Adhyaya 14

Verse 1

गणावूचतुः । अलकायाः पुरोभागे पूरैशानीमहोदया । अस्यां वसंति सततं रुद्रभक्तास्तपोधनाः

ગણોએ કહ્યું—અલકાપુરીના અગ્રભાગે ‘ઐશાની’ નામની મહામંગલમયી નગરી છે. તેમાં સદા રુદ્રભક્ત, તપોધન તપસ્વીઓ નિવાસ કરે છે.

Verse 2

शिवस्मरणसंसक्ताः शिवव्रतपरायणाः । शिवसात्कृतकर्माणः शिवपूजारताः सदा

તેઓ શિવસ્મરણમાં લીન, શિવવ્રતમાં પરાયણ છે. તેમના કર્મો શિવને અર્પિત થઈ પવિત્ર બને છે, અને તેઓ સદા શિવપૂજામાં રત રહે છે.

Verse 3

साभिलाषास्तपस्यंति स्वर्गभोगोस्त्वितीह नः । तेऽत्र रुद्रपुरे रम्ये रुद्ररूपधरा नराः

‘સ્વર્ગભોગ મળે’ એવી અભિલાષાથી તેઓ તપ કરે છે. અહીં આ રમ્ય રુદ્રપુરીમાં તે પુરુષો રુદ્રરૂપ ધારણ કરે છે.

Verse 4

अजैकपादहिर्बुध्न्य मुख्या एकादशापि वै । रुद्राः परिवृढाश्चात्र त्रिशूलोद्यतपाणयः

અજૈકપાદ અને અહિર્બુધ્ન્ય મુખ્ય છે; અને ખરેખર એકાદશ રુદ્રો બધા અહીં હાજર છે. તેઓ સર્વે પરાક્રમી, પ્રતિષ્ઠિત, અને ઉંચા કરેલા હાથોમાં ત્રિશૂલ ધારણ કરનાર છે.

Verse 5

पुर्यष्टकं च दुष्टेभ्यो देवध्रुग्भ्यो ह्यवंति ते । प्रयच्छंति वरान्नित्यं शिवभक्तजने वराः

તેઓ દુષ્ટો અને દેવદ્રોહીઓથી આ અષ્ટપુરિનું સદા રક્ષણ કરે છે. અને તે શ્રેષ્ઠજન શિવભક્તોને નિત્ય વરદાન આપે છે.

Verse 6

एतैरपि तपस्तप्तं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । ईशानेशं महालिंगं परिस्थाप्य शुभप्रदम्

આ લોકોએ પણ તપ કર્યું; અને વારાણસી નગરીને પ્રાપ્ત કરીને શુભપ્રદ મહાલિંગ ‘ઈશાનેશ’ની પ્રતિષ્ઠા કરી.

Verse 7

ईशानेश प्रसादेन दिश्यैश्यां हि दिगीश्वराः । एकादशाप्येकचरा जटामुकुटमंडिताः

ઈશાનેશના પ્રસાદથી તે ઈશાન્ય દિશામાં દિગીશ્વરો નિવાસ કરે છે. તે અગિયારેય એકરૂપે વિચરે છે, જટામુકુટથી અલંકૃત.

Verse 8

भालनेत्रा नीलगलाः शुद्धांगा वृषभध्वजाः । असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा अधिभूतलम्

તેમના ભાળે નેત્ર છે, કંઠ નીલ છે, અંગ શુદ્ધ છે અને ધ્વજ વೃಷભનો છે. ભૂતલ પર આવા અસંખ્ય સહસ્ર રુદ્રો વિદ્યમાન છે.

Verse 9

तेऽस्यां पुरि वसंत्यैश्यां सर्वभोगसमृद्धयः । ईशानेशं समभ्यर्च्य काश्यां देशांतरेष्वपि

તેઓ આ નગરીના ઈશાન્ય ભાગમાં વસે છે, સર્વ ભોગ અને સમૃદ્ધિથી યુક્ત. કાશીમાં ઈશાનેશની સમ્યક્ આરાધના કરીને તેઓ અન્ય પ્રદેશોમાં પણ પ્રવર્તે છે.

Verse 10

विपन्नास्तेन पुण्येन जायंते ऽत्रपुरोहिताः । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामीशानेशं यजंति ये

એ જ પુણ્યના પ્રભાવથી દુર્ભાગ્યમાં પડેલા લોકો પણ અહીં પુરોહિતરૂપે જન્મ લે છે. જે અષ્ટમી અને ચતુર્દશીએ ઈશાનેશનું પૂજન કરે છે, તેઓ એવો જ શુભ ફળ પામે છે.

Verse 11

त एव रुद्रा विज्ञेया इहामुत्राप्यसंशयम् । कृत्वा जागरणं रात्रावीशानेश्वर संनिधौ

જે ઈશાનેશ્વરના સાન્નિધ્યમાં રાત્રિ-જાગરણ કરે છે, તેઓ નિઃસંદેહ ઇહલોક અને પરલોકમાં રુદ્રરૂપ જ ગણાય છે.

Verse 12

उपोष्यभूतांयांकांचिन्न नरो गर्भभाक्पुनः । स्वर्गमार्गे कथामित्थं शृण्वन्विष्णुगणोदिताम्

આવી કોઈપણ પવિત્ર તિથિએ ઉપવાસ કરવાથી મનુષ્ય ફરી ગર્ભમાં પ્રવેશતો નથી. આ રીતે સ્વર્ગમાર્ગે આગળ વધતાં તે વિષ્ણુગણોએ ઉચ્ચારેલી આ કથા સાંભળે છે.

Verse 13

शिवशर्मा दिवाप्युच्चैरपश्यच्चंद्रचंद्रिकाम् । आह्लादयंतीं बहुशः समं सर्वेंद्रियैर्मनः

શિવશર્માએ દિવસમાં પણ ચંદ્રની તેજસ્વી શીતલ ચાંદની જોઈ; તે વારંવાર સર્વ ઇન્દ્રિયો સાથે મનને આનંદિત કરતી હતી.

Verse 14

चमत्कृत्य चमत्कृत्य कोयं लोको हरेर्गणौ । पप्रच्छ शिवशर्मा तौ प्रोचतुस्तं च तौ द्विजम्

વારંવાર આશ્ચર્યચકિત થઈ શિવશર્માએ હરિના બે ગણોને પૂછ્યું—“આ કયો લોક છે?” ત્યારે તે બંનેએ તે દ્વિજને ઉત્તર આપ્યો.

Verse 15

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाभाग लोक एष कलानिधेः । पीयूषवर्षिभिर्यस्य करैराप्याय्यते जगत्

ગણોએ કહ્યું—હે મહાભાગ શિવશર્મા! આ કલાનિધિ ચંદ્રદેવનો લોક છે. જેના અમૃતવર્ષી કિરણોથી સમગ્ર જગત પોષાય અને તૃપ્ત થાય છે.

Verse 16

पिता सोमस्य भो विप्र जज्ञेऽत्रिर्भगवानृषिः । ब्रह्मणो मानसात्पूर्वं प्रजासर्गं विधित्सतः

હે વિપ્ર! સોમના પિતા ભગવાન ઋષિ અત્રિ છે. બ્રહ્માએ પ્રજાસૃષ્ટિ શરૂ કરવાની ઇચ્છા કરી ત્યારે, પૂર્વે તેમના માનસમાંથી અત્રિ જન્મ્યા.

Verse 17

अनुत्तरं नाम तपो येन तप्तं हि तत्पुरा । त्रीणिवर्षसहस्राणि दिव्यानीतीह नौ श्रुतम्

પૂર્વકાળે તેમણે ‘અનુત્તર’ નામનું તપ કર્યું. ત્રણ હજાર દિવ્ય વર્ષો સુધી તે તપ આચર્યું—એવું અમે અહીં સાંભળ્યું છે.

Verse 18

ऊर्ध्वमाचक्रमे तस्य रेतः सोमत्वमीयिवत् । नेत्राभ्यां तच्च सुस्राव दशधा द्योतयद्दिशः

તેમનું રેત ઊર્ધ્વ તરફ ઉઠ્યું અને સોમત્વને પ્રાપ્ત થયું. પછી તે નેત્રોમાંથી સ્રવ્યું; દશધારામાં તેજસ્વી બની દિશાઓને પ્રકાશિત કર્યું.

Verse 19

तं गर्भं विधिना दिष्टा दश देव्यो दधुस्ततः । समेत्य धारयामासुर्नैव ताः समशक्नुवन्

પછી વિધિના આદેશથી દસ દેવીઓએ તે ગર્ભ સ્વીકાર્યો. તેઓ એકત્ર થઈ તેને ધારણ કરવા લાગી, પરંતુ તેઓ તેને સંભાળી શક્યા નહીં.

Verse 20

यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ता दिशः । ततस्ताभिः सजूः सोमो निपपात वसुंधराम्

જ્યારે દિશાઓ તે ગર્ભને ધારણ કરવા અસમર્થ થઈ, ત્યારે તેમની સાથે સોમ (ચંદ્રદેવ) વसुંધરાપર પડી ગયો।

Verse 21

पतितं सोममालोक्य ब्रह्मा लो कपितामहः । रथमारोपयामास लोकानां हितकाम्यया

પતિત સોમને જોઈ લોકપિતામહ બ્રહ્માએ, સર્વ લોકોના હિતની ઇચ્છાથી, તેને રથ પર આરોપિત કર્યો।

Verse 22

स तेन रथमुख्येन सागरांतां वसुंधराम् । त्रिःसप्तकृत्वो द्रुहिणश्चकारामुं प्रदक्षिणम्

તે શ્રેષ્ઠ રથ વડે દ્રુહિણ (બ્રહ્મા) એ સમુદ્રપર્યંત આ પૃથ્વીની એકવીસ વાર પ્રદક્ષિણા કરી।

Verse 23

तस्य यत्प्लवितं तेजः पृथिवीमन्वपद्यत । तथौषध्यः समुद्भूता याभिः संधार्यते जगत्

સોમનું જે ઓસરીને વહેતું તેજ પૃથ્વી પર પ્રસરી ગયું, તેમાંથી જ એવી ઔષધિઓ ઉત્પન્ન થઈ, જેઓથી જગત્ ધારણ થાય છે।

Verse 24

सलब्धतेजा भगवान्ब्रह्मणा वर्धितः स्वयम् । तपस्तेपे महाभाग पद्मानां दशतीर्दश

પુનઃ તેજ પ્રાપ્ત કરી અને સ્વયં બ્રહ્મા દ્વારા વર્ધિત થઈ, તે મહાભાગ (સોમ) એ—હે મહર્ષે—દસ દસ પદ્મ-ચક્ર જેટલો તપ કર્યો।

Verse 25

अविमुक्तं समासाद्य क्षेत्रं परमपावनम् । संस्थाप्य लिंगममृतं चंद्रेशाख्यं स्वनामतः

પરમ પાવન અવિમુક્ત ક્ષેત્રે પહોંચીને તેણે પોતાના નામે ‘ચન્દ્રેશ’ નામનું અમર લિંગ સ્થાપ્યું।

Verse 26

बीजौषधीनां तोयानां राजाभूदग्रजन्मनाम् । प्रसादाद्देवदेवस्य विश्वेशस्य पिनाकिनः

દેવોના દેવ પિનાકધારી વિશ્વેશ્વરના પ્રસાદથી સોમ બીજ, ઔષધિ અને જળોમાં અગ્રજનો રાજા બન્યો।

Verse 27

तत्र कूपं विधायैकममृतोदमिति स्मृतम् । यस्यांबुपानस्नानाभ्यां नरोऽज्ञातात्प्रमुच्यते

ત્યાં તેણે ‘અમૃતોદક’ તરીકે પ્રસિદ્ધ એક કૂવો બનાવ્યો; તેનું જળ પીવાથી અને તેમાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય અજાણ પાપથી પણ મુક્ત થાય છે।

Verse 28

तुष्टेनदेवदेवेन स्वमौलौ यो धृतः स्वयम् । आदाय तां कलामेकां जगत्संजविनीं पराम्

તુષ્ટ દેવોના દેવ (શિવ) એ તેને સ્વયં પોતાના શિરમુકુટ પર ધારણ કર્યો; અને તે પરમ જગત્સંજીવની કલામાંથી એક કલા લઈને…

Verse 29

पश्चाद्दक्षेण शप्तोपि मासोने क्षयमाप्य च । आप्याय्यतेसौ कलया पुनरेव तया शशी

પછી દક્ષના શાપથી ચંદ્ર માસે માસે ક્ષય પામે તોય, એ જ કલાથી ફરી પોષાઈને પુનઃ પૂર્ણતા પામે છે।

Verse 30

स तत्प्राप्य महाराज्यं सोमः सोमवतां वरः । राजसूयं समाजह्रे सहस्रशतदक्षिणम्

આ રીતે મહારાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને, સોમ—સોમતેજસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ—એ સહસ્ર-શત દક્ષિણાસહ રાજસૂય યજ્ઞ કર્યો।

Verse 31

दक्षिणामददत्सोमस्त्रींल्लोकानिति नौ श्रुतम् । तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च भो द्विज

અમે સાંભળ્યું છે કે સોમે ત્રિલોક સમાન દક્ષિણા આપી—તે બ્રહ્મર્ષિઓમાં અગ્રગણ્યને તથા યજ્ઞસભાના સભ્યોને, હે દ્વિજ, અર્પણ કરી।

Verse 32

हिरण्यगर्भो ब्रह्माऽत्रिर्भृगुर्यत्रर्त्विजोभवन् । सदस्योभूद्धरिस्तत्र मुनिभिर्बहुभिर्युतः

ત્યાં હિરણ્યગર્ભ બ્રહ્મા, અત્રિ અને ભૃગુ ઋત્વિજ બન્યા; અને અનેક મુનિઓ સાથે હરિ સ્વયં ત્યાં સદસ્ય થયા।

Verse 33

तंसिनी च कुहूश्चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभावसुः । कीर्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नवदेव्यः सिषेविरे

તંસિની અને કુહૂ, દ્યુતિ અને પુષ્ટિ, પ્રભાવસુ, કીર્તિ, ધૃતિ તથા લક્ષ્મી—આ નવ દેવીઓ તેની સેવામાં તત્પર રહી।

Verse 34

उमया सहितं रुद्रं संतर्प्याध्वरकर्मणा । प्राप सोम इति ख्यातिं दत्तां सोमेन शंभुना

અધ્વરકર્મ દ્વારા ઉમાસહિત રુદ્રને સંતોષી, તેણે ‘સોમ’ નામની ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરી—જે શંભુએ સોમ-હવિથી પ્રદાન કરી હતી।

Verse 35

तत्रैव तप्तवान्सोमस्तपः परमदुष्करम् । तत्रैव राजसूयं च चक्रे चंद्रेश्वराग्रतः

ત્યાં જ સોમએ અતિ દુષ્કર તપ કર્યું; અને ત્યાં જ ચન્દ્રેશ્વરના સાન્નિધ્યમાં રાજસૂય યજ્ઞ સંપન્ન કર્યો।

Verse 36

तत्रैव ब्राह्मणैः प्रीतैरित्युक्तोसौ कलानिधिः । सोमोस्माकं ब्राह्मणानां राजा त्रैलोक्यदक्षिणः

ત્યાં જ પ્રસન્ન બ્રાહ્મણોએ આનંદથી તે કલાનિધિ સોમને કહ્યું— ‘સોમ અમારા બ્રાહ્મણોનો રાજા છે; તેની દક્ષિણા ત્રિલોક સમાન છે।’

Verse 37

तत्रैव देवदेवस्य विलोचनपदं गतः । देवेन प्रीतमनसा त्रैलोक्याह्लादहेतवे

ત્યાં જ તેણે દેવદેવના ‘વિલોચન-પદ’ને પ્રાપ્ત કર્યું; અને તે દેવ પ્રસન્ન મનથી તેને ત્રિલોકના આનંદનું કારણ બનાવી સ્થાપિત કર્યો।

Verse 38

त्वं ममास्य परामूर्तिरित्युक्तस्तत्तपोबलात् । जगत्तवोदयं प्राप्य भविष्यति सुखोदयम्

‘તું મારી જ પરમ મૂર્તિ છે’—એમ કહ્યા પછી, તે તપોબળથી જગત તારો ઉદય પામી સુખોદયને પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 39

त्वत्पीयूषमयैर्हस्तैः स्पृष्टमेतच्चराचरम् । भानुतापपरीतं च परा ग्लानिं विहास्यति

તારા અમૃતમય હસ્તસ્પર્શથી આ ચરાચર જગત—સૂર્યતાપથી ઘેરાયેલું હોવા છતાં—પરમ ગ્લાનિને ત્યજી દેશે।

Verse 40

एतदुक्त्वा महेशानो वरानन्यानदान्मुदा । द्विजराजतपस्तप्तं यदत्युग्रं त्वयात्र वै

આવું કહી મહેશાન શિવ આનંદિત થઈ, હે દ્વિજરાજ, અહીં તું કરેલા અતિઉગ્ર તપને જાણી અન્ય અનેક વરદાન પણ પ્રસન્નતાથી આપ્યા।

Verse 41

यच्च क्रतु क्रियोत्सर्गस्त्वया मह्यं निवेदितः । स्थापितं यत्त्विदं लिंगं मम चंद्रेश्वराभिधम्

તમે મને અર્પણ કરેલો યજ્ઞ અને ક્રિયાફલત્યાગ, તેમજ મારા નામ ‘ચન્દ્રેશ્વર’થી પ્રસિદ્ધ આ લિંગનું સ્થાપન—આ બધું મને અત્યંત પ્રિય છે।

Verse 42

ततोत्र लिंगे त्वन्नाम्नि सोमसोमार्धरूपधृक् । प्रतिमासं पंचदश्यां शुक्लायां सर्वगोप्यहम्

અતએવ તારા નામવાળા આ લિંગમાં હું—સોમસ્વરૂપ, અર્ધચન્દ્રધારી—દર મહિને શુક્લપક્ષની પંદરમી તિથિએ સંપૂર્ણ ગુપ્તરૂપે અહીં નિવાસ કરીશ।

Verse 43

अहोरात्रं वसिष्यामि त्रैलोक्यैश्वर्यसंयुतः । ततोत्र पूर्णिमायां तु कृता स्वल्पापि सत्क्रिया

હું ત્રિલોકના ઐશ્વર્યથી યુક્ત થઈ અહીં અહોરાત્ર નિવાસ કરીશ; તેથી પૂર્ણિમાના દિવસે અહીં કરેલી અલ્પ એવી પણ સત્ક્રિયા મહાફળદાયી બને છે।

Verse 44

जपहोमार्चनध्यानदानब्राह्मणभोजनम् । महापूजा च सा नूनं मम प्रीत्यै भविष्यति

જપ, હોમ, અર્ચન, ધ્યાન, દાન અને બ્રાહ્મણભોજન—આવી મહાપૂજા નિશ્ચયે મારી પ્રીતિનું કારણ બનશે।

Verse 45

जीर्णोद्धारादिकरणं नृत्यवाद्यादिकार्पणम् । ध्वजारोपणकर्मादि तपस्वियतितपर्णम्

જીર્ણોદ્ધાર વગેરે કરાવવું, નૃત્ય‑વાદ્યાદિ અર્પણ કરવું, ધ્વજારોપણ જેવા કર્મો કરવું અને તપસ્વી તથા યતિઓને તૃપ્ત કરવું—આ બધું મહાપૂજાના અંગો છે.

Verse 46

चंद्रेश्वरे कृतं सर्वं तदानंत्याय जायते । अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि शृणु गुह्यं कलानिधे

ચન્દ્રેશ્વર માટે કરેલું સર્વ કાર્ય અનંત પુણ્યનું કારણ બને છે. વધુ પણ કહું છું—સાંભળ આ ગુહ્ય, હે કલાનિધિ સોમ।

Verse 47

अभक्ताय च नाख्येयं नास्तिकाय श्रुतिद्रुहे । अमावास्या यदा सोम जायते सोमवासरे

અભક્તને આ ન કહેવું, તેમજ શ્રુતિદ્રોહી નાસ્તિકને પણ નહીં. હે સોમ, જ્યારે અમાવાસ્યા સોમવારે આવે—

Verse 48

तदोपवासः कर्तव्यो भूतायां सद्भिरादरात् । कृतनित्यक्रियः सोम त्रयोदश्यां निशामय

ત્યારે સદ્જનોને ભૂતાતિથિએ આદરપૂર્વક ઉપવાસ કરવો જોઈએ. નિત્યકર્મ કરીને, હે સોમ, ત્રયોદશીની રાત્રિએ જાગરણ કર।

Verse 49

शनिप्रदोषे संपूज्य लिंगं चंद्रेश्वराह्वयम् । नक्तं कृत्वा त्रयोदश्यां नियमं परिगृह्य च

શનિપ્રદોષે ‘ચન્દ્રેશ્વર’ નામના લિંગની વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને, ત્રયોદશીએ નક્તવ્રત કરીને અને નિયમો ધારણ કરીને વ્રત ગ્રહણ કરવું.

Verse 50

उपोष्य च चतुर्दश्यां कृत्वा जागरणं निशि । प्रातः सोमकुहूयोगे स्नात्वा चंद्रोदवारिभिः

ચતુર્દશીએ ઉપવાસ કરીને અને રાત્રિ જાગરણ કરી, પ્રાતઃ સોમ‑કુહૂ યોગ હોય ત્યારે ચંદ્રોદા તીર્થના જળથી સ્નાન કરવું જોઈએ।

Verse 51

उपास्य संध्यां विधिवत्कृतसर्वोदक क्रियः । उपचंद्रोदतीर्थेषु श्राद्धं विधिवदाचरेत्

વિધિપૂર્વક સંધ્યા‑ઉપાસના કરીને સર્વ ઉદક‑ક્રિયાઓ પૂર્ણ કરી, પછી ઉપ‑ચંદ્રોદા તીર્થોમાં નિયમસર શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ।

Verse 52

आवाहनार्घ्यरहितं पिंडान्दद्यात्प्रयत्नतः । वसुरुद्रादितिसुतस्वरूपपुरुषत्रयम्

આવાહન અને અર્ઘ્ય વિના, પ્રયત્નપૂર્વક પિંડદાન કરવું—વસુ, રુદ્ર અને આદિત્ય‑સ્વરૂપ પુરુષત્રય માનીને।

Verse 53

मातामहांस्तथोद्दिश्य तथान्यानपि गोत्रजान् । गुरुश्वशुरबंधूनां नामान्युच्चार्य पिंडदः

માતામહોને ઉદ્દેશીને તથા અન્ય ગોત્રજોને પણ, પિંડદાતા ગુરુ, શ્વશુર અને બંધુઓનાં નામ ઉચ્ચારી પિંડ અર્પણ કરે।

Verse 54

कुर्वञ्छ्राद्धं च तीर्थेस्मिञ्छ्रद्धयोद्धरतेखिलान् । गयायां पिंडदानेन यथा तुप्यंति पूर्वजाः

આ તીર્થમાં શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરનાર સર્વનો ઉદ્ધાર કરે છે—જેમ ગયામાં પિંડદાનથી પૂર્વજો તૃપ્ત થાય છે।

Verse 55

तथा चंद्रोदकुंडेऽत्र श्राद्धैस्तृप्यंति पूर्वजाः । गयायां च यथा मुच्येत्सर्वर्णात्पितृजान्नरः

તેમ જ અહીં ચન્દ્રોદકુંડમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી પૂર્વજો તૃપ્ત થાય છે. ગયામાં જેમ મનુષ્ય પિતૃઋણ સહિત સર્વ ઋણોથી મુક્ત થાય છે, તેમ અહીં પણ મુક્ત થાય છે.

Verse 56

तथा प्रमुच्यते चर्णाच्चंद्रोदे पिण्डदानतः । यदा चंद्रेश्वरं द्रष्टुं यायात्कोपि नरोत्तमः

તેમ જ ચન્દ્રોદે પિંડદાન કરવાથી (પિતૃ)ઋણમાંથી મુક્તિ મળે છે. અને જ્યારે કોઈ નરોત્તમ ચન્દ્રેશ્વરના દર્શન માટે પ્રસ્થાન કરે છે,

Verse 57

तदा नृत्यंति मुदितास्तत्पूर्वप्रपितामहाः । अयं चंद्रोदतीर्थेस्मिंस्तर्पणं नः करिष्यति

ત્યારે તેના વંશના પૂર્વ-પ્રપિતામહો આનંદિત થઈ નૃત્ય કરે છે— ‘આ પુરુષ ચન્દ્રોદ તીર્થમાં અમારું તર્પણ કરશે’ એમ.

Verse 58

अस्माकं मंदभाग्यत्वाद्यदि नैव करिष्यति । तदातत्तीर्थ संस्पर्शादस्मत्तृप्तिर्भविष्यति

‘અમારા મંદભાગ્યથી જો તે ન કરે, તો પણ તે તીર્થના સ્પર્શમાત્રથી જ અમારી તૃપ્તિ થશે’ એમ.

Verse 59

स्पृशेन्नापि यदा मंदस्तदा द्रक्ष्यति तृप्तये । एवं श्राद्धं विधायाथ स्पृष्ट्वा चंद्रेश्वरं व्रती । संतर्प्य विप्रांश्च यतीन्कुर्याद्वै पारणं ततः

મંદબુદ્ધિ માણસ સ્પર્શ પણ ન કરે તો પણ તૃપ્તિ માટે ઓછામાં ઓછું દર્શન તો કરશે. આ રીતે શ્રાદ્ધ કરીને, પછી ચન્દ્રેશ્વરને સ્પર્શી, વ્રતધારીએ બ્રાહ્મણો અને યતિઓને તૃપ્ત કરીને, ત્યારબાદ વિધિપૂર્વક પારણું કરવું જોઈએ.

Verse 60

एवं व्रते कृते काश्यां सदर्शे सोमवासरे । भवेदृणत्रयान्मुक्तो मृगांकमदनुग्रहात्

આ રીતે કાશીમાં શુક્લપક્ષના સોમવારે આ વ્રત કરવાથી મૃગાંક (ચંદ્રદેવ)ની કૃપાથી મનુષ્ય ત્રિવિધ ઋણોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 61

अत्र यात्रा महाचैत्र्यां कार्या क्षेत्रनिवासिभिः । तारकज्ञानलाभाय क्षेत्रविघ्ननिवर्तिनी

અહીં મહાચૈત્રીના સમયમાં ક્ષેત્રનિવાસીઓએ યાત્રા-પ્રદક્ષિણા કરવી જોઈએ; તે તારક-જ્ઞાન આપે છે અને પવિત્ર ક્ષેત્રના વિઘ્નો દૂર કરે છે।

Verse 62

चंद्रेश्वरं समभ्यर्च्य यद्यन्यत्रापि संस्थितः । अघौघपटलीं भित्त्वा सोमलोकमवाप्स्यति

ચંદ્રેશ્વરની વિધિવત્ આરાધના કરવાથી, કોઈ અન્યત્ર વસતો હોય તોય, તે પાપોના ઘન સમૂહને ભેદીને સોમલોકને પામે છે।

Verse 63

कलौ चंद्रेशमहिमा नाभाग्यैरवगम्यते । अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि परं गुह्यं निशापते

કલિયુગમાં દુર્ભાગ્યવશ ચંદ્રેશનો મહિમા સમજાતો નથી; હે નિશાપતે (ચંદ્રદેવ), હું તને આગળ એક પરમ ગુહ્ય વાત કહું છું।

Verse 64

सिद्धयोगीश्वरं पीठमेतत्साधकसिद्धिदम् । सुरासुरेषु गंधर्व नागविद्याधरेष्वपि

આ સિદ્ધ યોગીશ્વરનું પીઠ છે, જે સાધકોને સિદ્ધિ આપનારું છે; દેવો-અસુરો, ગંધર્વો, નાગો અને વિદ્યાધરોમાં પણ તેની ખ્યાતિ પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 65

रक्षोगुह्यकयक्षेषु किंनरेषु नरेषु च । सप्तकोट्यस्तु सिद्धानामत्र सिद्धा ममाग्रतः

રાક્ષસો, ગુહ્યકો, યક્ષો, કિન્નરો તથા મનુષ્યોમાં પણ સિદ્ધોની સાત કરોડ સંખ્યા છે—તે બધા અહીં મારા સాక్షાત્ સમક્ષ સિદ્ધરૂપે સ્થિત છે.

Verse 66

षण्मासं नियताहारो ध्यायन्विश्वेश्वरीमिह । चंद्रेश्वरार्चनायातान्सिद्धान्पश्यति सोऽग्रगान्

જે છ માસ સુધી નિયત આહાર રાખીને અહીં વિશ્વેશ્વરીનું ધ્યાન કરે છે, તે ચન્દ્રેશ્વરના અર્ચન માટે આવેલા અગ્રગણ્ય સિદ્ધોના દર્શન કરે છે.

Verse 67

सिद्धयोगीश्वरी साक्षाद्वरदा तस्य जायते । तवापि महती सिद्धिः सिद्धयोगीश्वरीक्षणात्

સિદ્ધયોગીશ્વરી સ્વયં સాక్షાત્ પ્રગટ થઈ તેને વરદાન આપે છે; અને તને પણ સિદ્ધયોગીશ્વરીના માત્ર દર્શનથી મહાન સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 68

संति पाठान्यनेकानि क्षितौ साधकसिद्धये । परं योगीश्वरी पीठाद्भूपृष्ठेनाशु सिद्धिदम्

પૃથ્વી પર સાધકોની સિદ્ધિ માટે અનેક પવિત્ર તીર્થસ્થાનો છે; પરંતુ યોગીશ્વરી પીઠ તે બધાથી પર છે—ભૂપૃષ્ઠ પર રહીને પણ તે ત્વરિત સિદ્ધિ આપે છે.

Verse 69

यत्र चंद्रेश्वरं लिंगं त्वयेदं स्थापितं शशिन् । इदमेव हि तत्पीठमदृश्यमकृतात्मभिः

હે શશિન! જ્યાં તું ચન્દ્રેશ્વરનું આ લિંગ સ્થાપિત કર્યું છે, એ જ નિશ્ચય તે પીઠ છે—અસંસ્કૃત આત્માવાળાઓને તે અદૃશ્ય રહે છે.

Verse 70

जितकामा जितक्रोधा जितलोभस्पृहास्मिताः । योगीश्वरीं प्रपश्यंति मम शक्तिपरां हिताम्

જેઓએ કામ, ક્રોધ, લોભ, તૃષ્ણા અને અહંકારને જીત્યા છે, તેઓ મારી પરમ કલ્યાણકારી શક્તિ—યોગીશ્વરી—નું સાક્ષાત્ દર્શન કરે છે।

Verse 71

ये तु प्रत्यष्टमि जनास्तथा प्रति चतुर्दशि । सिद्धयोगीश्वरीपीठे पूजयिष्यंति भाविताः

પરંતુ જે લોકો શુદ્ધ ભાવથી પ્રત્યેક અષ્ટમી તથા પ્રત્યેક ચતુર્દશીએ સિદ્ધયોગીશ્વરી-પીઠે પૂજા કરે છે,

Verse 72

अदृष्टरूपां सुभगां पिंगलां सर्वसिद्धिदाम् । धूपनैवेद्यदीपाद्यैस्तेषामाविर्भविष्यति

તેમને માટે તે—સામાન્ય રીતે અદૃશ્યરૂપા—સૌભાગ્યદાયિની પિંગલા, સર્વસિદ્ધિદાત્રી, ધૂપ-નૈવેદ્ય-દીપ આદિથી પૂજિત થઈ પ્રગટ થશે।

Verse 73

इति दत्त्वा वराञ्छंभुस्तस्मै चंद्रमसे द्विज । अंतर्हितो महेशानस्तत्र वैश्वेश्वरे पुरे

આ રીતે, હે દ્વિજ, ચંદ્રને વરદાન આપી શંભુ—મહેશાન—ત્યાં વૈશ્વેશ્વર-પુરી (કાશી) માં અંતર્ધાન થયા।

Verse 74

तदारभ्य च लोकेऽस्मिन्द्विजराजोधिपोभवत् । दिशोवितिमिराः कुर्वन्निजैः प्रसृमरैः करैः

ત્યાંથી આ લોકમાં ચંદ્ર ‘દ્વિજરાજ’ બની અધિપતિ થયો; અને પોતાની દૂર સુધી પ્રસરી રહેલી કિરણોથી દિશાઓને અંધકારરહિત કરી દીધી।

Verse 75

सोमवारव्रतकृतः सोमपानरता नराः । सोमप्रभेणयानेन सोमलोकं व्रजंति हि

જે મનુષ્યો સોમવારનું વ્રત કરે છે અને સોમપાનમાં રત રહે છે, તેઓ ચંદ્રપ્રભાસમાન તેજસ્વી વિમાન દ્વારા નિશ્ચયે સોમલોકને જાય છે.

Verse 76

चंद्रेश्वरसमुत्पत्तिं तथा चांद्रमसं तपः । यः श्रोष्यति नरो भक्त्या चंद्रलोके स इज्यते

જે ભક્તિપૂર્વક ચંદ્રેશ્વરની ઉત્પત્તિ તથા ચંદ્રના તપનું વર્ણન સાંભળે છે, તે ચંદ્રલોકમાં સન્માનિત અને પૂજિત થાય છે.

Verse 77

अगस्तिरुवाच । शिवशर्मणि शर्मकारिणीं प थि दिव्ये श्रमहारिणीं गणौ । कथयंतौ तु कथामिमां शुभामुडुलोकं परिजग्मतुस्ततः

અગસ્ત્યએ કહ્યું—દિવ્ય માર્ગમાં શ્રમ હરણ કરનાર અને શિવશર્માને આનંદ આપનાર તે બે ગણો, આ શુભ કથા કહેતા કહેતા ત્યાંથી ઉડુલોક (નક્ષત્રલોક) તરફ ગયા.