Adhyaya 9

Verse 1

गौतम उवाच । भगवन्नरुणाद्रीश नामधेयानि ते भृशम् । विशेषाच्छ्रोतुमिच्छामि स्थानेऽस्मिन्सुरपूजिते

ગૌતમ બોલ્યા—હે ભગવન્ અરુણાદ્રીશ! તમારા અનેક નામો હું વિશેષ રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું, ખાસ કરીને આ દેવોથી પૂજિત સ્થાને।

Verse 2

महेश्वर उवाच । नामानि शृणु मे ब्रह्मन्मुख्यानि द्विजसत्तम । दुर्लभान्यल्पपुण्यानां कामदानि सदा भुवि

મહેશ્વરે કહ્યું—હે બ્રાહ્મણ, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! મારા મુખ્ય નામો સાંભળો; તે પૃથ્વી પર સદા કામના પૂર્ણ કરનારાં છે, પરંતુ અલ્પપુણ્યવાળાઓ માટે દુર્લભ છે।

Verse 3

शोणाद्रीशोऽरुणाद्रीशो देवाधीशो जनप्रियः । प्रपन्नरक्षको धीरः शिवसेवकवर्धकः

તે શોણાદ્રીના ઈશ્વર, અરુણાદ્રીના ઈશ્વર; દેવાધીશ, જનપ્રિય—શરણાગતોના રક્ષક, ધીર, અને શિવસેવકોને વધારનાર છે।

Verse 4

अक्षिपेयामृतेशानः स्त्रीपुंभावप्रदायकः । भक्तविज्ञप्तिसंधाता दीनबंदिविमोचकः

તે અક્ષય અમૃતના ઈશાન, સ્ત્રીત્વ અને પુરુષત્વ આપનાર; ભક્તોની વિનંતિ પૂર્ણ કરનાર, અને દીનો તથા બંદીઓને મુક્ત કરનાર છે।

Verse 5

मुखरांघ्रिपतिः श्रीमान्मृडो मृगमदेश्वरः । भक्तप्रेक्षणकृत्साक्षी भक्तदोषनिवर्त्तकः

તે મુખરાઙ્ઘ્રીના શ્રીમાન સ્વામી, કૃપાળુ મૃડ, મૃગમદના ઈશ્વર; ભક્તોને નિહાળનાર સાક્ષી, અને ભક્તદોષો દૂર કરનાર છે।

Verse 6

ज्ञानसंबंधनाथश्च श्रीहलाहलसुंदकः । आहवैश्वर्यदाता च स्मर्तृसर्वाघनाशनः

તે જ્ઞાન-સંબંધના નાથ, શ્રી હલાહલ વિષના શમક, અજય ઐશ્વર્યના દાતા અને સ્મરણ કરનારાના સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર છે.

Verse 7

व्यत्यस्तनृत्यद्धृजधृक्सकांतिर्नटनेश्वरः । सामप्रियः कलिध्वंसी वेदमूर्तिर्निरंजनः

તે નટનેશ્વર છે—અદ્ભુત, ઘૂમતા નૃત્યની કાંતિથી તેજસ્વી; સામગાનપ્રિય; કલિદોષનો ધ્વંસક; વેદમૂર્તિ, નિરંજન અને નિર્મળ છે.

Verse 8

जगन्नाथो महादेवस्त्रिनेत्रस्त्रिपुरांतकः । भक्तापराधसोढा च योगीशो भोगनायकः

તે જગન્નાથ, મહાદેવ, ત્રિનેત્ર, ત્રિપુરાંતક છે; ભક્તોના અપરાધ સહન કરનાર; યોગીઓના ઈશ્વર અને ભોગોના નાયક છે.

Verse 9

बालमूर्त्तिः क्षमारूपी धर्मरक्षो वृषध्वजः । हरो गिरीश्वरो भर्गश्चंद्ररेखावतंसकः

તે બાલમૂર્તિ, ક્ષમારૂપ, ધર્મરક્ષક, વૃષધ્વજ છે; તે જ હર, ગિરીશ્વર, ભર્ગ—પાપહર—અને ચંદ્રરેખાથી અલંકૃત છે.

Verse 10

स्मरांतकोंऽधकरिपुः सिद्धराजो दिगंबरः । आगमप्रिय ईशानो भस्मरुद्राक्षलांछनः

તે સ્મરાંતક, અંધક-રિપુ, સિદ્ધરાજ, દિગંબર તપસ્વી છે; આગમપ્રિય, ઈશાન—પરમ અધિપતિ—અને ભસ્મ તથા રુદ્રાક્ષના ચિહ્નથી અલંકૃત છે.

Verse 11

श्रीपतिः शंकरः स्रष्टा सर्वविद्येश्वरोऽनघः । गंगाधरः क्रतुध्वंसो विमलो नागभूषणः

તે શ્રીપતિ, શંકર, સ્રષ્ટા અને સર્વ વિદ્યાઓના નિષ્કલંક ઈશ્વર છે. તે ગંગાધર છે, અહંકારયુક્ત ક્રતુઓનો ધ્વંસક, વિમલ અને નાગભૂષણથી વિભૂષિત છે.

Verse 12

अरुणो बहुरूपश्च विरूपाक्षोऽक्षराकृतिः । अनादिरंतरहितः शिवकामः स्वयंप्रभुः

તે અરુણ—રક્તિમ તેજ—છે; બહુરૂપ છે; વિરূপાક્ષ છે; અને અક્ષરનું જ સ્વરૂપ છે. તે અનાદિ, અંતર્ભેદરહિત, શિવકલ્યાણની કામના-સ્વરૂપ, સ્વયંપ્રભુ છે.

Verse 13

सच्चिदानंदरूपश्च सर्वात्मा जीवधारकः । स्त्रीसंगवामसुभगो विधिर्विहितसुंदरः

તે સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપ, સર્વાત્મા અને જીવોનો આધાર છે. તે દિવ્ય સ્ત્રીશક્તિના સંગમાં રમણ કરનાર શુભભાગ્યશાળી છે, અને જેના સૌંદર્યને વિધિએ સુવ્યવસ્થિત કર્યું છે.

Verse 14

ज्ञानप्रदो मुक्तिदश्च भक्तवांछितदायकः । आश्चर्यवैभवः कामी निरवद्यो निधिप्रदः

તે જ્ઞાન આપનાર અને મુક્તિ આપનાર છે; ભક્તોની વાંછા પૂર્ણ કરનાર છે. તેનું વૈભવ આશ્ચર્યમય છે; તેનો સંકલ્પ સદા સિદ્ધ; તે નિરવદ્ય અને નિધિઓનો દાતા છે.

Verse 15

शूली पशुपतिः शंभुः स्वयंभुर्गिरिशो मृडः । एतानि मम मुख्यानि नामान्यत्र महामुने

‘શૂલી, પશુપતિ, શંભુ, સ્વયંભૂ, ગિરીશ, મૃડ’—હે મહામુને, અહીં આ જ મારા મુખ્ય નામો છે.

Verse 16

अन्यानि दिव्यनामानि पुराणोक्तानि संस्मर । प्रदक्षिणेन मां नित्यं विशेषात्त्वं समर्चय

પુરાણોમાં કહેલાં અન્ય દિવ્ય નામોનું પણ સ્મરણ કર. અને નિત્ય—વિશેષ કરીને—પ્રદક્ષિણા દ્વારા મારી સમ્યક્ આરાધના કર.

Verse 17

प्रदक्षिणप्रियो यस्मादहं शोणाचलाकृतिः । इत्याज्ञप्तो महादेवमर्चयन्नरुणाचलम् । अविमुंचन्निहावासं कृतवानहमद्रिजे

‘મને પ્રદક્ષિણા પ્રિય છે, તેથી મેં શોણાચલનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે.’ એવી આજ્ઞા મળતાં મેં અરુણાચલ-રૂપ મહાદેવની આરાધના કરી; અને હે અદ્રિજે, અહીંનું નિવાસ કદી છોડ્યું નથી.

Verse 18

गौर्युवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ गौतमार्य्य मुनीश्वर । प्रदक्षिणस्य माहात्म्यं ब्रूहि मे शोणभूभृतः

ગૌરી બોલ્યાં—હે ભગવન્, સર્વધર્મજ્ઞ, પૂજ્ય ગૌતમ મુનીશ્વર! શોણ પર્વતની પ્રદક્ષિણાનું માહાત્મ્ય મને કહો.

Verse 19

कस्मिन्काले कथं कार्यं कैर्वा पूर्वं प्रदक्षिणम् । कृतं शोणाद्रिनाथस्य प्राप्तमिष्टं परं पदम्

આ પ્રદક્ષિણા કયા કાળે, કેવી રીતે કરવી, અને પ્રથમ કોના દ્વારા કરવામાં આવી? શોણાદ્રિનાથની પ્રદક્ષિણા કરીને ઇચ્છિત પરમ પદ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયું?

Verse 20

ब्रह्मोवाच । इति पृष्टो मुनिः प्राह गौतमः शैलकन्यकाम् । श्रूयतां देवि माहात्म्यमादिशन्मे महेश्वरः

બ્રહ્મા બોલ્યા—આ રીતે પૂછાતા મુનિ ગૌતમે શૈલકન્યાને કહ્યું: ‘હે દેવી, સાંભળો; આ માહાત્મ્ય મને સ્વયં મહેશ્વરે ઉપદેશ્યું છે.’

Verse 21

महादेव उवाच । अहं हि शोणशैलात्मा प्रकाशो वसुधातले

મહાદેવ બોલ્યા—હું જ શોણશૈલનો આત્મસ્વરૂપ છું; વસુધાતળ પર હું પ્રકાશરૂપે વિરાજમાન છું.

Verse 22

परितो मां सुराः सर्वे वर्तंते मुनिभिः सह

મારી આસપાસ સર્વ દેવતાઓ, મુનિઓ સાથે, સદા નિવાસ કરે છે.

Verse 23

यानि कानि च पापानि जन्मांतरकृतानि च । तानि तानि विनश्यंति प्रदक्षिणपदे पदे

જે જે પાપો છે—અન્ય જન્મોમાં કરેલાં પણ—પ્રદક્ષિણાના દરેક પગલે તે બધાં નાશ પામે છે.

Verse 24

अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयायुतानि च । सिद्ध्यंति सर्वतीर्थानि प्रदक्षिणपदे पदे

હજારો અશ્વમેધ અને અયુત વાજપેય, તેમજ સર્વ તીર્થોનું ફળ—પ્રદક્ષિણાના દરેક પગલે સિદ્ધ થાય છે.

Verse 25

अपि प्रहीणस्य समस्तलक्षणैः क्रियाविहीनस्य निकृष्टजन्मनः । प्रदक्षिणीकृत्य शशांकशेखरं प्रयास्यतः कस्य न सिद्धिरग्रतः

ભલે કોઈ સર્વ શુભલક્ષણોથી રહિત, ક્રિયાવિહિન અને નીચ જન્મનો હોય—તો પણ શશાંકશેખર (ચંદ્રશેખર શિવ)ની પ્રદક્ષિણા કરીને આગળ વધે, તો તેની સામે સિદ્ધિ કોની ન ઊભી રહે?

Verse 26

समस्त तीर्थाभिगमेषु पुण्यं समस्तयज्ञागमधर्मजातम् । अवाप्यते शोणमहीधरस्य प्रदक्षिणाप्रक्रमणेन सत्यम्

શોણમહીધર (અરુણાચલ) ની પ્રદક્ષિણા કરવાથી નિશ્ચયે સર્વ તીર્થદર્શનનું પુણ્ય તથા યજ્ઞો અને આગમોમાં ઉપદેશિત સમસ્ત ધર્મ-નિધિ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 27

पदेनैकेन भूलोकं द्वितीयेनांतरिक्षकम् । तृतीयेन दिवं मर्त्यो जयत्यस्य प्रदक्षिणे

આ પ્રદક્ષિણામાં મર્ત્ય એક પગલે ભૂલોક, બીજા પગલે અંતરિક્ષ અને ત્રીજા પગલે સ્વર્ગલોકને જીતે છે।

Verse 28

एकेन मानसं पापं द्वितीयेन तु वाचिकम् । कायिकं तु तृतीयेन पदेन क्षीयते नृणाम्

એક પગલે માનસ પાપ, બીજા પગલે વાચિક પાપ અને ત્રીજા પગલે મનુષ્યોનું કાયિક પાપ ક્ષય પામે છે।

Verse 29

पातकानि च सर्वाणि पदेनैकेन मार्जयेत् । द्वितीयेन तपः सर्वं प्राप्नोत्यस्य प्रदक्षिणात्

આ (અરુણાચલ) ની પ્રદક્ષિણામાં એક પગલે સર્વ પાતકો મટી જાય છે; બીજા પગલે સર્વ તપનું પૂર્ણ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે—એવી તેની મહિમા છે।

Verse 30

पर्णशाला महर्षीणां सिद्धानां च सहस्रशः । सुराणां च तथाऽवासा विद्यंतेत्र सहस्रशः

અહીં મહર્ષિઓ અને સિદ્ધોની હજારો પર્ણશાળાઓ છે; તેમજ દેવતાઓના પણ હજારો નિવાસસ્થાનો આ સ્થાને વિદ્યમાન છે।

Verse 31

अत्र सिद्धः पुनर्नित्यं वसाम्यग्रे सुरार्चितः । ममांतरे गुहा दिव्या ध्यातव्या भोगसंयुता

અહીં હું સિદ્ધસ્વરૂપ થઈ ફરી પણ સદાય અગ્રસ્થાને વસું છું, દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત. મારા અંતરમાં એક દિવ્ય ગુહા છે; તે સર્વ ભોગ-સિદ્ધિથી યુક્ત હોવાથી ધ્યાન કરવા યોગ્ય છે.

Verse 32

अग्निस्तंभमयं रूपमरुणादिरिति श्रुतम् । ध्यायंल्लिंगं मम बृहत्मन्दं कुर्यात्प्रदक्षिणम्

પરંપરામાં સાંભળ્યું છે કે (આ) રૂપ અગ્નિસ્તંભમય છે—એથી ‘અરુણાદ્રિ’ કહેવાય છે. મારા લિંગનું ધ્યાન કરતાં ધીમે ધીમે, ભક્તિપૂર્વક પ્રદક્ષિણા કરવી જોઈએ.

Verse 33

अष्टमूर्तिमयं लिंगमिदं यैस्तैजसं भृशम् । ध्यात्वा प्रदक्षिणं कुर्वन्पातकानि विनिर्दहेत्

આ લિંગ શિવની અષ્ટમૂર્તિમય સ્વરૂપ છે, અત્યંત તેજસ્વી. તેનું ધ્યાન કરીને જે પ્રદક્ષિણા કરે છે, તે પાપોને સંપૂર્ણ રીતે દગ્ધ કરે છે.

Verse 34

न पुनः संभवस्तस्य यः करोति प्रदक्षिणाम् । शोणाचलाकृतेर्नित्यं नित्यत्वं ध्रुवमश्नुते

જે પ્રદક્ષિણા કરે છે, તેના માટે ફરી જન્મ થવાનો સંભવ રહેતો નથી. શોણાચલની નિત્યસ્થિત આકૃતિ દ્વારા તે નિશ્ચયે નિત્યત્વ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 35

अस्य पादरजःस्पर्शात्पूयते सकला मही । पदमेकं तु धत्ते यः शोणाद्रीशप्रदक्षिणे

તેમના પાદરજના સ્પર્શથી સમગ્ર ધરતી પવિત્ર થાય છે. અને જે શોણાદ્રીશની પ્રદક્ષિણામાં એક પગલું પણ મૂકે છે, તે નિશ્ચયે પાવનતા પામે છે.

Verse 36

नमस्कुर्वन्प्रतिदिशं ध्यायन्स्तौति कृतांजलिः । असंसृष्टकरः कैश्चिन्मंदं कुर्यात्प्रदक्षिणम्

દરેક દિશામાં નમસ્કાર કરતાં, ધ્યાન અને સ્તુતિમાં લીન રહી, અંજલિ કરીને—હાથોને નિરર્થક કાર્યથી અસંપૃક્ત રાખી, સંયમપૂર્વક ધીમે ધીમે પ્રદક્ષિણા કરવી.

Verse 37

आसन्नप्रसवा नारी यथा गच्छेदनाकुलम् । तथा प्रदक्षिणं कुर्यादशृण्वंश्च पदध्वनिम्

જેમ પ્રસવની નજીક આવેલી સ્ત્રી શાંતિથી, અકુલતા વિના ચાલે છે, તેમ પ્રદક્ષિણા કરવી—એટલી નરમાઈથી કે પગલાંનો ધ્વનિ પણ ન સંભળાય.

Verse 38

स्नातो विशुद्धवेषः सन्भस्मरुद्राक्षभूषितः । शिवस्मरणसंसृष्टो मंदं दद्यात्पदं बुधः

સ્નાન કરીને, શુદ્ધ વસ્ત્ર ધારણ કરીને, ભસ્મ અને રુદ્રાક્ષથી શોભિત થઈ, શિવસ્મરણમાં લીન જ્ઞાની ભક્તે ધીમે ધીમે પગ મૂકવો.

Verse 39

मनूनां चरतामग्रे देवानां च सहस्रशः । अदृश्यानां च सिद्धानां नान्येषां वायुरूपिणाम्

આગળ મનુઓ ચાલે છે, તેમના પાછળ હજારો દેવગણ; સાથે અદૃશ્ય સિદ્ધો અને વાયુરূপ ધારણ કરનાર અનેક અન્ય સત્તાઓ પણ ચાલે છે.

Verse 40

संघट्टमतिसंमर्दं मार्गरोधं विचिंतयन् । अनुकूलेन भक्तः सञ्छनैर्दद्यात्पदं बुधः

ભીડની ધક્કામુક્કી, ભારે દબાણ અને માર્ગરોધનો વિચાર કરીને, જ્ઞાની ભક્ત અન્યને અનુકૂળ રીતે ધીમે ધીમે પગ મૂકતો આગળ વધે.

Verse 41

अथवा शिवनामानि संकीर्त्य वरगीतिभिः । शिवनृत्यं च रचयन्भक्तैः सार्द्धं परिक्रमेत्

અથવા ઉત્તમ ગીતોથી શિવનામોનું ઉંચા સ્વરે સંકીર્તન કરીને, ભક્તો સાથે શિવનૃત્ય રચી પરિક્રમા કરવી જોઈએ.

Verse 42

माहात्म्यं मम वा शृण्वन्ननन्यमतिरादरात् । शनैः प्रदक्षिणं कुर्यादानन्दरसनिर्भरः

અથવા મારા આ માહાત્મ્યને એકાગ્ર મનથી આદરપૂર્વક સાંભળતાં, આનંદરસથી પરિપૂર્ણ થઈ ધીમે ધીમે પ્રદક્ષિણા કરવી જોઈએ.

Verse 43

दानैश्च विविधैः पुण्यैरुपकारैस्तथार्थिनाम् । यथामति दयापूर्ण आस्तिकः परितो व्रजेत्

અને વિવિધ પુણ્યદાયી દાનોથી તથા જરૂરિયાતમંદોને ઉપકારકર્મોથી, દયાભર્યો આસ્તિક પોતાની શક્તિ મુજબ ચારે તરફ પરિક્રમા કરે.

Verse 44

कृते त्वग्निमयं लिंगं त्रेतायां मणिपर्वतम् । द्वापरे चिंतयेद्धैमं कलौ मरकताचलम्

કૃતયુગમાં લિંગને અગ્નિમય, ત્રેતામાં મણિમય પર્વત, દ્વાપરમાં સ્વર્ણમય, અને કલિયુગમાં મરકતાચલ (પન્ના-પર્વત) રૂપે ધ્યાન કરવું.

Verse 45

अथवा स्फाटिकं रूपमरुणं तु स्वयंप्रभम् । ध्यायन्विमुक्तः सकलैः पापैः शिवपुरं व्रजेत्

અથવા સ્ફટિક સમાન, અરુણવર્ણ અને સ્વયંપ્રભ એવા રૂપનું ધ્યાન કરવાથી, સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ શિવપુરને પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 46

अवाङ्मनसगम्यत्वादप्रमेयतया स्वयम् । अग्नित्वाच्च परं लिंगमनासाद्याचलाभिधम्

વાણી અને મનની પહોંચથી પરે તથા સ્વભાવથી જ અપ્રમેય—અને અગ્નિસ્વરૂપ હોવાથી પણ—આ પરમ લિંગ ‘અચલા’ (અપ્રાપ્ય/અચલ) કહેવાય છે.

Verse 47

ध्यात्वा प्रदक्षिणं कर्तुरभिगम्योऽहमंजसा । तस्य पादरजो नृणामजरामरकारणाम्

ધ્યાન કરીને અને પ્રદક્ષિણા કરવાથી હું સહેલાઈથી સુલભ થાઉં છું. તેમના ચરણોની રજ મનુષ્યો માટે જરા અને મૃત્યુથી મુક્તિનું કારણ બને છે.

Verse 48

रूपमेकं तु धत्ते यः शोणाद्रीशप्रदक्षिणे । वाहनानि सुरौघाणां प्रार्थयंते परस्परम्

શોણાદ્રીશની પ્રદક્ષિણામાં તેઓ એક જ રૂપ ધારણ કરે છે; અને દેવસમૂહ પરસ્પર પોતાના-પોતાના વાહનો માટે પ્રાર્થના કરે છે.

Verse 49

कुर्वतां चरणं वोढुमरुणाद्रिप्रदक्षिणाम् । छायाप्रदानं कुर्वंति कल्पकाद्याः सुरद्रुमाः

અરુણાચલની મંગલ પ્રદક્ષિણા કરનારાઓના પગનો થાક ઉતારવા કલ્પક વગેરે દિવ્ય વૃક્ષો શીતળ છાયા આપે છે.

Verse 50

कुर्वतां भुवि मर्त्त्यानामरुणाद्रिप्रदक्षिणाम् । देवगन्धर्वकाद्यानां सहस्रेण समावृताः

પૃથ્વી પર જ્યારે મર્ત્યજન અરુણાચલની પ્રદક્ષિણા કરે છે, ત્યારે તેઓ દેવ, ગંધર્વ વગેરે દિવ્ય સત્તાઓના હજારો સમૂહોથી ઘેરાઈ જાય છે.

Verse 51

सेवंते ते गणाकीर्णा विमानशतकोटयः । मम प्रदक्षिणं भूमौ कुर्वतां पादपांसुभिः

જે ભૂમિ પર મારી પ્રદક્ષિણા કરે છે, તેમના પવિત્ર પાદધૂળિથી વિભૂષિત થઈ, ગણોથી ભરેલા શતકોટિ વિમાનો તેમની સેવા કરે છે।

Verse 52

पाविता महती वीथी दृष्टा शिवपदप्रदा । अंगप्रदक्षिणं कुर्वन्क्षणात्स्वर्ग्यतनुर्भवेत्

એ મહાન પવિત્ર માર્ગ પાવન છે; તેનું માત્ર દર્શન શિવપદ આપે છે. ત્યાં અંગપ્રદક્ષિણા કરનાર ક્ષણમાં સ્વર્ગીય દેહ પામે છે।

Verse 53

प्राप्तो वज्रशरीरत्वं न धृष्येत महीतले । व्योमयानोत्सुका देवाः सिद्धाश्च परमर्षयः

વજ્રસમાન શરીરત્વ પ્રાપ્ત કરીને તે પૃથ્વી પર અજય બને છે. વ્યોમયાત્રા માટે ઉત્સુક દેવો, સિદ્ધો અને પરમર્ષિઓ ત્યાં એકત્ર થાય છે।

Verse 54

अदृश्याः संचरंत्यत्र पश्यंते मम संनिधिम् । विनयं मम भक्तिं च प्रदक्षिणपरिक्रमे

તેઓ અહીં અદૃશ્ય રહીને સંચરે છે અને મારી સન્નિધિનું દર્શન કરે છે; પ્રદક્ષિણા-પરિક્રમામાં વિનય અને મારી ભક્તિ પણ જુએ છે।

Verse 55

दृष्ट्वा हर्षसमायुक्ता मर्त्त्येभ्यो ददते वरम् । अत्र देवास्त्रयस्त्रिंशत्पुरा कृत्वा प्रदक्षिणाम्

આ ભક્તિ જોઈ તેઓ હર્ષથી ભરાઈ મર્ત્યોને વરદાન આપે છે. અહીં પ્રાચીનકાળે ત્રયસ્ત્રિંશ દેવોએ સ્વયં પ્રદક્ષિણા કરી હતી।

Verse 56

प्रत्यहं मार्गमासीनाः प्रत्येकं कोटितां गताः । आदित्याद्या ग्रहाः सर्वे पुरा कृत्वा प्रदक्षिणाम्

પોતપોતાના નિત્ય માર્ગમાં સ્થિત રહી, સૂર્ય આદિ સર્વ ગ્રહોએ પૂર્વકાળે કરોડો પુણ્ય પ્રાપ્ત કરીને અરુણાચલની પ્રદક્ષિણા કરી હતી.

Verse 57

संपूर्णजगतीभागे सर्वे ग्रहपतां गताः । यः करोति नरो भूमौ सूर्यवारे प्रदक्षिणाम्

સંપૂર્ણ જગતના વિસ્તારામાં તેઓ સર્વે ગ્રહાધિપતિપદને પ્રાપ્ત થયા; પરંતુ જે મનુષ્ય પૃથ્વી પર રવિવારે પ્રદક્ષિણા કરે છે…

Verse 58

स सूर्यमडलं भित्त्वा मुक्तः शिवपुरं व्रजेत् । सोमवारे नरः कुर्वन्नरुणाद्रिप्रदक्षिणाम्

…તે સૂર્યમંડળને ભેદીને મુક્ત થઈ શિવપુરને પામે છે. અને જે મનુષ્ય સોમવારે અરુણાદ્રિની પ્રદક્ષિણા કરે છે…

Verse 59

अजरामरतां प्राप्तो नासौम्यो भवति क्षितौ । भौमवारे नरः कुर्वन्नरुणाद्रिप्रदक्षिणाम्

મંગળવારે અરુણાદ્રિની પ્રદક્ષિણા કરનાર મનુષ્ય જરા-મરણરહિત અવસ્થા પામે છે અને પૃથ્વી પર અશુભ બનતો નથી.

Verse 60

आनृण्यमखिलं प्राप्य सार्वभौमो भवेद्ध्रुवम् । बुधवारे नरः कुर्वञ्छोणाद्रीशप्रदक्षिणाम्

બુધવારે શોણાદ્રીશ (અરુણાચલનાથ) ની પ્રદક્ષિણા કરનાર મનુષ્ય સર્વ ઋણોથી મુક્ત થઈ નિશ્ચિતપણે સર્વભૌમ સમૃદ્ધિ પામે છે.

Verse 61

सर्वज्ञतामनुप्राप्तः स वाचां पतितामियात् । गुरुवारे नरः कुर्वन्सर्वदेवनमस्कृतः

ગુરુવારે જે મનુષ્ય આ અનુષ્ઠાન કરે છે, તે જાણે સર્વજ્ઞતા પ્રાપ્ત કરે છે અને વાણીમાં ઉત્તમતા પામે છે; સર્વ દેવો તેને નમસ્કાર કરે છે।

Verse 62

प्रदक्षिणेन शोणाद्रेः स तु लोकगुरुर्भवेत् । भृगुवारे नरः कुर्वन्नरुणाद्रिप्रदक्षिणाम्

શોણાદ્રિની પ્રદક્ષિણાથી તે નિશ્ચયે લોકગુરુ બને છે; શુક્રવારે જે મનુષ્ય અરુણાદ્રિની પ્રદક્ષિણ કરે છે, તે તેવી જ મહિમા પામે છે।

Verse 63

संप्राप्य महतीं लक्ष्मीं लभते वैष्णवं पदम् । मन्दवारे नरः कृत्वा शोणाद्रीशप्रदक्षिणाम्

મહાન લક્ષ્મી (સમૃદ્ધિ) પ્રાપ્ત કરીને તે વૈષ્ણવ પદ પણ પામે છે; શનિવારે જે મનુષ્ય શોણાદ્રીશની પ્રદક્ષિણ કરે છે, તે આ ફળો મેળવે છે।

Verse 64

विमुक्तो ग्रहपीडाभिः स विश्वविजयी भवेत् । नक्षत्राणि च सर्वाणि पुरा तद्दैवतैः सह

ગ્રહપીડાઓથી મુક્ત થઈ તે જગતમાં વિજયી બને છે; પ્રાચીન કાળે સર્વ નક્ષત્રો તેમના અધિષ્ઠાતૃ દેવતાઓ સાથે (એવું કહેવાય છે)।

Verse 65

मम प्रदक्षिणां कर्तुः पुण्यानि सहसा व्रजेत् । तिथयः करणानीह योगाश्च मम संमताः

જે મારી પ્રદક્ષિણ કરે છે, તેના પુણ્યો તત્કાળ વધે છે; અહીં તિથિ, કરણ અને યોગ—આ બધું મને સંમત છે।

Verse 66

अभीष्टफलदा जाताः कुर्वतां मत्प्रदक्षिणाम् । मुहूर्ता विविधा होराः सौम्याश्च सततोदयाः

જે મારા પ્રદક્ષિણાં કરે છે, તેમના માટે વિવિધ મુહૂર્તો અને હોરાઓ ઇચ્છિત ફળ આપનારા બને છે; તે સદા શુભ અને અનુકૂળ રહે છે।

Verse 67

मत्प्रदक्षिणकर्तृणां जायंते सततं शुभाः । प्रच्छिनत्ति प्रकारोऽघं दकारो वांछितप्रदः

મારા પ્રદક્ષિણાં કરનારાઓને સતત શુભ ફળો ઉત્પન્ન થાય છે. ‘પ્ર’ અક્ષર પાપને છેદે છે અને ‘દ’ અક્ષર ઇચ્છિત ફળ આપે છે।

Verse 68

क्षिकारात्क्षीयते कर्म णकारो मुक्तिदायकः । दुर्बलाः कार्श्यसंयुक्ता आधिव्याधिविजृंभिताः

‘ક્ષિ’ અક્ષરથી કર્મ ક્ષીણ થાય છે અને ‘ણ’ અક્ષર મુક્તિ આપનાર છે. જે દુર્બળ, કૃશ અને માનસિક-શારીરિક વ્યાધિથી પીડિત હોય—

Verse 69

मम प्रदक्षिणं कृत्वा मुच्यंते सर्वदुष्कृतैः । मम प्रदक्षिणं कर्तुर्भक्त्या पादेन संततम्

મારી પ્રદક્ષિણાં કરવાથી સર્વ દુષ્કૃત્યોમાંથી મુક્તિ મળે છે. મારી પ્રદક્ષિણાં કરનાર ભક્તિપૂર્વક સદા પગપાળા જ કરે।

Verse 70

क्षणेन साध्वां पश्यामि त्रैलोक्यस्य प्रदक्षिणाम् । लोकेशाश्च दिगीशाश्च ये चान्ये कारणेश्वराः

ક્ષણમાત્રમાં હું ત્રિલોકની પવિત્ર પ્રદક્ષિણાં નિહાળું છું—લોકેશો, દિગીશો તથા અન્ય કારણેશ્વરો સહિત।

Verse 71

मम प्रदक्षिणां कृत्वा स्थिरा राज्ये पुराऽभवन् । अहं च गणसंयुक्तः सर्वदेवर्षिसंयुतः

મારી પ્રદક્ષિણા કરીને તેઓ પૂર્વકાળે રાજ્યમાં દૃઢપણે પ્રતિષ્ઠિત થયા. અને હું પણ ગણસમેત તથા સર્વ દેવર્ષિઓથી સેવિત થઈ ત્યાં વિરાજમાન છું.

Verse 72

उत्तरायणसंयोगे करोमि स्वप्रदक्षिणाम् । मद्रूपं तैजसं लिंगमरुणाद्रिरिति श्रुतम्

ઉત્તરાયણના સંયોગકાળે હું મારી પોતાની પ્રદક્ષિણા કરું છું. મારું સ્વરૂપ એવા તેજોમય લિંગને ‘અરુણાદ્રિ’ તરીકે શ્રુતિમાં કહેવામાં આવ્યું છે.

Verse 73

त्रैलोक्यस्य हितार्थाय करिष्यामि प्रदक्षिणाम् । आगता च परांते च गौरी तप इहाद्भुतम्

ત્રિલોકના હિતાર્થે હું પ્રદક્ષિણા કરીશ. અને આ દિવ્ય કાર્યના અંતે ગૌરી અહીં આવી અદ્ભુત તપ કરશે.

Verse 74

कर्तुं प्रदक्षिणं कृत्वा मामेष्यत्यनघा पुनः । कार्तिके मासि नक्षत्रे कृत्तिकाख्ये महातपाः

પ્રદક્ષિણા કરીને તે નિષ્પાપા દેવી ફરી મારી પાસે આવશે. કાર્તિક માસમાં ‘કૃત્તિકા’ નામના નક્ષત્રે તે મહાતપ (ઘટે) છે.

Verse 75

मम प्रदक्षिणां गौरी प्रदोषे रचयिष्यति । नराणामल्पपुण्यानां दुर्लभं तत्प्रदक्षिणम्

પ્રદોષકાળે ગૌરી મારી પ્રદક્ષિણા અનुष્ઠાનરૂપે કરશે. અલ્પપુણ્ય ધરાવતા મનુષ્યો માટે તે પ્રદક્ષિણા દુર્લભ છે.

Verse 76

ज्योतिर्लिगस्य दृष्टस्य देवी प्रार्थनया तथा । मया समेता देवी सा प्राप्ताऽपीतकुचाभिधा

જ્યોતિર્લિંગના દર્શન થતાં દેવી પ્રાર્થનાથી પણ સિદ્ધિ પામી. મારી સાથે એકરૂપ થઈ તે દેવી ‘અપીતકુચા’ નામે પ્રસિદ્ધ અવસ્થા/સ્થાને પ્રાપ્ત થઈ.

Verse 77

आश्वास्यति सुरान्सर्वानुत्तरायणसंगमे । देवगन्धर्वयक्षाणां सिद्धानामपि रक्षसाम्

ઉત્તરાયણના સંગમકાળે તે સર્વ દેવોને આશ્વાસન આપશે—દેવો, ગંધર્વો, યક્ષો, સિદ્ધો અને રાક્ષસોને પણ.

Verse 78

सर्वेषां देवयोनीनां भविता तत्र संगमः । ये तदा मां समागत्य पूजयंति तपोधिकाः

ત્યાં સર્વ દિવ્ય યોનિઓ/ગણોનું સંગમ થશે. અને જે તપસ્વી તે સમયે મારી પાસે આવી મારી પૂજા કરશે, તે અભીષ્ટ ફળ પ્રાપ્ત કરશે.

Verse 79

सर्वजन्मकृताघौघ प्रायश्चित्तं व्रजंति ते । दुर्ल्लभं तद्दिनं पुंसामुत्तरायणसंगमे

ઉત્તરાયણના તે પાવન સંગમમાં લોકો સર્વ જન્મોમાં કરેલા પાપસમૂહનું પ્રાયશ્ચિત્ત પ્રાપ્ત કરે છે. મનુષ્યો માટે એવો દિવસ દુર્લભ છે.

Verse 80

तदा मद्रूपमभ्यर्च्य कृतार्थाः सन्तु मानवाः । प्रदक्षिणं तु मे दिव्यं कुर्वंति च महीभुजः

ત્યારે મારા સ્વરૂપની અર્ચના કરીને મનુષ્યો કૃતાર્થ બને. અને રાજાઓ પણ મારી દિવ્ય પ્રદક્ષિણા કરે.

Verse 81

तेषां पुरोगतः साक्षादहं जेष्यामि विद्विषः । राजा यस्य तु देशस्य यो यो राजा तपोधिकः

તેમના અગ્રભાગે હું સ્વયં પ્રત્યક્ષ રહી તેમના શત્રુઓને જીતું છું. જે જે દેશનો જે જે રાજા તપ અને ભક્તિમાં સમૃદ્ધ છે, તેને આ દિવ્ય રક્ષણ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 83

तस्य तस्य स्थिरं राज्यं शत्रूणां च पराहतिम् । करिष्यामि मुने नित्यमहमेव पुरःस्थितः

હે મુનિ, આવા દરેક રાજા માટે હું સદા સ્થિર રાજ્ય અને શત્રુઓનો સંપૂર્ણ પરાજય કરાવીશ—હું પોતે અગ્રસ્થાને રહીને।

Verse 84

न वाहनेन कुर्वीत मम जातु प्रदक्षिणाम् । धर्मलुब्धमना जानञ्छिवाचारपरिप्लुतिम्

મારી પ્રદક્ષિણા ક્યારેય વાહન પર બેસીને કરવી નહીં. શિવાચારની મહિમા જાણીને, ધર્મમાં આસક્ત મનવાળો ભક્ત શૈવ આચરણમાં લીન રહે.

Verse 85

धर्मकेतुः पुरा राजा यमलोकादुपागतः । मम प्रदक्षिणां कर्त्तुं तुरगेणाभ्यरोचयत्

પ્રાચીન કાળે ધર્મકેતુ નામનો રાજા યમલોકમાંથી પાછો આવ્યો. તેણે ઘોડા પર બેસીને મારી પ્રદક્ષિણા કરવાની ઇચ્છા કરી.

Verse 86

क्षणेन तुरगो जातो गणनाथः सुरार्चितः । प्रतिपेदे पदं शैवं विमुच्य धरणीपतिम्

ક્ષણમાં જ તે ઘોડો દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત ગણનાથ બની ગયો; અને (રાજા) ધરણીપતિપણું ત્યજી શૈવ પદને પ્રાપ્ત થયો.

Verse 87

वीक्ष्य तं वाहनं भूयो गणनाथवपुर्द्धरम् । पादप्रदक्षिणां कृत्वा स्वयं च गणपोऽभवत्

તે વાહને ફરીથી ગણનાથનું રૂપ ધારણ કરેલું જોઈને, તેણે પગપાળા પ્રદક્ષિણા કરી અને તે સ્વયં ગણપ (ગણ) બની ગયો.

Verse 88

तदाप्रभृति शक्राद्याः सुरा विष्णुसमन्विताः । पादाभ्यामेव कुर्वंति मम सर्वे प्रदक्षिणाम्

ત્યારથી માંડીને ઈન્દ્ર વગેરે દેવો અને વિષ્ણુ પણ પગપાળા જ મારી પ્રદક્ષિણા કરે છે.

Verse 89

स्वर्गान्निपातितः कोऽपि सिद्धः काले तपःक्षयात् । प्रदक्षिणां ततः कृत्वा पुनर्लब्धपदोऽभवत्

તપનું ફળ ક્ષીણ થવાને કારણે સ્વર્ગમાંથી નીચે પડેલા કોઈ સિદ્ધે, પ્રદક્ષિણા કરીને ફરીથી પોતાનું પદ પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 90

स्खलितं पादजं रक्तं मम कर्तुः प्रदक्षिणम् । मार्ज्यते तस्य देवेन्द्र मौलिमंदारकेसरैः

હે દેવેન્દ્ર! મારી પ્રદક્ષિણા કરતી વખતે ઠોકર વાગવાથી પગમાંથી નીકળતું લોહી, તારા મુકુટના મંદાર પુષ્પોના પરાગથી લૂછવામાં આવે છે.

Verse 91

प्रदक्षिणमहावीथी शिलाशकलघट्टितम् । पदं संधार्यते पुंसां श्रीपयोधरकुंकुमैः

પ્રદક્ષિણાના મહામાર્ગ પર પથ્થરના ટુકડાઓથી ઘવાયેલા ભક્તોના પગ, લક્ષ્મીજીના વક્ષસ્થળના કંકુ દ્વારા રાહત પામે છે.

Verse 92

मणिपर्वतशृंगेषु कल्पद्रुमवनांतरे । संचरंति सदा मर्त्या मम कृत्वा प्रदक्षिणम्

મારી પ્રદક્ષિણા કરીને મર્ત્યજન સદા મણિમય પર્વતશિખરો પર અને કલ્પદ્રુમોના વનાંતરમાં વિહરે છે।

Verse 93

गौर्युवाच । उपचारप्रवृत्तानां फलं मे शंस सुव्रत । यैर्वै जनः कृतार्थः स्याद्यथाशक्ति कृतादरः

ગૌરીએ કહ્યું—હે સુવ્રત! ઉપચાર-પૂજા અને સેવામાં પ્રવૃત્ત લોકોનું ફળ મને કહો, જેથી જન યથાશક્તિ ભક્તિપૂર્વક આદર કરીને કૃતાર્થ બને।

Verse 94

मुनिरुवाच । उपचारफलं देवि शृणु वक्ष्याम्यहं तव । यन्मह्यं कृपया पूर्वमुक्तवान्परमेश्वरः

મુનિએ કહ્યું—દેવી! ઉપચારનું ફળ સાંભળ; પરમેશ્વરે પૂર્વે કૃપાથી મને જે કહ્યું હતું, તે હું તને કહું છું।

Verse 95

लूती तंतुकजालानि संसृज्य क्वचिदेव मे । जातिस्मरो महीध्रेऽस्मिन्सोंऽशुकैर्मां व्यवेष्टयत्

એક કરોળિયાએ તંતુજાળ વણી, જાતિસ્મરણ ધરાવી, આ પર્વત પર એક વખત પોતાના સૂક્ષ્મ તંતુઓને વસ્ત્ર સમા કરીને મને લપેટી દીધો।

Verse 96

गजः कश्चितृषाक्रांतो विमुच्य च मधु क्वचित् । वनपल्लवमुत्कीर्य मुक्तोऽभूद्गणनायकः

એક હાથી મદથી વ્યાકુલ થઈ ક્યારેક મધુ ઝરાવતો; પછી વનનો કોમળ પલ્લવ તોડી અર્પણ કરતાં તે મુક્ત થઈ શિવગણનો નાયક બન્યો।

Verse 97

कृमयो विलुठन्तो मे पार्श्वे दुरितवर्जिताः । सिद्धवेषाः पुनः सर्वे मम लोकं व्रजंति ते

મારી સમીપ આળોટતા કીડાઓ પણ પાપમુક્ત થઈ, સિદ્ધોનો વેશ ધારણ કરી મારા લોકમાં જાય છે.

Verse 98

अव्युच्छिन्नप्रदीपार्चिः क्षणमप्यादधाति यः । स्वयंप्रकाशः स भवन्मम सारूप्यमश्नुते

જે ક્ષણભર પણ અખંડ દીપજ્યોત પ્રગટાવે છે, તે સ્વયંપ્રકાશિત થઈ મારું સારૂપ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 99

हारीतः कोपि संप्राप्तः शाखानीडो ममांतिके । खद्योतो दीपवन्नक्तं तावन्मुक्तिं समागतः

મારી સમીપ ડાળી પર માળો બાંધનાર એક હારીત પક્ષી અને રાત્રે દીવાની જેમ ચમકતો આગિયો, તે દ્વારા મુક્તિ પામ્યા.

Verse 100

गावः प्रस्रवणैः सिक्ता वत्सस्मरणसंभवैः । मत्पार्श्वे मुक्तिमापुस्ता मम लोकं समाश्रयन्

વાછરડાંઓના સ્મરણથી વહેતી દૂધની ધારાથી ભીંજાયેલી ગાયોએ મારી સમીપ મુક્તિ મેળવી અને મારા લોકમાં સ્થાન પામી.

Verse 101

काकः पक्षजवातेन बलिग्रहणलोलुपः । मार्जयन्मत्पुरोभागं मुक्तिं प्रापद्यत क्षणात्

બલિના અન્નની લાલચમાં આવેલા કાગડાએ, પોતાની પાંખોના પવનથી મારી સામેની જગ્યા સાફ કરતાં ક્ષણભરમાં મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી.

Verse 102

मूषको मद्गुहाभागं मणिसंघविकर्षणैः । प्रकाशयन्वितिमिरं मम रूपमपद्यत

એક ઉંદરે મારી ગુહા-પ્રદેશમાં મણિ-સમૂહોને ખેંચી પ્રકાશ ફેલાવ્યો; અંધકાર દૂર થયો અને તેણે મારું જ સ્વરૂપ પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 103

छायावृक्षत्वमास्थातुं मुनयस्त्रिदशा अपि । प्रार्थयंत्येव मत्पार्श्वे न पुनःसंभवेच्छया

મારા પાર्श્વે માત્ર છાયા આપતું વૃક્ષ બનવા માટે મુનિઓ અને દેવતાઓ પણ પ્રાર્થના કરે છે—પુનર્જન્મની ઇચ્છા વિના।

Verse 104

गोपुरं शिखरं शालां मण्डपं वापिकामपि । कुर्वतां मत्पुरोभागे सिध्यंतीष्टार्थसंपदः

મારા સમક્ષ ગોપુર, શિખર, શાળા, મંડપ અથવા વાપી (જળકુંડ) બનાવનારાઓના ઇષ્ટાર્થની સમૃદ્ધિ સિદ્ધ થાય છે।

Verse 105

सदा मर्त्त्यैरनासाद्यमग्निलिंगमिदं मम । अनासाद्याचलेशाख्यं पूज्यतां वसुधातले

મારું આ અગ્નિલિંગ સદા મર્ત્યો માટે અપ્રાપ્ય છે; તેથી ધરાતળ પર ‘અચલેશ’—અરુણાચલના અચલ પ્રભુ—ની પૂજા કરો।

Verse 106

वीक्षणस्पर्शनध्यानैः स्वभूतं निखिलं जगत् । पोषयंती परा शक्तिः पूज्याऽपीतकुचाभिधा

દૃષ્ટિ, સ્પર્શ અને ધ્યાન દ્વારા સમગ્ર જગતને પોતાના સ્વરૂપ સમાન પોષણારી પરાશક્તિ પૂજનીય છે; તે ‘પીતકુચા’ નામે પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 107

सर्वलोकैकजननी संप्राप्ता नित्ययौवनम् । यौवनप्रार्थिभिः सेव्या सदाऽपीतकुचाभिधा

સર્વ લોકની એકમાત્ર માતાએ નિત્ય યૌવન પ્રાપ્ત કર્યું છે. યૌવનની ઈચ્છા રાખનારાઓએ સદાય 'અપીતકુચા' નામની દેવીની સેવા કરવી જોઈએ.

Verse 108

क्षणात्तस्य पुरोभागे वसतां प्राणिनामिह । परत्र वात्र दुष्प्राप्यमिष्टवस्तु न विद्यते

અહીં ભગવાનની સન્મુખ ક્ષણભર પણ નિવાસ કરનારા પ્રાણીઓ માટે આ લોક કે પરલોકમાં કોઈ પણ ઈચ્છિત વસ્તુ દુર્લભ રહેતી નથી.

Verse 109

अप्रमेयगुणाधारमपेक्षितवरप्रदम् । अशेषभोगनिलयं शोणाद्रीशं समर्चय

જે અપ્રમેય ગુણોના આધાર છે, ઈચ્છિત વરદાન આપનારા છે અને અશેષ ભોગોના નિલય છે, તેવા શોણાદ્રીશ (અરુણાચલેશ્વર) ની પૂજા કરો.

Verse 110

लब्धकामा पुनः शम्भुमाश्रयिष्यसि सुव्रते । तपश्चरणमप्येतत्तव लोकहितावहम्

હે સુવ્રતે! કામના પૂર્ણ થયા પછી તું પુનઃ શંભુનો આશ્રય લઈશ. તારું આ તપશ્चरण લોકકલ્યાણકારી બની રહેશે.

Verse 111

न केवलं तव तपः स्ववांछितफलप्रदम् । तपस्यतामृषीणां च क्षेमायैव भविष्यति

તારું તપ કેવળ તને ઇચ્છિત ફળ આપનારું જ નથી, પરંતુ તપસ્યા કરતા ઋષિઓના કલ્યાણ માટે પણ કારણભૂત બનશે.

Verse 112

कारणांतरमाशंक्य तपः कुर्वंति देवताः । रहस्यं देवतानां तु फलेनैवानुमीयते

કોઈ ગૂઢ કારણની શંકાથી દેવતાઓ પણ તપ કરે છે. પરંતુ દેવતાઓનું રહસ્ય તો પ્રગટ થતા ફળથી જ જાણી શકાય છે.

Verse 113

वयं च सहसंवासास्तव व्रतनिरीक्षणात् । कृतार्थाः स्याम देवेशि तपसा नः कृतार्थता

અને અમે પણ, અહીં સાથે વસતા, તમારા વ્રતનું દર્શન કરીને કૃતાર્થ થઈશું, હે દેવેશી; તમારા તપથી અમારું પણ કાર્ય સિદ્ધ થશે.

Verse 114

इति तस्य मुनेर्वाक्यमर्थगर्भं निशम्य सा । गौरी कौतुकसंयुक्ता प्रशशंस महामुनिम्

તે મુનિના અર્થગર્ભ વચન સાંભળી, કૌતુકથી યુક્ત ગૌરીએ તે મહામુનિની પ્રશંસા કરી.

Verse 115

तपः किमन्यत्कर्तव्यं लब्धं तव तु दर्शनम् । अरुणाद्रिरयं दृष्टः श्रुतं माहात्म्यमस्य च

હવે બીજું કયું તપ કરવું બાકી છે? કારણ કે તમારું દર્શન મને પ્રાપ્ત થયું. આ અરુણાદ્રિ પણ જોયો અને તેનું માહાત્મ્ય પણ સાંભળ્યું.

Verse 116

अहो भूमेस्तु वैचित्र्यं यतो दृष्टा दिवोऽधिका । यत्रैव तैजसं लिंगं देवतानां वरप्रदः

અહો! આ ધરતીનું કેટલું અદ્ભુત વૈચિત્ર્ય છે—જેથી સ્વર્ગથી પણ શ્રેષ્ઠ વસ્તુ દેખાય છે; કારણ કે અહીં જ તેજોમય લિંગ છે, જે દેવતાઓને પણ વર આપનાર છે.

Verse 117

शिवः प्रसादसिद्धो मे दर्शितं स्थानमात्मनः । अत्रैव शिवमाराध्य वशीकुर्यां जगद्गुरुम्

પ્રસન્ન અને કૃપામય શિવે મને પોતાનું સ્વધામ દર્શાવ્યું છે. અહીં જ શિવની આરાધના કરીને હું જગદ્ગુરુને વશ કરીશ.

Verse 118

अविनाभूतमैक्यं मे देवेन भवतात्सदा । त्वया कृतेन साह्येन भवेयं शिवनायिका

હે દેવ! આપની સાથે મારું અવિનાભૂત એકત્વ સદાય રહે. આપના કરેલા સહાયથી હું શિવની પ્રિય નાયિકા બનું.

Verse 119

इति गौतमसंनिधौ तदानीं कृतसंवित्तप आदरेण कर्तुम् । अभजद्रुचिरां च पर्णशालां मुनिना चानुमता तथेति भक्त्या

આ રીતે ગૌતમના સાન્નિધ્યમાં તેણે તે સમયે આદરપૂર્વક તપ કરવા નિશ્ચય કર્યો. મુનિની અનુમતિથી ભક્તિભાવપૂર્વક તે સુંદર પર્ણશાળામાં પ્રવેશી.

Verse 120

सुकुमारतनुः सरोरुहाक्षी घनतुंगस्तनकल्पितोत्तरीया । जटिला हरिनीलरत्नकांतिर्गिरिजा राजति देहवत्तपःश्रीः

સુકુમાર દેહવાળી, કમલનેત્રા, ઊંચા ઘન સ્તનો પર ઉત્તરીય ગોઠવેલી; જટાધારિણી, હરિત-નીલ રત્નકાંતિથી દીપ્ત—ગિરિજા જાણે તપઃશ્રીનું સાકાર રૂપ બની શોભી.

Verse 121

नियमैर्बहुभिस्तपोविशेषैः क्रतुषु प्राप्तविचित्रयोगबंधैः । निगमागमदृष्टधर्ममार्गं सकलं सा तु कृतार्थतामनैषीत्

ઘણા નિયમો અને વિવિધ તપોવિશેષોથી, તેમજ ક્રતુઓ દ્વારા પ્રાપ્ત અદ્ભુત યોગસાધનાઓથી, તેણે નિગમ-આગમોમાં દર્શાવેલો ધર્મમાર્ગ સંપૂર્ણ કર્યો—અને કૃતાર્થતા પામી.

Verse 122

तपसा विविधेनतप्यमाना न कदाचित्परिखेदमाप तन्वी । हरिरत्नमयी च कापि वल्ली नितरां दीप्तिमती बभूव बाला

વિવિધ પ્રકારની તપશ્ચર્યા કરતાં પણ તે સુકુમારી કન્યા કદી થાકી નહીં; પરંતુ હરિત-નીલ રત્નમય વલ્લી સમી તે બાલિકા અત્યંત તેજસ્વી બની।