Adhyaya 3

Verse 1

सनक उवाच । भगवन्नरुणाद्रीश माहात्म्यमिदमद्भुतम् । श्रुतं शिवप्रसादेन दयया ते जगद्गुरोः

સનક બોલ્યા—હે ભગવન્, હે અરુણાદ્રીશ! આ અદ્ભુત માહાત્મ્ય શિવપ્રસાદથી અને હે જગદ્ગુરો, તમારી દયાથી મેં શ્રવણ કર્યું છે।

Verse 2

आश्चर्यमेतन्माहात्म्यं सर्वपापविनाशनम् । आराधयन्पुनः के वा वरदं शोणपर्वतम्

આ માહાત્મ્ય આશ્ચર્યજનક છે અને સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર છે. વરદાતા શોણ પર્વતની આરાધના કર્યા પછી કોણ ફરી (ભક્તિથી) પાછો વળશે?

Verse 3

अनादिरंतरहितः शिवः शोणचलाकृतिः । युवयोस्तपसा देव वरदानाय संस्थितः

શિવ અનાદિ અને અંતરરહિત છે; તે શોણાચલરૂપે સ્થિત છે. હે દેવ! તમારા તપના પ્રભાવથી તે ત્યાં વરદાન આપવા માટે સ્થિર છે।

Verse 4

सकृत्संकीर्तिते नाम्नि शोणाद्रिरिति मुक्तिदे । सन्निधिः सर्वकामानां जायते चाघनाशनम्

‘શોણાદ્રિ’ નામનું એકવાર પણ સંકીર્તન કરવાથી તે મુક્તિ આપે છે. તે સર્વ કામનાઓની સિદ્ધિ કરાવે છે અને પાપનો નાશ કરે છે।

Verse 5

शिवशब्दामृतास्वादः शिवार्चनकथाक्रमः । इति तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवः पितामहः

‘શિવ’ શબ્દામૃતનો આસ્વાદ લઈ અને શિવાર્ચનની કથાક્રમને વર્ણવીને (સનક) એમ બોલ્યા. તે વચન સાંભળી દેવોના દેવ પિતામહે ઉત્તર આપ્યો।

Verse 6

उवाच करुणामूर्तिररुणाद्रीशमानमन् । ब्रह्मोवाच । श्रूयतां वत्स पार्वत्याश्चरितं यत्पुरातनम्

અરુણાચલેશ્વરને પ્રણામ કરીને કરુણામૂર્તિ બ્રહ્માએ કહ્યું— “વત્સ, પાર્વતીનું તે પ્રાચીન પાવન ચરિત્ર સાંભળ.”

Verse 7

अरुणाद्रीशमाश्रित्य यथा सा निर्वृताभवत् । आससाद महादेवः कदाचित्पार्वतीपतिः

અરુણાચલનાથનું શરણ લઈને તે જેમ પરમ સંતોષને પામી—તે હું કહું છું. એક વખત પાર્વતીપતિ મહાદેવ તેની પાસે આવ્યા.

Verse 8

रत्नसिंहासनं दिव्यं रत्नतोरणसंयुतम् । रत्नपुष्पफलोपेत कल्पद्रुममनोहरम्

ત્યાં દિવ્ય રત્નસિંહાસન હતું, રત્નતોરણથી શોભિત; રત્નમય પુષ્પ-ફળોથી ભરેલા કલ્પવૃક્ષોથી મનોહર હતું.

Verse 9

परार्ध्य दृषदास्तीर्णं बद्धमुक्तावितानकम् । विमुक्तपुष्पप्रकरदिव्यधूपोरुसौरभम्

તે અતિ મૂલ્યવાન શિલાપટ્ટોથી પાથરાયેલું હતું, બંધાયેલા મુક્તાના વિતાનથી ઢાંકાયેલું; અને છૂટા પડેલા પુષ્પસમૂહો તથા દિવ્ય ધૂપની ઘન સુગંધથી પરિપૂર્ણ હતું.

Verse 10

प्रलंबमालिकाजालनिनदद्भृंगसंकुलम् । दिव्यतूर्यघनारावप्रनृत्यद्गुहवाहनम्

લટકતી માળાઓના જાળમાં ગુંજતા ભમરાઓથી તે ભરેલું હતું; અને દિવ્ય વાદ્યોના ઘનઘોર નાદથી હર્ષિત થઈ ગૂહનું વાહન આનંદે નૃત્ય કરવા લાગ્યું.

Verse 11

पार्वतीसिंहसंचारपरित्रस्तमहागजम् । अप्सरोभिः प्रनर्त्ताभिर्गायंतीभिश्च केवलम्

પાર્વતીના સિંહના સંચારથી મહાગજો ભયભીત થયા; અને સર્વત્ર માત્ર અપ્સરાઓ નૃત્ય અને ગાન કરતી હતી।

Verse 12

आसेवितपुरोरंगं दिक्पालकनिषेवितम् । ऋग्यजुःसामजैर्मंत्रैः स्तुवद्भिर्मुनिपुंगवैः

અગ્ર સભામંડપ દિક્પાલો દ્વારા સેવિત હતો; અને ઋગ્-યજુઃ-સામ મંત્રો જપતા શ્રેષ્ઠ મુનિઓએ તેની સ્તુતિ કરી।

Verse 13

ब्रह्मर्षिभिस्तथा देवैः सिद्धै राजर्षिभिवृतम् । गणैश्च विविधाकारैर्भस्मालंकृतविग्रहैः

તે બ્રહ્મર્ષિ, દેવ, સિદ્ધ અને રાજર્ષિઓથી ઘેરાયેલું હતું; તેમજ વિવિધ આકારના શિવગણોથી પણ, જેમના દેહ ભસ્મથી અલંકૃત હતા।

Verse 14

रुद्राक्षधारसुभगैरापूर्णं शिवतत्परैः । वीणावेणुमृदंगादितौर्यत्रिकजनिस्वनैः

તે રુદ્રાક્ષમાળાથી શોભિત શિવપરાયણ ભક્તોથી પરિપૂર્ણ હતું; અને વીણા, વેણુ, મૃદંગ આદિ ત્રિવિધ તૂર્યના નાદથી ગુંજતું હતું।

Verse 15

घंटाटंकारसुभगैर्वेदध्वनिविमिश्रितैः । मनोहरं महादिव्यमासनं पार्वतीसखः

ઘંટોની મધુર ટંકાર વેદધ્વનિ સાથે મિશ્રિત થઈ ગુંજી; અને પાર્વતીના સખા શિવે તે આસનને મનોહર તથા પરમ દિવ્ય બનાવ્યું।

Verse 16

अलंचकार भगवन्भक्तानुग्रहकाम्यया । आस्थाय विमलं रूपं सर्वतेजोमयं शिवम्

ભક્તો પર અનુગ્રહ કરવાની ઈચ્છાથી, ભગવાને સર્વ તેજથી યુક્ત એવું નિર્મળ શિવ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.

Verse 17

अंबिकासहितः श्रीमान्विजहार दयानिधिः । संगीतेन कथाभेदैर्द्यूतक्रीडाविकल्पनैः

દયાનિધિ શ્રીમાન ભગવાને અંબિકા સાથે સંગીત, વિવિધ કથાઓ અને દ્યુત ક્રીડા (પાસાની રમત) દ્વારા વિહાર કર્યો.

Verse 18

गणानां विकटैर्नृत्यै रमयामास पार्वतीम् । विसृज्य सकलान्देवानृषींश्चापि सभासदः

ગણોના અદભુત નૃત્યોથી તેમણે પાર્વતીને પ્રસન્ન કર્યા અને સભામાં ઉપસ્થિત તમામ દેવો તથા ઋષિઓને વિદાય આપી.

Verse 19

वरान्प्रदाय विविधान्भक्तलोकाय वाञ्छितान् । आगमेषु विचित्रेषु सर्वर्तुकुसुमेषु च

ભક્તોને વિવિધ ઈચ્છિત વરદાન આપીને, તેઓ વિચિત્ર ઉદ્યાનોમાં જ્યાં સર્વ ઋતુઓના પુષ્પો ખીલેલા હતા, ત્યાં વિહાર કરવા લાગ્યા.

Verse 20

विजहारोमया सार्द्धं रत्नप्रासादपंक्तिषु । वापिकासु मनोज्ञासु रत्नसोपानपंक्तिषु

તેમણે ઉમા સાથે રત્નજડિત મહેલોની હારમાળાઓમાં અને રત્નોના પગથિયાંવાળી મનોહર વાવોમાં વિહાર કર્યો.

Verse 21

केलिपर्वतशृंगेषु हेमरंभावनांतरे । गंगातरंगशीतेन फुल्लपंकजगंधिना

ક્રીડા પર્વતોના શિખરો પર, સુવર્ણ કેળાના વનોની વચ્ચે, ગંગાના મોજાઓથી શીતળ અને ખીલેલા કમળોની સુગંધથી યુક્ત...

Verse 22

वातेन मंदगतिना विहारविहतश्रमः । स्वकामतः स्वयं देवः प्रेयसीमभ्यनन्दयत्

મંદ ગતિએ વાતા પવનથી વિહારનો થાક ઉતરી જતાં, ભગવાને સ્વયં પોતાની ઈચ્છા અનુસાર પોતાની પ્રિયતમાને આનંદિત કરી.

Verse 23

रतिरूपां शिवां देवीं सर्वसौभाग्यसुन्दरीम् । कदाचिद्रहसि प्रीता निजाज्ञावशवर्त्तिनम्

રતિ સમાન રૂપવાળી, સર્વ સૌભાગ્ય સુંદરી દેવી શિવાએ, એકવાર એકાંતમાં પ્રસન્ન થઈને, ભગવાનને પોતાની આજ્ઞાના વશમાં જોયા.

Verse 24

रमणं जानती मुग्धा पश्चादभ्येत्य सादरम् । कराभ्यां कमलाभाभ्यां त्रिणेत्राणि जगद्गुरोः

તેમને પોતાના રમણ (પતિ) જાણીને, તે મુગ્ધાએ પાછળથી આદરપૂર્વક આવીને, પોતાના કમળ જેવા હાથો વડે જગદ્ગુરુના ત્રણેય નેત્રોને...

Verse 25

पिदधे लीलया शंभोः किमेतदिति कौतुकात् । चन्द्रादित्याग्निरूपेण पिहितेष्वक्षिषु क्रमात्

"આ શું છે?" એવા કુતૂહલથી શંભુના નેત્રો લીલાપૂર્વક ઢાંકી દીધા. ચંદ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિ રૂપી નેત્રો ક્રમશઃ ઢંકાઈ જતાં...

Verse 26

अन्धकारोऽभवत्तत्र चिरकालं भयंकरः । निमिषार्द्धेन देवस्य जग्मुर्वत्सरकोटयः

ત્યાં લાંબા સમય સુધી ભયંકર અંધકાર છવાઈ ગયો. ભગવાનના અડધા નિમિષમાં કરોડો વર્ષો વીતી ગયા.

Verse 27

देवीलीलासमुत्थेन तमसाभूज्जगत्क्षयः । तमसा पूरितं विश्वमपारेण समन्ततः

દેવીની લીલાથી ઉત્પન્ન થયેલા તે અંધકારથી જગતનો ક્ષય થવા લાગ્યો. તે અપાર અંધકારથી વિશ્વ ચારે બાજુથી ભરાઈ ગયું.

Verse 28

शून्यं ज्योतिः प्रचारेण विनाशं प्रत्यपद्यत । न व्यजृंभत विबुधा न च वेदाश्चकाशिरे

જ્યોતિનો પ્રચાર ન હોવાથી બધું શૂન્ય થઈને વિનાશને પામ્યું. દેવતાઓ સ્ફૂર્તિહીન થઈ ગયા અને વેદો પણ પ્રકાશિત ન થયા.

Verse 29

नापि जीवाः समभवन्नव्यक्तं केवलं स्थितम् । जगतामपि सर्वेषामकाले वीक्ष्य संक्षयम्

કોઈ જીવો ઉત્પન્ન થયા નહીં, કેવળ અવ્યક્ત જ સ્થિત રહ્યું. સર્વ જગતોનો આ રીતે અકાળે સંહાર જોઈને...

Verse 30

तपसा लब्धस्फूर्तीनां विचारः समपद्यत । किमेतत्तमसो जन्म भुवनक्षयकारणम्

તપસ્યાથી જેમને સ્ફૂર્તિ પ્રાપ્ત થઈ હતી, તેમને વિચાર આવ્યો - "ભુવનનો ક્ષય કરનારા આ અંધકારનો જન્મ શું છે?"

Verse 31

भगवानपि सर्वात्मा न नूनं कालमाक्षिपत् । देवी विनोदरूपेण पिधत्ते पुरजिद्दृशः

સર્વાત્મા ભગવાને પણ નિશ્ચિતપણે કાળનો ત્યાગ ન કર્યો; પરંતુ દેવીએ વિનોદ રૂપે ત્રિપુરારી (શિવ) ના નેત્રો ઢાંકી દીધા.

Verse 32

तेनेदमखिलं जातं निस्तेजो भुवनत्रयम् । अकालतमसा व्याप्ते सकले भुवनत्रये

તેનાથી આ સમસ્ત ત્રિભુવન નિસ્તેજ થઈ ગયું. સઘળા ત્રણેય લોકમાં અકાળે અંધકાર વ્યાપી ગયો.

Verse 33

का गतिर्लब्धराज्यानां तपसो देवजन्मनाम् । न यज्ञाः संप्रवर्तंते न पूज्यन्ते सुरा भुवि

તપસ્યાથી રાજ્ય પ્રાપ્ત કરનારા દેવોની શી ગતિ થશે? પૃથ્વી પર યજ્ઞો થતા નથી અને દેવોની પૂજા પણ થતી નથી.

Verse 34

इति निश्चित्य मनसा वीक्ष्य ते ज्ञानचक्षुषा । नित्यास्ते सूरयो भक्त्या शंभुमागम्य तुष्टुवुः

મનમાં આવો નિશ્ચય કરીને અને જ્ઞાનચક્ષુથી જોઈને, તે નિત્ય સુરોએ ભક્તિપૂર્વક શંભુ પાસે જઈને તેમની સ્તુતિ કરી.

Verse 35

नमः सर्वजगत्कर्त्रे शिवाय परमात्मने । मायया शक्तिरूपेण पृथग्भावमुपेयुषे

સર્વ જગતના કર્તા, પરમાત્મા શિવને નમસ્કાર; જેઓ માયા (શક્તિ) રૂપે પૃથક ભાવને પામેલા છે.

Verse 36

अविनाभाविनी शक्तिराद्यैका शिवरूपिणी । लीलया जगदुत्पत्तिरक्षासंहृतिकारिणी

એ અવિનાભાવિની શક્તિ—આદ્ય, એકમાત્ર, શિવસ્વરૂપિણી—દિવ્ય લીલાથી જગતની સૃષ્ટિ, પાલન અને સંહાર કરે છે।

Verse 37

अर्धांगी सा तव देव शिवशक्त्यात्मकं वपुः । एक एव महादेवो न परे त्वद्विना विभो

તે તમારી અર્ધાંગી છે, હે દેવ; તમારું વપુ શિવ-શક્તિ-સ્વરૂપ છે। હે વિભો, તમે જ એકમાત્ર મહાદેવ; તમારા વિના બીજો કોઈ નથી।

Verse 38

लीलया तव लोकोयमकाले प्रलयं गतः । करुणा तव निर्व्याजा वर्द्धतां लोकवर्द्धनी

તમારી લીલાથી આ લોક અકાળ પ્રલયને પામ્યો છે। હે લોકવર્ધિની, તમારી નિર્વ્યાજ કરુણા વધે।

Verse 39

भवतो निमिषार्द्धेन तेजसामुपसंहृतेः । गतान्यनेकवर्षाणि जगतां नाशहेतवे

તમારા તેજનું અર્ધ-નિમેષમાં ઉપસંહાર થવાથી, જગતોના નાશહેતુરૂપે અસંખ્ય વર્ષો વીતી ગયા છે।

Verse 40

ततः प्रसीद करुणामूर्त्ते काल सदाशिव । विरम प्रणयारब्धादमुष्माल्लोकसंक्षयात्

અતએવ પ્રસન્ન થાઓ, હે કરુણામૂર્તિ—હે કાળ, હે સદાશિવ। આ પ્રણયથી આરંભાયેલ લોક-સંક્ષયકારી આપત્તિથી વિરમો।

Verse 41

इति तेषां वचः श्रुत्वा भक्तानां सिद्धिशालिनाम् । विसृजाक्षोणि गौरीति करुणामूर्त्तिरब्रवीत्

સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરેલા તે ભક્તોના વચન સાંભળીને, કરુણામૂર્તિ શિવે કહ્યું, 'હે ગૌરી! નેત્રો પરથી હાથ હટાવી લે.'

Verse 42

विससर्ज च सा देवी पिधानं हरचक्षुषाम् । सोमसूर्याग्निरूपाणां प्रकाशमभवज्जगत्

અને તે દેવીએ શિવના નેત્રો પરનું આવરણ દૂર કર્યું; ત્યારે ચંદ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિ સ્વરૂપ નેત્રોના પ્રકાશથી જગત ફરીથી પ્રકાશિત થયું.

Verse 43

कियान्कालो गतश्चेति पृष्टैः सिद्धैश्च वै नतैः । उक्तं त्वन्निमिषार्द्धेन जग्मुर्वत्सरकोटयः

નમસ્કાર કરતા સિદ્ધોએ પૂછ્યું કે 'કેટલો સમય વીતી ગયો?', ત્યારે કહેવામાં આવ્યું કે 'તમારા અડધા પલકારામાં જ કરોડો વર્ષો વીતી ગયા.'

Verse 44

अथ देवः कृपामूर्त्तिरालोक्य विहसन्प्रियाम् । अब्रवीत्परमोदारः परं धर्मार्थसंग्रहम्

ત્યારબાદ કૃપામૂર્તિ, પરમ ઉદાર દેવે પોતાની પ્રિયા સામે જોઈને હસતાં હસતાં ધર્મના સાર સમાન શ્રેષ્ઠ વચન કહ્યું.

Verse 45

अविचार्य कृतं मुग्धे भुवनक्षयकारणात् । अयुक्तमिह पश्यामि जगन्मातुस्तवैव हि

'હે મુગ્ધા! તેં વિચાર કર્યા વિના આ કાર્ય કર્યું, જે જગતના વિનાશનું કારણ બન્યું. જગન્માતા હોવા છતાં તારું આ કૃત્ય મને અયોગ્ય લાગે છે.'

Verse 46

अहमप्यखिलांल्लोकान्संहरिष्यामि संक्षये । प्राप्ते काले त्वया मौग्ध्यादकाले प्रलयं गताः

હું પણ સંહારકાળ આવે ત્યારે સર્વ લોકોને સંહરી લઉં છું; પરંતુ તારી નિર્દોષ મૂઢતાથી અકાળે જ પ્રલય આવી પડ્યો છે.

Verse 47

केयं वा त्वादृशी कुर्यादीदृशं सद्विगर्हितम् । कर्म नर्मण्यपि सदा कृपामूर्तिर्न बाधते

તારા જેવી સ્ત્રી આવું સદૈવ નિંદિત કાર્ય કેવી રીતે કરે? કરુણામૂર્તિ તો રમતમાં પણ આવું વર્તન કદી સ્વીકારતા નથી.

Verse 48

इति शम्भोर्वचः श्रुत्वा धर्मलोपभयाकुला । किं करिष्यामि तच्छांत्या इत्यपृच्छत्स्म तं प्रिया

શંભુનાં વચન સાંભળી ધર્મલોપના ભયથી વ્યાકુળ થયેલી પ્રિયાએ તેમને પૂછ્યું—“આને શાંત કરી યોગ્ય કરવા હું શું કરું?”

Verse 49

अथ देवः प्रसन्नात्मा व्याजहार दयानिधिः । देव्यास्तेनानुतापेन भक्त्या च तोषितः शिवः

પછી દયાનિધિ ભગવાન પ્રસન્નહૃદયે બોલ્યા; દેવીના તે અનુતાપ અને ભક્તિથી શિવ પ્રસન્ન થયા.

Verse 50

मन्मूर्तेस्तव केयं वा प्रायश्चित्तिरिहोच्यते । अथापि धर्ममार्गोयं त्वयैव परिपाल्यते

તું તો મારી જ મૂર્તિસ્વરૂપા છે; તારા માટે અહીં પ્રાયશ્ચિત્ત શું કહેવાય? છતાં ધર્મનો આ માર્ગ તારે જ નિશ્ચયે પાળવો પડશે.

Verse 51

श्रुतिस्मृतिक्रियाकल्पा विद्याश्च विबुधादयः । त्वद्रूपमेतदखिलं महदर्थोस्मि तन्मयः

શ્રુતિ‑સ્મૃતિ, ક્રિયાકલ્પની વિધિઓ, વિદ્યાઓ અને દેવગણ વગેરે—આ સમગ્ર વિસ્તાર તારો જ સ્વરૂપ છે. હું પણ તે મહાતત્ત્વમાં તન્મય થઈ તેના દ્વારા વ્યાપ્ત છું.

Verse 52

मान्ययाभिन्नया देव्या भाव्यं लोकसिसृक्षया

હે માન્ય દેવી, જે મારીથી અભિન્ન છે—લોકોની સૃષ્ટિ (અને પાલન) માટે આ કાર્ય અવશ્ય કરવું જોઈએ.

Verse 53

तस्माल्लोकानुरूपं ते प्रायश्चित्तं विधीयते । षड्विधो गदितो धर्मः श्रुतिस्मृतिविचारतः

અતએવ લોકસમજ મુજબ તારા માટે પ્રાયશ્ચિત્તનું વિધાન થાય છે. શ્રુતિ‑સ્મૃતિના વિચારથી ધર્મ છ પ્રકારનો કહ્યો છે.

Verse 54

स्वामिना नानुपाल्येत यदि त्याज्योऽनुजीविभिः । न त्वां विहाय शक्नोमि क्षणमप्यासितुं क्वचित्

જો સ્વામી પોતાના આશ્રિતોને રક્ષે નહીં તો આશ્રિતોએ તેને ત્યજવો જોઈએ. પરંતુ તને છોડીને હું ક્યાંય ક્ષણમાત્ર પણ રહી શકતો નથી.

Verse 55

अहमेव तपः सर्वं करिष्याम्यात्मनि स्थितः । पृध्वी च सकला भूयात्तपसा सफला तव

હું જ આત્મસ્વરૂપમાં સ્થિત રહી સર્વ તપ કરું છું; અને તારા તપથી આ સમગ્ર પૃથ્વી ફળવંતી તથા કલ્યાણમય બને.

Verse 56

त्वत्पादपद्मसंस्पर्शात्त्वत्तपोदर्शनादपि । निरस्यंति स्वसान्निध्याद्दुष्टजातमुपद्रवम्

તમારા કમળચરણના સ્પર્શથી અને તમારા તપના દર્શનથી પણ, માત્ર સાન્નિધ્યથી જ દુષ્ટજનોથી ઉપજતા ઉપદ્રવો દૂર થઈ જાય છે।

Verse 57

कर्मभूमेस्त्वमाधिक्यहेतवे पुण्यमाचर । त्वत्तपश्चरणं लोके वीक्ष्य सर्वोपि संततम्

આ કર્મભૂમિના ઉત્કર્ષ માટે પુણ્યનું આચરણ કર. લોકમાં તારા તપશ્ચરણને જોઈ સૌ કોઈ સતત ધર્મ તરફ પ્રેરિત થશે।

Verse 58

धर्मे दृढतरा बुद्धिं निबध्नीयान्न संशयः । कृतार्थयिष्यति महीं दया ते धर्मपालनैः

ધર્મમાં વધુ દૃઢ બુદ્ધિ સ્થાપિત કર—કોઈ સંશય નથી. તારી કરુણામય ધર્મરક્ષાથી પૃથ્વી કૃતાર્થ થશે।

Verse 59

त्वमेवैतत्सकलं प्रोक्ता वेदैर्देवि सनातनैः । अस्ति कांचीपुरी ख्याता सर्वभूतिसमन्विता

હે દેવી, આ સર્વ તું જ છે—એવું સનાતન વેદો કહે છે. કાંચીપુરી નામે એક પ્રસિદ્ધ નગરી છે, જે સર્વ પ્રકારની સમૃદ્ધિ અને મંગળથી યુક્ત છે।

Verse 60

या दिवं देवसंपूर्णा प्रत्यक्षयति भूतले । यत्र कृतं तपः किंचिदनंतफलमुच्यते

તે (કાંચી) દેવસમૂહથી પરિપૂર્ણ થઈ ભૂતલ પર સ્વર્ગને પ્રત્યક્ષ કરે છે. ત્યાં કરાયેલું થોડુંક તપ પણ અનંત ફળદાયક કહેવાય છે।

Verse 61

देवाश्च मुनयः सर्वे वासं वांछंति संततम् । तत्र कंपेति विख्याता महापातकनाशिनी

સર્વ દેવો અને મુનિઓ સતત ત્યાં નિવાસ કરવાની ઇચ્છા કરે છે. તે પ્રદેશમાં ‘કમ્પા’ નામે વિખ્યાત (નદી/સ્થાન) મહાપાતકોનો નાશ કરનારી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 62

यत्र स्थितानां मर्त्यानां कम्पन्ते पापकोटयः । तत्र चूतद्रुमश्चैको राजते नित्यपल्लवः

જ્યાં વસતા મર્ત્યોના પાપકોટિ કંપે છે (અને નાશ પામે છે), ત્યાં એકમાત્ર આંબાવૃક્ષ સદા નવા પલ્લવોથી શોભે છે.

Verse 63

संपूर्णशीतलच्छायः प्रसूनफलपल्लवैः । तत्र जप्तं हुतं दत्तमनन्तफलदं भवेत्

પુષ્પ-ફળ અને કોમળ પલ્લવોથી સમૃદ્ધ, સંપૂર્ણ શીતળ છાયા આપનાર—ત્યાં કરેલું જપ, હવન અને દાન અનંત ફળ આપનાર બને છે.

Verse 64

गणाश्च विविधाकारा डाकिन्यो योगिनीगणाः । परितस्त्वां निषेवंतां विष्णुमुख्यास्तथा पराः

વિવિધ આકારવાળા ગણો, ડાકિનીઓ અને યોગિનીગણો ચારે તરફથી તારી સેવા કરે છે; તેમજ વિષ્ણુ-પ્રમુખ ઉત્તમ દેવગણ પણ (તારી ઉપાસના કરે છે).

Verse 65

अहं च निष्कलो भूत्वा तव मानसपंकजे । सन्निधास्यामि मा भूस्त्वं देवि मद्विरहाकुला

હું પણ નિષ્કલ (નિરાકાર) બની તારા માનસ-પંકજમાં સદા સન્નિધ રહેશ. હે દેવી, મારા વિરહથી વ્યાકુળ ન થા.

Verse 66

इत्युक्ता देवदेवेन देवी कंपांतिकं ययौ । तपः कर्तुं सखीयुक्ता विस्मयाक्रान्तलोचना

દેવોના દેવએ એમ કહ્યા પછી દેવી સખીઓ સાથે, આશ્ચર્યથી ભરેલી દૃષ્ટિ લઈને, તપ કરવા કમ્પા નદીના કાંઠે ગઈ।

Verse 67

कंपां च विमलां सिन्धुं मुनिसमघनिषेविताम् । आलोक्य कोमलदलमेकाम्रं दृष्टिवारणम्

મુનિસમૂહોથી સેવિત નિર્મળ કમ્પા-ધારાને તેણે જોયી; અને કોમળ પાંદડાવાળું એકમાત્ર આમ્રવૃક્ષ પણ જોયું—જે નજરને બાંધી રાખે એવું મનોહર હતું।

Verse 68

फलपुष्पसमाकीर्णं कोकिलालापसंकुलम् । प्रससाद पुनर्देवं सस्मार च महेश्वरम्

ફળ-પુષ્પોથી ભરપૂર અને કોયલના કલરવથી ગુંજતું તે જોઈ દેવી ફરી પ્રસન્ન થઈ અને મહેશ્વર પ્રભુનું સ્મરણ કર્યું।

Verse 69

कामाग्निपरिवीतांगी तपःक्षामेव साऽभवत् । अभ्यभाषत सा गौरी विजयां पार्श्ववर्त्तिनीम्

કામાગ્નિથી આવૃત ગૌરીના અંગો જાણે તપથી ક્ષીણ થયા. ત્યારે દેવી પોતાના બાજુમાં ઊભેલી વિજયાને સંબોધી બોલી।

Verse 70

कामशोकपरीतांगी पुरारिविरहाकुला

તે પ્રેમ-શોકથી આવૃત દેહવાળી, ત્રિપુરારિ (શિવ)ના વિરહથી વ્યાકુળ હતી।

Verse 71

इममघहरमागतानिशं स्वयमपि पूजयितुं तपोभिरीशम् । अयमभिनवपल्लवप्रसूनः स्मरयति मां स्मरबन्धुरेकचूतः

હું રાત્રે પાપહર પ્રભુને તપ દ્વારા સ્વયં પૂજવા આવ્યો છું. પરંતુ નવાં પલ્લવ અને પુષ્પોથી શોભિત આ એકલો આંબાવૃક્ષ મને સ્મર—કામદેવ, તેના પ્રિય સખા—ની સ્મૃતિ જગાવે છે.

Verse 72

कथमिव विरहः शिवस्य सह्यः क्षुभितधियात्र भृशं मनोभवेन । तदपि च तरुणेंदुचूडपादस्मरणमहौषधमेकमेव दृष्टम्

અહીં મનોભવ (કામ)થી મન અત્યંત ઉથલપાથલ થાય છે; ત્યારે શિવવિરહ કેવી રીતે સહ્ય બને? છતાં મને એક જ મહૌષધ દેખાય છે—યુવચંદ્રને શિરે ધારણ કરનાર પ્રભુના ચરણસ્મરણ।