

तस्मात्तदेनत्क्रियतां भवद्भिर्यथा महेशः कुरुते परिग्रहम् । कन्या यथा तस्य शिवस्य योग्या निरीक्ष्यतामाशु सुरैरिदानीम्

અતએવ તમે આ કાર્ય કરો કે મહેશ્વર પરિગ્રહ (વિવાહ) કરે. દેવતાઓએ હવે જ ત્વરાથી શિવને યોગ્ય એવી કન્યાને શોધવી જોઈએ।

Verse 58

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्योचुः सुरास्तदा । जनितव्या त्वया कन्या शिवार्थं कार्यसिद्धये

તેનું વચન સાંભળી દેવતાઓ ત્યારે હસીને બોલ્યા—“શિવાર્થ અને કાર્યસિદ્ધિ માટે તારે એક કન્યાને જન્મ આપવો જ પડશે.”

Verse 59

सुराणां च गिरे वाक्यं कुरु शीघ्रं महामते । आधारस्त्वं तु देवानां भविष्यसि न संशयः

હે મહામતિ પર્વતરાજ! દેવોના વચનને ત્વરિત પૂર્ણ કર. તું દેવતાઓનો આધાર બનશે—એમાં શંકા નથી.

Verse 60

इत्युक्तो गिरिराजोऽथ देवैः स्वगृहमामाविशत् । पत्नीं मेनां च पप्रच्छ सुकार्यं समागतम्

દેવોએ એમ કહ્યા પછી પર્વતરાજ પોતાના ગૃહમાં પ્રવેશ્યા અને પત્ની મેના ને પૂછ્યું—“આ શુભ કાર્ય કેવી રીતે હાથમાં આવ્યું?”

Verse 61

जनितव्या सुकन्यैका सुरकार्यार्थसिद्धये । देवानां च ऋषीणां च तथैव च तपस्विनाम्

દેવકાર્યસિદ્ધિ માટે એક સુકન્યાનો જન્મ થવો જોઈએ; દેવો, ઋષિઓ અને તપસ્વીઓના હિત માટે પણ એ જ.

Verse 62

प्रियं न भवति स्त्रीणां कन्याजननसेव च । तथापि जनितव्या च कन्यैका च वरानने

સ્ત્રીઓને સામાન્ય રીતે કન્યાનો જન્મ અને પાલન પ્રિય લાગતું નથી; છતાં, હે સુમુખી! એક કન્યાનો જન્મ તો અવશ્ય થવો જોઈએ.

Verse 63

प्रहस्य मेना प्रोवाच स्वपतिं च हिमालयम् । यदुक्तं भवता वाक्यं श्रूयतां मे त्वयाऽधुना

સ્મિત કરીને મેના પોતાના પતિ હિમાલયને બોલી—“આપે જે વચન કહ્યું છે, તે વિષયે હવે મારી વાત સાંભળો।”

Verse 64

कन्या सदा दुःखकरी नृणां पते स्त्रीणां तथा शोककरी महामते । तस्माद्विमृश्य सुचिरं स्वयमेव बुद्ध्या यथा हितं शैलपते तदुच्यताम्

“હે નરપતિ, કન્યા સદા દુઃખદાયિની છે; અને હે મહામતિ, સ્ત્રીઓ માટે પણ તે શોકનું કારણ બને છે. તેથી હે શૈલપતિ, પોતાની બુદ્ધિથી લાંબો વિચાર કરી જે હિતકારક હોય તે જ કહો।”

Verse 65

हिमवांस्तदुपश्रुत्या प्रियाया वचनं तदा । उवाच वाक्यं मेधावी परोपकरणान्वितम्

પ્રિયાના વચન સાંભળી હિમવાન ત્યારે—મેધાવી અને પરોપકારના અભિપ્રાયથી યુક્ત—વચન બોલ્યો।

Verse 66

येनयेन प्रकारेण परेषामुपजीवनम् । भविष्यति च तत्कार्यं धीमता पुरुषेण हि

જે જે રીતે બીજાઓની જીવનોપાર્જન અને આધાર સુનિશ્ચિત થાય, તે કાર્ય જ બુદ્ધિમાન પુરુષે નિશ્ચયે કરવું જોઈએ।

Verse 67

स्त्रियापि चैव तत्कार्यं परोपकरणान्वितम् । एवं प्रवर्तिता तेन गिरिणा महिषी तदा । दधार जठरे कन्यां मेना भाग्यवती तदा

પરોપકારથી યુક્ત એ જ કર્તવ્ય સ્ત્રીએ પણ કરવું જોઈએ. આ રીતે ગિરિરાજ (હિમવાન) દ્વારા પ્રવર્તિત થયેલી તેની મહિષી, ભાગ્યવતી મેના એ સમયે પોતાના ગર્ભમાં કન્યાને ધારણ કરી।

Verse 68

महाविद्या महामाया महामेधास्वरूपिणी । रुद्रकाली च अंबा च सती दाक्षायणी परा

તે મહાવિદ્યા છે, મહામાયા છે, પરમ મેધાનું સ્વરૂપ છે; તે જ રુદ્રકાળી, તે જ અંબા—પરા સતી દાક્ષાયણી છે.

Verse 69

तां विभूतिं विशालाक्षी जठरे परमां सती । बभार सा महाभागा मेना चारुविलोचना

તે પરમ વિભૂતિ—પરમ સતીને—વિશાળાક્ષી, ચારુનેત્રા મહાભાગ્યા મેના પોતાના ગર્ભમાં ધારણ કરી.

Verse 70

स्तुतिं चक्रुस्तदा देवा ऋषयो यक्षकिन्नराः । मेनाया भूरिभाग्यायास्तथा हिमवतो गिरेः

ત્યારે દેવો, ઋષિઓ તથા યક્ષ-કિન્નરોએ સ્તુતિ કરી—મેના ના અપર સૌભાગ્યનું અને હિમવાન્ ગિરિરાજનું પણ.

Verse 71

एतस्मिन्नंतरे जाता गिरिजा नाम नामतः । प्रादुर्भूता यदा देवी सर्वेषां च सुखप्रदा

આ વચ્ચે દેવી પ્રાદુર્ભવ કરીને જન્મી; નામથી તે ‘ગિરિજા’ કહેવાઈ. દેવી પ્રગટ થતાં જ તે સર્વને સુખ આપનારી બની.

Verse 72

देवदुंदुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः । जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः

દેવદુંદુભિઓ ગુંજી ઊઠ્યાં; અપ્સરાઓના સમૂહો નૃત્ય કરવા લાગ્યા. ગંધર્વોના નાયકો ગાવા લાગ્યા, અને ફરી અપ્સરાગણ નાચ્યા.

Verse 73

पुष्पवर्षेण महता ववृषुर्विबुधास्तथा । तदा प्रसन्नमभवत्सर्वं त्रैलोक्यमेव च

દેવતાઓએ મહાન પુષ્પવર્ષા વરસાવી. ત્યારે સમગ્ર ત્રૈલોક્ય પ્રસન્ન અને આનંદિત બન્યું.

Verse 74

यदावतीर्णा गिरिजा महासती तदैव दैत्या भयमाविशंस्ते । प्राप्ता मुदं देवगणा महर्षयः सचारणाः सिद्धगणास्तथैव

મહાસતી ગિરિજા અવતરી તે ક્ષણે જ દૈત્યો ભયથી વ્યાકુળ થયા; અને દેવગણ, મહર્ષિઓ, ચારણો તથા સિદ્ધગણ આનંદિત થયા.