Adhyaya 28

Verse 1

व्यास उवाच । गोवत्सान्नैरृते भागे दृश्यते लोहयष्टिका । स्वयंभुलिंगरूपेण रुद्रस्तत्र स्थितः स्वयम् । श्रीमार्कण्डेय उवाच । मोक्षतीर्थे सरस्वत्या नभस्ये चंद्रसंक्षये । विप्रान्संपूज्य विधिवत्तेभ्यो दत्त्वा च दक्षिणाम्

વ્યાસે કહ્યું—ગોવત્સાનના નૈઋત્ય ભાગમાં લોહયષ્ટિકા દેખાય છે; ત્યાં સ્વયંભૂ લિંગરૂપે રુદ્ર સ્વયં સ્થિત છે. શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—સરಸ್ವતીના મોક્ષતીર્થે, નભસ્ય (ભાદ્રપદ) માસમાં ચંદ્રક્ષય સમયે બ્રાહ્મણોને વિધિવત્ પૂજી તેમને દક્ષિણા આપવી જોઈએ।

Verse 2

एकविंशतिवारांस्तु भक्त्या पिंडस्य यत्फलम् । गयायां प्राप्यते पुंसां ध्रुवं तदिह तर्प्पणात्

ગયામાં એકવીસ વાર ભક્તિપૂર્વક પિંડદાન કરવાથી પુરુષોને જે ફળ મળે છે, તે જ ફળ અહીં તર્પણથી નિશ્ચિત રીતે પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 3

लोहयष्ट्यां कृते श्राद्धे नभस्ये चंद्रसंक्षये । प्रेतयोनिविनिर्मुक्ताः क्रीडंति पितरो दिवि

નભસ્ય (ભાદ્રપદ) માસમાં ચંદ્રક્ષય સમયે લોહયષ્ટિકામાં શ્રાદ્ધ કરવાથી, પ્રેતયોનિમાંથી મુક્ત થયેલા પિતૃઓ સ્વર્ગમાં ક્રીડા કરે છે।

Verse 5

लोहयष्ट्याममावस्यां कार्यं भाद्रपदे जनैः । श्राद्धं वै मुनयः प्राहुः पितरो यदि वल्लभाः

ભાદ્રપદની અમાવાસ્યાએ લોહયષ્ટિકામાં લોકોએ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; મુનિઓએ એમ કહ્યું છે—જો પિતૃઓ પ્રિય હોય।

Verse 6

क्षीरेण तु तिलैः श्वेतैः स्नात्वा सारस्वते जले । पितॄंस्तर्पयते यस्तु तृप्तास्तत्पितरो ध्रुवम्

દૂધ અને સફેદ તલ સાથે સરસ્વતીના જળમાં સ્નાન કરીને જે પિતૃઓને તર્પણ કરે છે, તેના પિતૃઓ નિશ્ચિત રીતે તૃપ્ત થાય છે।

Verse 7

तत्र श्राद्धानि कुर्वीत सक्तुभिः पयसा सह । अमावास्यादिनं प्राप्य पितॄणां मोक्षमिच्छकैः

ત્યાં પિતૃમોક્ષ ઇચ્છનારોએ અમાવાસ્યા વગેરે પવિત્ર તિથિ આવતાં સત્તુ અને દૂધ સાથે શ્રાદ્ધકર્મ કરવું જોઈએ।

Verse 8

रुद्रतीर्थे ततो धेनुं दद्याद्वस्त्रादिभूषिताम् । विष्णुतीर्थे हिरण्यं च प्रदद्यान्मोक्षमिच्छुकः

પછી રુદ્રતીર્થમાં મોક્ષ ઇચ્છનારએ વસ્ત્રાદિથી શોભિત ગાયનું દાન કરવું; અને વિષ્ણુતીર્થમાં સોનાનું દાન પણ કરવું।

Verse 9

गयायां पितृरूपेण स्वयमेव जनार्दनः । तं ध्यात्वा पुंडरीकाक्षं मुच्यते च ऋणत्रयात्

ગયામાં સ્વયં જનાર્દન પિતૃરૂપે વિરાજે છે; તે પુન્ડરીકાક્ષ પ્રભુનું ધ્યાન કરવાથી મનુષ્ય ત્રિવિધ ઋણથી મુક્ત થાય છે।

Verse 10

प्रार्थयेत्तत्र गत्वा तं देवदेवं जनार्दनम् । आगतोऽस्मि गयां देव पितृभ्यः पिंडदित्सया । एष पिंडो मया दत्तस्तव हस्ते जनार्दन

ત્યાં જઈ દેવદેવ જનાર્દનને પ્રાર્થના કરવી— “હે દેવ! પિતૃઓને પિંડદાન કરવાની ઇચ્છાથી હું ગયામાં આવ્યો છું. હે જનાર્દન! આ પિંડ મેં તમારા હાથે અર્પણ કર્યો છે।”

Verse 11

परलोकगतेभ्यश्च त्वं हि दाता भविष्यसि । अनेनैव च मंत्रेण तत्र दद्याद्धरेः करे

“પરલોક ગયેલાઓ માટે પણ તમે જ દાતા થશો.” આ જ મંત્રથી ત્યાં હરિના હાથે અર્પણ કરવું।

Verse 12

चंद्रे क्षीणे चतुर्दश्यां नभस्ये पिंडमाहरेत् । पितॄणामक्षया तृप्तिर्भविष्यति न संशयः

ચંદ્ર ક્ષીણ થાય ત્યારે, નભસ્ય માસની ચતુર્દશીએ પિંડ લાવી અર્પણ કરવો. ત્યારે પિતૃઓની તૃપ્તિ અક્ષય બને છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 13

एकविंशतिवारांश्च गयायां पिंडपातनैः । भक्त्या तृप्तिमवाप्नोति लोहयष्ट्यां पितृतर्प्पणे

ગયામાં એકવીસ વાર પિંડપાતન કરીને ભક્તિપૂર્વક પિતૃઓની તૃપ્તિ પ્રાપ્ત થાય છે—વિશેષ કરીને લોહયષ્ટીમાં પિતૃતર્પણ વિધિમાં.

Verse 14

वारिदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षय्यमत्र हि । फलप्रदः सुतान्भक्तानारोग्यमभयप्रदः

અહીં જળદાન કરનાર પિતૃઓની તૃપ્તિ અને અક્ષય સુખ પ્રાપ્ત કરે છે. આ તીર્થ/કર્મ ફળપ્રદ છે—ભક્ત પુત્રો, આરોગ્ય અને અભય આપે છે.

Verse 15

वित्तं न्यायार्जितं दत्तं स्वल्पं तत्र महाफलम् । स्नानेनापि हि तत्तीर्थे रुद्रस्यानुचरो भवेत्

ન્યાયથી કમાયેલું ધન, થોડું પણ હોય તો ત્યાં દાન કરવાથી મહાફળ આપે છે. અને તે જ તીર્થમાં સ્નાન માત્રથી પણ મનુષ્ય રુદ્રનો અનુચર બને છે.

Verse 28

इति श्रीस्कांदे महापुराणे एकाकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां तृतीये ब्रह्मखण्डे पूर्वभागे धर्मारण्यमाहात्म्ये संक्षेपतस्तीर्थमाहात्म्य वर्णनं नामाष्टविंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતામાં, તૃતીય બ્રહ્મખંડના પૂર્વભાગસ્થ ધર્મારણ્ય-માહાત્મ્યમાં ‘તીર્થ-માહાત્મ્યનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન’ નામનો અઠ્ઠાવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.