Adhyaya 12

Verse 1

लोमश उवाच । प्रणम्य परमात्मानं रमायुक्तं जनार्द्दनम् । अमृतार्थं ममंथुस्ते सुरासुरगणाः पुनः

લોમશ બોલ્યા—પરમાત્મા, રમાસહિત જનાર્દનને પ્રણામ કરીને, દેવો અને અસુરોના તે ગણો અમૃત માટે ફરીથી (સમુદ્રનું) મંથન કરવા લાગ્યા.

Verse 2

उदधेर्मथ्यमानाच्च निर्गतः सुमहायशाः । धन्वंतरिरिति ख्यातो युवा मृत्युञ्जयः परः

સમુદ્ર મથાતો હતો ત્યારે મહાયશસ્વી ધન્વંતરી પ્રગટ થયા—યુવાન, પરમ, અને મૃત્યુને જીતનાર।

Verse 3

पाणिभ्यां पूर्णकलशं सुधायाः परिगृह्य वै । यावत्सर्वे सुराः सर्वे निरीक्षंते मनोहरम्

તે બંને હાથથી સુધાથી ભરેલો કલશ ધારણ કરીને ઊભો રહ્યો; ત્યારે સર્વ દેવો તે મનોહર દૃશ્યને નિહાળતા રહ્યા।

Verse 4

तदा दैत्याः समं गत्वा हर्तुकामा बलादिव । सुधया पूर्णकलशं धन्वंतरिकरे स्थितम्

ત્યારે દૈત્યો એકસાથે આગળ વધ્યા, બળપૂર્વક હરણ કરવાની ઇચ્છાથી, ધન્વંતરીના હાથમાં રહેલા સુધાપૂર્ણ કલશને ઝૂંટવવા તત્પર થયા।

Verse 5

यावत्तरंगमालाभिरावृतोऽभूद्भिषक्तमः । शनैः शनैः समायातो दृष्टोऽसौ वृषपर्वणा

તરંગમાળાઓથી આવૃત તે શ્રેષ્ઠ વૈદ્ય ધીમે ધીમે આગળ આવ્યો; અને વૃષપર્વાએ તેને જોઈ લીધો।

Verse 6

करस्थः कलशस्तस्य हृतस्तेन बलादिव । असुराश्च ततः सर्वे जगर्जुरतिभीषणम्

તેના હાથમાં રહેલો કલશ તેણે જાણે બળપૂર્વક છીનવી લીધો; ત્યારબાદ બધા અસુરો અત્યંત ભયંકર રીતે ગર્જના કરવા લાગ્યા।

Verse 7

कलशं सुधया पूर्णं गृहीत्वा ते समुत्सुकाः । दैत्याः पातालमाजग्मुस्तदा देवा भ्रमान्विताः

સુધાથી ભરેલો કલશ પકડી તે દૈત્યોએ ઉત્સાહપૂર્વક પાતાળમાં પ્રસ્થાન કર્યું; ત્યારે દેવગણ ગૂંચવણમાં પડ્યા।

Verse 8

अनुजग्मुः सुसंनद्धा योद्धुकामाश्च तैः सह । तदा देवान्समालोक्य बलिरेवमभाषत

તેઓ સંપૂર્ણ શસ્ત્રસજ્જ થઈ, તેમની સાથે યુદ્ધ કરવા ઉત્સુક બની, તેમને અનુસર્યા; ત્યારે દેવોને જોઈ બલિએ આ રીતે કહ્યું।

Verse 9

बलिरुवाच । वयं तु केवलं देवाः सुधया परितोषिताः । शीघ्रमेव प्रगंतव्यं भवद्भिश्च सुरोत्तमैः

બલિ બોલ્યો—સુધાથી તૃપ્ત થયેલા અમે જ ખરેખર દેવ છીએ; તમે પણ, હે સૂરોત્તમો, તાત્કાળિક પ્રસ્થાન કરો।

Verse 10

त्रिविष्टपं मुदा युक्तैः किमस्माभिः प्रयोजनम् । पुरास्माभिः कृतं मैत्रं भवद्भिः स्वार्थतत्परैः । अधुना विदितं तत्तु नात्र कार्या विचारणा

આનંદયુક્ત ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ) પણ અમને શેનું કામ? પહેલાં સ્વાર્થપરાયણ તમારાથી અમે મૈત્રી કરી હતી; હવે તે જાણી લીધું, અહીં વધુ વિચાર જરૂરી નથી।

Verse 11

एवं निर्भार्त्सितास्तेन बलिना सुरसत्तमाः । यथागतेन मार्गेण जग्मुर्नारायणं प्रभुम्

આ રીતે બલિ દ્વારા ઠપકો પામેલા દેવશ્રેષ્ઠો, જે માર્ગે આવ્યા હતા એ જ માર્ગે પાછા ફરી, પ્રભુ નારાયણ પાસે ગયા।

Verse 12

तं दृष्ट्वा विष्णुना सर्वे सुरा भग्नमनोरथा । आश्वासिता वचोभिश्च नानानुनयको विदैः

વિષ્ણુને જોઈને, જેમની આશાઓ ભંગ થઈ ગઈ હતી એવા સર્વ દેવો, તેમના નાનાવિધ આશ્વાસન અને મનાવટભર્યા વચનોથી સાંત્વના પામ્યા।

Verse 13

मा त्रासं कुरुतात्रार्थ आनयिष्यामि तां सुधाम् । एवमाभाष्य भगवान्मुकुन्दोऽनाथसंश्रयः

તેમણે કહ્યું—“આ વિષયમાં ભય ન કરો; હું તે સુધા (અમૃત) લઈ આવીશ।” એમ કહી અનાથોના આશ્રય ભગવાન મુકુંદ આગળ વધ્યા।

Verse 14

स्थापयित्वा सुरान्सर्वांस्तत्रैव मधुसूदनः । मोहनीरूपमास्थाय दैत्यनामग्रतोऽभवत्

મધુસૂદને સર્વ દેવોને ત્યાં જ સ્થિર રાખીને, મોહિનીરૂપ ધારણ કરી દૈત્યોના સમક્ષ પ્રગટ થયા।

Verse 15

तावद्दैत्याः सुसंरब्धाः परस्परमथाब्रुवन् । विवादः सर्वदैत्यानाममृतार्थे तदाऽभवत्

એ દરમિયાન દૈત્યો અત્યંત ઉગ્ર બની પરસ્પર બોલવા લાગ્યા; ત્યારે અમૃત માટે સર્વ દૈત્યોમાં વિવાદ ઊભો થયો।

Verse 16

एवं प्रवर्तमाने तु मोहिनीरूपमाश्रिताम् । दृष्ट्वा योषां तदा दैवात्सर्वभूतमनोरमाम्

આ રીતે વાત ચાલતી હતી ત્યારે, દૈવયોગે તેમણે મોહિનીરૂપ ધારણ કરેલી, સર્વ પ્રાણીઓને મોહક એવી તે સ્ત્રીને જોઈ।

Verse 17

विस्मयेन समाविष्टा बभूवुस्तृषितेक्षणाः । तां संमान्य तदा दैत्यराजो बलिरुवाच ह

વિસ્મયથી આવિષ્ટ થઈ તેઓ તૃષિત નજરે એને જ નિહાળવા લાગ્યા. ત્યારે તેનું યથોચિત સન્માન કરીને દૈત્યરાજ બલિએ આ વચન કહ્યું.

Verse 18

बलिरुवाच । सुधा त्वया विभक्तव्या सर्वेषां गतिहेतवे । शीघ्रत्वेन महाभागे कुरुष्व वचनं मम

બલિ બોલ્યો—હે મહાભાગે! સર્વના કલ્યાણ અને ગતિહેતુ માટે આ સુધા તારે જ વહેંચવી છે. તેથી શીઘ્ર મારા વચનનું પાલન કર.

Verse 19

एवमुक्ता ह्युवाचेदं स्मयमाना बलिं प्रति । स्त्रीणां नैव च विश्वासः कर्तव्यो हि विपश्चिता

એવું કહ્યા પછી તે સ્મિત સાથે બલિને કહી—‘વિપશ્ચિતોએ સ્ત્રીઓ પર વિશ્વાસ ન કરવો જોઈએ.’

Verse 20

अनृतं साहसं माया मूर्खत्वमति लोभता । अशौचं निर्घृणत्वं च स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः

અસત્ય, સાહસ, માયા, મૂર્ખતા, અતિ લોભ, અશૌચ અને નિર્દયતા—આ સ્ત્રીઓના સ્વભાવજ દોષો કહેવાય છે.

Verse 21

निःस्नेहत्वं च विज्ञेयं धूर्तत्वं चैव तत्त्वतः । स्वस्त्रीणां चैव विज्ञेया दोषा नास्त्यत्र संशयः

નિઃસ્નેહતા અને ધૂર્તતા પણ તત્ત્વતઃ ઓળખવા યોગ્ય છે; પોતાની સ્ત્રીઓમાં પણ આ દોષો જાણવાના—અહીં શંકા નથી.

Verse 22

यथैव श्वापदानां च वृका हिंसापरायणाः । काका यतांडजानां च श्वापदानां च जंबुकाः । धूर्ता तथा मनुष्याणां स्त्रीज्ञेया सततं बुधैः

જેમ શ્વાપદોમાં વરુ સદા હિંસામાં તત્પર રહે છે, અને અંડજોમાં કાગડો તથા શ્વાપદોમાં શિયાળ ધૂર્તતામાં પ્રસિદ્ધ છે—તેમ જ મનુષ્યોમાં સ્ત્રીને બુદ્ધિમાનો સદૈવ છલમયી જાણે.

Verse 23

मया सह भवद्भिश्च कथं सख्यं प्रवर्तते । सर्वथात्र न विज्ञेयाः के यूयं चैव क ह्यहम्

તમારા સૌ સાથે મારું સાચું સખ્ય કેવી રીતે ચાલે? કારણ કે અહીં કોઈ રીતે પણ જાણીતું નથી—તમે કોણ છો અને હું જ કોણ છું.

Verse 24

तस्माद्भवद्भिः संचिंत्यकार्याकार्यविचक्षणैः । कर्तव्यं परया बुद्ध्या प्रयातासुरसत्तमाः

અતએવ, હે અસુરશ્રેષ્ઠો! તમે કાર્ય-અકાર્યનો વિચાર કરવામાં નિપુણ છો; તેથી સારી રીતે વિચાર કરીને પરમ બુદ્ધિથી જે કર્તવ્ય છે તે કરો અને તે મુજબ આગળ વધો.

Verse 28

बलिरुवाच । अद्यामृतं च सर्वेषां विभजस्व यथातथम् । त्वया दत्तं च गृह्णीमः सत्यंसत्यं वदामि ते

બલિ બોલ્યો—આજે અમૃત સર્વમાં યોગ્ય રીતે વહેંચી દે. તું જે આપશે તે અમે સ્વીકારીશું; હું તને સત્ય-સત્ય કહું છું.

Verse 29

एवमुक्ता तदा देवी मोहिनी सर्वमंगला । उवाचाथासुरान्सर्वान्रोचयंल्लौकिकीं स्थितिम्

આ રીતે કહ્યા પછી સર્વમંગલમયી દેવી મોહિનીએ ત્યારે સર્વ અસુરોને કહ્યું અને તેમને લોકવ્યવહારને અનુરૂપ માર્ગ રોચક રીતે સમજાવ્યો.

Verse 30

भगवानुवाच । यूयं सर्वे कृतार्थाश्च जाता दैवेन केनचित् । अद्योपावाससंयुक्ता अमृतस्याधिवासनम्

ભગવાને કહ્યું—તમે સર્વે કોઈ દૈવી વિધાનથી કૃતાર્થ થયા છો. આજે ઉપવાસસંયુક્ત થઈ તમે અમૃતસમાન પ્રસાદના અધિવાસન માટે યોગ્ય બન્યા છો.

Verse 31

क्रियतामसुराः श्रेष्ठाः शुभेच्छा किंचिदस्ति वः । श्वेभूते पारणं कुर्याद्व्रतार्चनरतिश्च वः

હે અસુરશ્રેષ્ઠો! જો તમામાં કંઈ શુભ ઇચ્છા હોય તો એમ જ કરાવો. કાલે થતાં વિધિપૂર્વક પારણ કરો અને વ્રતસહિત પૂજનમાં જ તમારી રતિ રહે.

Verse 32

न्यायोपार्जितवित्तेन दशमांशेन धीमता । कर्तव्यो विनियोगश्च ईशप्रीत्यर्थहेतवे

ન્યાયથી ઉપાર્જિત ધનમાંથી બુદ્ધિમાને દશમાંશ અલગ કરીને વિધિપૂર્વક વિનિયોગ કરવો જોઈએ; એ ઈશ્વરપ્રીતિ માટેનું કારણ અને પ્રયોજન છે.

Verse 33

तथेति मत्वा ते सर्वे यथोक्तं देवमायया । चक्रुस्तथैव दैतेया मोहिता नातिकोविदाः

“તથૈવ” એમ માની તે સર્વ દૈત્ય દેવમાયાથી મોહિત થયા; બહુ વિવેકી ન હોવાથી, જેમ કહ્યું હતું તેમ જ તેમણે કર્યું.

Verse 34

मयासुरेण च तदा भवनानि कृतानि वै । मनोज्ञानि महार्हाणि सुप्रभाणि महांति च

ત્યારે મયાસુરે ખરેખર ભવનો બનાવ્યાં—મનને ગમતાં, અત્યંત કિંમતી, તેજસ્વી પ્રકાશવાળાં અને વિશાળ।

Verse 35

तेषुपविष्टास्ते सर्वे सुस्नाताः समलंकृताः । स्थापयित्वा सुसंरब्धाः पूर्णं कलशमग्रतः

તેઓ બધા ત્યાં ઉપવિષ્ટ થયા—સુસ્નાત અને સુશોભિત બની—અને ઉત્સાહપૂર્વક પોતાના સમક્ષ જલથી ભરેલો પૂર્ણ કલશ સ્થાપ્યો।

Verse 36

रात्रौ जागरणं सर्वैः कृतं परमया मुदा । अथोषसि प्रवृत्ते च प्रातःस्नानयुता भवन्

રાત્રે સૌએ પરમ આનંદથી જાગરણ કર્યું; અને ઉષા પ્રગટતાં જ પ્રાતઃસ્નાનમાં પ્રવૃત્ત થયા।

Verse 37

असुरा बलिमुख्याश्च पंक्तिभूता यताक्रमम् । सर्वमावश्यकं कृत्वा तदा पानरता भवन्

બલિને અગ્રે રાખી અસુરો યથાક્રમે પંક્તિમાં બેઠા; સર્વ આવશ્યક વિધિ પૂર્ણ કરીને પછી પાનમાં તત્પર થયા।

Verse 38

बलिश्च वृषपर्वा च नमुचिः शंख एव च । सुदंष्ट्रश्चैव संह्लादी कालनेमिर्विभीषणः

બલી અને વૃષપર્વા, નમુચિ અને શંખ; તેમજ સુદંષ્ટ્ર, સંહ્લાદ, કાલનેમિ અને વિભીષણ—બધા હાજર હતા।

Verse 39

वातापिरिल्वलः कुम्भो निकुम्भः प्रच्छदस्तथा । तथा सुन्दोपसुन्दौ च निशुम्भः शुम्भ एव च

વાતાપિ અને ઇલ્વલ, કુંભ અને નિકુંભ, તેમજ પ્રચ્છદ; તેમજ સુન્દ-ઉપસુન્દ, નિશુમ્ભ અને શુમ્ભ પણ હાજર હતા।

Verse 40

महिषो महिषाक्षश्च बिडालाक्षः प्रतापवान् । चिक्षुराख्यो महाबाहुर्जृभणोऽथ वृषासुरः

મહિષ, મહિષાક્ષ અને પ્રતિાપવાન બિડાલાક્ષ; ‘ચિક્ષુર’ નામનો મહાબાહુ; તેમજ જૃભણ અને પછી વૃષાસુર—આ બધા ત્યાં ઉપસ્થિત હતા.

Verse 41

विबाहुर्बाहुको घोरस्तथा वै घोरदर्शनः । एते चान्ये च बहवो दैत्यदानवराक्षसाः । यथाक्रमं चोपविष्टा राहुः केतुस्तथैव च

વિબાહુ, બાહુક, ઘોર તથા ઘોરદર્શન; એ અને અન્ય અનેક દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસો યથાક્રમે બેઠા; રાહુ અને કેતુ પણ તેમ જ હતા.

Verse 42

तेषां तु कोटिसंख्यानां दैत्यानां पंक्तिरास्थिता

કરોડોની સંખ્યાવાળા તે દૈત્યોની પંક્તિઓ ગોઠવાઈ અને તેઓ યથાસ્થાને સ્થિર થયા.

Verse 43

ततस्तया तदा देव्या अमृतार्थं हि वै द्विजाः । यज्जातं तच्छृणौध्वं हि तया देव्या कृतं महत्

પછી, હે દ્વિજોઃ, અમૃત માટે તે દેવીએ મહાન કાર્ય કર્યું; તેના કર્મથી જે બન્યું તે સાંભળો—તે તેનું મહત્કૃત્ય હતું.

Verse 44

सर्वे विज्ञापिताः सद्यो गृहीतकलशा तदा । शोभया परया युक्ता साक्षात्सा विष्णुमोहिनी

બધાને તરત જાણ કરાઈ; પછી તેણે કલશ ઉઠાવ્યો. પરમ શોભાથી યુક્ત તે સాక్షાત્ વિષ્ણુની મોહિની રૂપ હતી.

Verse 45

करस्थेन तदा देवी कलशेन विराजिता । शुशुभे परया कांत्या जगन्मंगलमंगला

ત્યારે દેવી હાથમાં કલશ ધારણ કરીને વિરાજમાન હતી; પરમ કાંતિથી તે ઝળહળી—જગત માટે સર્વ મંગળોમાં પણ મંગળમયી તે જ છે।

Verse 46

परिवेषधराः सर्वे सुरास्ते ह्यसुरांतिकम् । आगतास्तत्क्षणादेव यत्र ते ह्यसुरोत्तमाः

બધા દેવતાઓ પરોસનાર સેવકોનો વેશ ધારણ કરીને, તે ક્ષણમાં જ અસુરોની નજીક તે સ્થળે આવી પહોંચ્યા—જ્યાં શ્રેષ્ઠ અસુરો એકત્રિત હતા।

Verse 47

तान्दृष्ट्वा मोहिनी सद्य उवाच प्रमदोत्तमा

તેમને જોઈને મોહિની—મોહક સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠા—તત્કાળ બોલી.

Verse 48

मोहिन्युवाच । एते ह्यतिथयो ज्ञेया धर्म्मसर्वस्वसाधनाः । एभ्यो देयं यताशक्त्या यदि सत्यं वचो मम । प्रमाणं भवतां चाद्य कुरुध्वं मा विलंबथ

મોહિની બોલી—“આઓને અતિથિ તરીકે જાણો; એમની સેવા ધર્મનો સાર અને સિદ્ધિ છે. મારું વચન સત્ય હોય તો, તમારી શક્તિ મુજબ એમને દાન આપો. આજથી જ આને તમારો નિશ્ચિત નિયમ બનાવો; વિલંબ ન કરો.”

Verse 49

परेषामुपकारं च ये कुर्वंति स्वशक्तितः । धन्यास्ते चैव विज्ञेयाः पवित्राः लोकपालकाः

જે પોતાની શક્તિ મુજબ બીજાનું ઉપકાર કરે છે, તેઓ ધન્ય ગણવા યોગ્ય છે—તેઓ પવિત્ર કરનાર અને લોકના પાલક છે।

Verse 50

केवलात्मोदरार्थाय उद्योगं ये प्रकुर्वते । ते क्लेशभागिनो ज्ञेया नात्र कार्या विचारणा

જે માત્ર પોતાના ઉદરપૂર્તિ માટે જ પ્રયત્ન કરે છે, તેઓ ક્લેશના ભાગી જાણવાં; અહીં વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી।

Verse 51

तस्माद्विभजनं कार्यं मयैतस्य शुभव्रताः । देवेभ्यश्च प्रयच्छध्वं यद्धि चात्मप्रियाप्रियम्

અતએવ, હે શુભવ્રતધારીઓ, આ વિભાજન મારે જ કરવું જોઈએ. અને દેવોને પણ ભાગ અર્પણ કરો—તે પોતાને પ્રિય હોય કે અપ્રિય।

Verse 52

इत्युक्ते वचने देव्या तथा चक्रुरतं द्रिताः । आह्वयामासुरसुराः सर्वान्देवान्सवासवान्

દેવીના આવા વચન પછી તેમણે બેદરકારી વિના તેમ જ કર્યું. ત્યારબાદ અસુરોએ વાસવ ઇન્દ્ર સહિત સર્વ દેવોને બોલાવ્યા।

Verse 53

उपविष्टाश्च ते सर्वे अमृतार्थं च भो द्विजाः । तेषूपविश्यमानेषु ह्युवाच परमं वचः । मोहिनी सर्वधर्म्मज्ञा असुराणां स्मयन्निव

હે દ્વિજોએ, તેઓ બધા અમૃતની ઇચ્છાથી બેઠા. તેઓ બેઠા જ હતા ત્યારે સર્વધર્મજ્ઞ મોહિનીએ, જાણે અસુરો પર સ્મિત કરતી હોય તેમ, પરમ વચન કહ્યું।

Verse 54

मोहिन्युवाच । आदौ ह्यभ्यागताः पूज्या इति वै वैदिकी श्रुतिः

મોહિનીએ કહ્યું—‘વૈદિક શ્રુતિ કહે છે કે જે મહેમાન પહેલે આવે, તે પહેલે પૂજ્ય છે.’

Verse 55

तस्माद्यूयं वेदपराः सर्वे देवपरायणाः । ब्रुवंतु त्वरितेनैव आदौ केषां ददाम्यहम् । अमृतं हि महाभागा बलिमुख्या वदंतु भोः

અતએવ તમે સૌ વેદપરાયણ અને દેવપરાયણ છો; ત્વરિત કહો—હું પ્રથમ કોને અમૃત આપું? હે મહાભાગ્યો, બલિ-પ્રમુખ નેતાઓ નિર્ણય જણાવો।

Verse 56

बलिनोक्ता तदा देवी यत्ते मनसि रोचते । स्वामिनी त्वं न संदेहो ह्यस्माकं सुंदरानने

ત્યારે બલિએ દેવીને કહ્યું—તારા મનને જે ગમે તે કર. હે સુંદરાનને, નિઃસંદેહ તું અમારી સ્વામિની છે।

Verse 57

एवं संमानिता तेन बलिना भावितात्मना । परिवेषणकार्यार्थं कलशं गृह्य सत्वरा

આ રીતે ભાવિતાત્મા બલિ દ્વારા સન્માનિત થઈ, પરોસવાના કાર્ય માટે કલશ લઈને તે તરત આગળ વધી।

Verse 58

तस्मान्नरेन्द्रकरभोरुलसद्दृकूला श्रोणीतटालसगतिर्मविह्वलांगी । सा कूजती कनकनूपुरसिंजितेन कुंभस्तनी कलशपाणिरथाविवेश

ત્યારે તે મોહિની—આંખોના ખૂણા તેજસ્વી, નિતંબના લયબદ્ધ હલનચલનથી ગતિ મનોહર, અવિહ્વલ અંગવાળી—સુવર્ણ નૂપુરોની ઝણઝણ સાથે, પૂર્ણસ્તની, હાથમાં કલશ લઈને અંદર પ્રવેશી।

Verse 59

तदा तु देवी परिवेषयंती सा मोहिनी देवगणाय साक्षात् । ववर्ष देवेषु सुधारसं पुनः पुनः सुधाहाररसामृतं यथा

ત્યારે દેવી મોહિની દેવગણોને પ્રત્યક્ષ પરોસતી, દેવતાઓ પર વારંવાર સુધારસ વરસાવતી રહી—જાણે અમૃતમય આહારનો દિવ્ય રસ હોય તેમ।

Verse 60

पुनश्च ते देवगणाः सुधारसं दत्तं तया परया विश्वमूर्त्या । बलिमुख्याः सह लोकपाला गंधर्वयक्षाप्सरसां गणाश्च

પછી ફરી તે પરા વિશ્વરૂપિણીએ દેવગણોને સુધારસ અર્પણ કર્યો. ત્યારે બલિ વગેરે મુખ્ય દૈત્ય, લોકપાલો સાથે, તથા ગંધર્વ-યક્ષ-અપ્સરાઓના ગણો પણ તે દૃશ્ય નિહાળતા રહ્યા.

Verse 61

सर्वे दैत्या आसनस्था पुनश्च ते देवगणाः सुधारसं दत्तं पीडिताश्च । तूष्णींभूता बलिमुख्या द्विजेंद्रा मनस्विनो ध्यानपरा बभूवुः

બધા દૈત્ય આસન પર જ બેઠા રહ્યા; ફરી દેવગણોને સુધારસ મળ્યો અને દૈત્યોએ પીડા અનુભવી. હે દ્વિજેન્દ્ર! બલિ વગેરે મુખ્ય મૌન થયા અને તે દૃઢમનવાળા ધ્યાનમાં લીન બન્યા.

Verse 62

ततस्तथाविधान्दृष्ट्वा दैत्यांस्तान्मोहमाश्रितान् । तदा राहुश्च केतुश्च द्वावेतौ दैत्यपुंगवौ

પછી એવા મોહગ્રસ્ત દૈત્યોને જોઈને, ત્યારે રાહુ અને કેતુ—આ બે દૈત્યપુંગવ—ઉપસ્થિત થયા.

Verse 63

देवानां रूपमास्थाय अमृतार्थं त्वरान्वितौ । उपविष्टौ तदा पङ्क्त्यां देवानाममृतार्थिनौ

દેવોના રૂપને ધારણ કરીને, અમૃત માટે ઉતાવળથી, અમૃતાર્થી તે બંને ત્યારે દેવોની પંક્તિમાં જઈ બેઠા.

Verse 64

यदामृतं पातुकामो राहुः परमदुर्जयः । चन्द्रार्काभ्यां प्रकथितो विष्णोरमिततेजसः

જ્યારે પરમદુર્જય રાહુ અમૃત પીવા ઇચ્છ્યો, ત્યારે ચંદ્ર અને સૂર્યએ તેને અમિત તેજવાળા વિષ્ણુને જણાવી દીધો.

Verse 65

तदा तस्य शिरश्छिन्नं राहोर्दुर्विग्रहस्य च । शिवरो गगनमापेदे कबंधं च महीतले । भ्रममाणं तदा ह्यद्रींश्चूर्णयामास वै तदा

ત્યારે વિકૃત-દેહી રાહુનું શિર છેદાયું. શિર આકાશમાં ઉડી ગયું અને ધડ ધરતી પર પડ્યું. તે ધડ ઘૂમતું ઘૂમતું પર્વતોને ચૂર્ણ કરી નાખ્યું.

Verse 66

साद्रिश्च सर्वभूलोकश्चूर्णितश्च तदाऽभवत् । तया तेन च देहेन चूर्णितं सचराचरम्

ત્યારે પર્વતો સહિત સમગ્ર ભૂલોક ચૂર્ણ થઈ ગયો. એ જ દેહ દ્વારા ચર-અચર સર્વે પણ પીસાઈને ચૂર્ણ થયું.

Verse 67

दृष्ट्वा तदा महादेवस्तस्योपरि तु संस्थितः । निवासः सर्वदेवानां तस्याः पादतलेऽभवत्

આ જોઈ મહાદેવ તેના ઉપર સ્થિત થયા. તેમના પાદતળે સર્વ દેવતાઓનું નિવાસસ્થાન બની ગયું.

Verse 68

पीडनं तत्समीपेथ निवास इति नाम वै

તે પીડનસ્થાનની નજીકનું સ્થાન ખરેખર ‘નિવાસ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 69

महतामालयं यस्माद्यस्यास्तच्चरणांबुजम् । महालयेति विख्याता जगत्त्रयविमोहिनी

જેનાં ચરણકમળ મહાત્માઓનું આલય છે, તે ‘મહાલયા’ તરીકે વિખ્યાત છે—ત્રિલોકમોહિની.

Verse 70

केतुश्च धूमरूपोऽसावाकाशे विलयं गतः । सुधां समर्प्य चंद्राय तिरोधानगतोऽभवत्

કેતુ ધૂમ્રરૂપ ધારણ કરીને આકાશમાં લય પામ્યો. અમૃત ચંદ્રને અર્પણ કરીને તે દૃષ્ટિથી અદૃશ્ય થયો.

Verse 71

वासुदेवो जगद्योनिर्जगतां कारणं परम् । विष्णोः प्रसादात्तज्जातं सुराणां कार्यसिद्धिदम्

વાસુદેવ જગતની યોનિ છે, સર્વ સર્જનનું પરમ કારણ છે. વિષ્ણુના પ્રસાદથી આ થયું અને દેવોના કાર્યની સિદ્ધિ થઈ.

Verse 72

असुराणां विनाशाय जातं दैवविपर्ययात् । विना दैवेन जानीध्वमुद्यमो हि निरर्थकः

દૈવના વિપરીત ફેરથી આ અસુરોના વિનાશ માટે થયું. જાણો—દૈવ વિના માનવ પ્રયત્ન નિશ્ચયે નિષ્ફળ છે.

Verse 73

यौगपद्येन तैः सर्वैः क्षीराब्धेर्मंथनं कृतम् । सिद्धिर्जाता हि देवानामसिद्धिरसुरान्प्रति

પછી તેઓ સર્વે એકસાથે ક્ષીરાબ્ધિનું મંથન કરવા લાગ્યા. દેવોને સિદ્ધિ મળી અને અસુરોને માત્ર અસિદ્ધિ જ મળી.

Verse 74

ततश्च ते देववरान्प्रकोपिता दैत्याश्च मायाप्रवि मोहिताः पुनः । अनेकशस्त्रास्त्रयुतास्तदाऽभवन्विष्णौ गते गर्जमानास्तदानीम्

ત્યારબાદ તે દૈત્યો દેવશ્રેષ્ઠો પર ક્રોધિત થયા અને માયાથી ફરી મોહિત બન્યા. અનેક શસ્ત્ર-અસ્ત્રોથી સજ્જ થઈ, વિષ્ણુ ગયા પછી તે જ સમયે તેઓ ગર્જના કરવા લાગ્યા.