Adhyaya 19

Verse 1

। । व्यास उवाच । इन्द्रसरे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा चेंद्रेश्वरं शिवम् । सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

વ્યાસે કહ્યું— ઇન્દ્રસરમાં સ્નાન કરીને અને ઇન્દ્રેશ્વર શિવના દર્શન કરીને મનુષ્ય સાત જન્મોના પાપોથી મુક્ત થાય છે; તેમાં સંશય નથી.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । केन चादौ निर्मितं तत्तीर्थं सर्वोत्तमोत्तमम् । यथावद्वर्णय त्वं मे भगवन्द्विजसत्तम

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું— તે સર્વોત્તમ તીર્થ શરૂઆતમાં કોણે રચ્યું? હે ભગવન, હે દ્વિજસત્તમ, મને તેનું યથાવત્ સમ્યક વર્ણન કરો.

Verse 3

व्यास उवाच । इन्द्रेणैव महाराज तपस्तप्तं सुदुष्करम् । ग्रामादुत्तरदिग्भागे शतवर्षाणि तत्र वै

વ્યાસે કહ્યું—હે મહારાજ, ગામથી ઉત્તર દિશાના ભાગમાં ઇન્દ્રે પોતે ત્યાં સો વર્ષ સુધી અતિ દુષ્કર તપ કર્યું હતું।

Verse 4

शिवोद्देशं महाघोरमेकांगुष्ठेन भारत । उर्द्ध्वबाहुर्महातेजाः सूर्यस्याभिमुखोऽभवत्

હે ભારત, મહાઘોર શિવ-ઉદ્દેશને મનમાં સ્થિર કરીને, મહાતેજસ્વી ઇન્દ્ર સૂર્યની સામે ઊર્ધ્વબાહુ થઈ એક જ પગના અંગૂઠા પર સંતુલિત ઊભો રહ્યો।

Verse 5

वृत्रस्य वधतो ज्ञातं यत्पापं तस्य नुत्तये । एकाग्रः प्रयतो भूत्वा शिवस्याराधने रतः

વૃત્ત્રવધથી થયેલું પાપ જાણીને તેનું પ્રાયશ્ચિત્ત કરવા, તે એકાગ્ર અને સંયમી બની શિવની આરાધનામાં લીન થયો।

Verse 6

तपसा च तदा शंभुस्तोषितः शशिशे खरः । तत्राजगाम जटिलो भस्मांगो वृषभध्वजः

ત્યારે તે તપથી શંભુ પ્રસન્ન થયા; ત્યારબાદ ચંદ્રશેખર ઉગ્ર પ્રભુ—જટાધારી, ભસ્મલિપ્ત, વૃષભધ્વજ—ત્યાં પધાર્યા।

Verse 7

खट्वांगी पंचवक्त्रश्च दशबाहुस्त्रिलोचनः । गंगाधरो वृषारूढो भूतप्रेतादिवेष्टितः

તેઓ ખટ્વાંગ ધારણ કરનાર, પંચવક્ત્ર, દશભુજ, ત્રિલોચન; ગંગાધર, વૃષારૂઢ, અને ભૂત-પ્રેતાદિ ગણોથી પરિઘેરાયેલા હતા।

Verse 8

सुप्रसन्नः सुरश्रेष्ठः कृपालुर्वरदायकः । तदा हृष्टमना देवो देवेन्द्रमिदमूचिवान्

ત્યારે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, અતિ પ્રસન્ન, કૃપાળુ અને વરદાતા એવા ભગવાન હર્ષિતચિત્તે દેવೇಂದ್ರ ઇન્દ્રને આ વચન બોલ્યા.

Verse 9

हर उवाच । यत्त्वं याचयसे देव तदहं प्रद दामि ते

હર (શિવ) બોલ્યા—હે દેવ! તું જે કંઈ યાચે છે, તે બધું હું તને વરરૂપે આપું છું.

Verse 10

इन्द्र उवाच । यदि तुष्टोसि देवेश कृपासिंधो महेश्वर । ब्रह्महत्या हि मां देव उद्वेजयति नित्यशः

ઇન્દ્ર બોલ્યો—હે દેવેશ, હે કૃપાસિંધુ મહેશ્વર! જો તમે પ્રસન્ન હો, તો જાણો હે દેવ, બ્રહ્મહત્યાનું પાપ મને નિત્ય ઉદ્વેગ આપે છે.

Verse 11

वृत्रासुरस्य हनने जातं पापं सुरोत्तम । तत्पापं नाशय विभो मम दुःखप्रदं सदा

હે સૂરોત્તમ! વૃત્રાસુરના વધથી જે પાપ ઉત્પન્ન થયું છે, હે વિભો, તે સદા દુઃખ આપનાર પાપનો નાશ કરો.

Verse 12

हर उवाच । धर्मारण्ये सुरपते ब्रह्महत्या न पीडयेत् । हत्या गवां द्विजातीनां बालस्य योषितामपि

હર બોલ્યા—હે સુરપતે! ધર્મારણ્યમાં બ્રહ્મહત્યાનો ઉપદ્રવ પીડતો નથી; ગાય, દ્વિજ, બાળક અથવા સ્ત્રીની હત્યાથી થયેલું પાપ પણ ત્યાં ટકતું નથી.

Verse 13

वचनान्मम देवेंद्र ब्रह्मणः केशवस्य च । यमस्य वचनाज्जिष्णो हत्या नैवात्र तिष्ठति । प्रविश्य त्वं महाराज अतोत्र स्नानमाचर

હે દેવેન્દ્ર! મારા વચનથી તથા બ્રહ્મા, કેશવ અને યમના આદેશથી, હે જિષ્ણુ, અહીં ‘હત્યા’નું પાપ કદી રહેતું નથી. તેથી, હે મહારાજ, અહીં પ્રવેશ કરીને સ્નાન કર.

Verse 14

इन्द्र उवाच । यदि त्वं मम तुष्टोऽसि कृपासिंधो महेश्वर । मन्नाम्ना च महादेव स्थापितो भव शंकर

ઇન્દ્રએ કહ્યું—હે મહેશ્વર, કૃપાસાગર! જો તમે મારા પર પ્રસન્ન હો, તો હે મહાદેવ, હે શંકર, મારા નામથી અહીં પ્રતિષ્ઠિત થાઓ.

Verse 15

तथेत्युक्त्वा महादेवः सुप्रसन्नो हरस्तदा । दर्शयामास तत्रैव लिंगं पापप्रणाशनम्

“તથાસ્તુ” કહી મહાદેવ હર અત્યંત પ્રસન્ન થયા અને ત્યાં જ પાપનાશક લિંગ પ્રગટ કર્યું.

Verse 16

कूर्मपृष्ठात्समुत्पाद्य आत्मयोगेन शंभुना । स्थितस्तत्रैव श्रीकण्ठः कालत्रयविदो विदुः

શંભુએ પોતાના આત્મયોગથી કૂર્મની પીઠ પરથી તેને ઉત્પન્ન કર્યું; અને ત્યાં જ શ્રીકંઠ સ્થિત રહ્યા—ત્રિકાલજ્ઞો એમ જાણે છે.

Verse 17

वृत्रहत्यासमुत्त्रस्तदेवराजस्य सन्निधौ । इन्द्रेश्वरस्तदा तत्र धर्मा रण्ये स्थितो नृप

હે નૃપ! વૃત્રવધથી ભયભીત દેવરાજ ઇન્દ્રની સન્નિધિમાં, ધર્મારણ્યમાં તે સમયે ત્યાં ઇન્દ્રેશ્વર પ્રતિષ્ઠિત થયા.

Verse 18

सर्वपापविशुद्ध्यर्थं लोकानां हितकाम्यया । इन्द्रेश्वरं तु राजेंद्र पुष्पधूपादिकैः सदा

હે રાજેન્દ્ર! લોકહિતની કામના તથા સર્વ પાપોની શુદ્ધિ માટે સદા પુષ્પ, ધૂપ આદિ અર્પણ કરીને ઇન્દ્રેશ્વરનું પૂજન કરવું જોઈએ.

Verse 19

पूजयेच्च नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां माघमासे विशेषतः

જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરે છે તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે—વિશેષ કરીને માઘ માસમાં અષ્ટમી અને ચતુર્દશીએ।

Verse 20

सर्वपापविशुद्ध्यर्थं शिवलोके महीयते । नीलोत्सर्गं तु यो मर्त्यः करोति च तदग्रतः

સર્વ પાપશુદ્ધિ માટે તે શિવલોકમાં માન પામે છે; અને જે મર્ત્ય તે (દેવ/તીર્થ) સમક્ષ ‘નીલોત્સર્ગ’ અર્પણ કરે છે, તે પણ એ જ પુણ્ય મેળવે છે.

Verse 21

उद्धरेत्सप्त गोत्राणि कुलमेकोत्तरं शतम् । सांगरुद्रजपं यस्तु चतुर्द्दश्यां करोति वै

જે ખરેખર ચતુર્દશીએ સಾಂಗ-રુદ્ર જપ કરે છે, તે સાત ગોત્રોનું ઉદ્ધાર કરે છે અને એકસો એક કુળોને તારવે છે.

Verse 22

सर्वपाविशुद्धात्मा लभते परमं पदम्

સર્વ પાપોથી શુદ્ધ આત્મા પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 23

सौवर्णनयनं कृत्वा मध्ये रत्नसमन्वितम् । यो ददाति द्विजातिभ्य इन्द्रतीर्थे तथोत्तमे

જે મધ્યમાં રત્ન જડિત સુવર્ણ નેત્ર બનાવી ઉત્તમ ઇન્દ્રતીર્થમાં દ્વિજોને દાન આપે છે—તે આગળ વર્ણવાયેલ પ્રશંસિત ફળનો અધિકારી બને છે.

Verse 24

अन्धता न भवे त्तस्य जन्मानि षष्टिसंख्यया । निर्मलत्वं सदा तेषां नयनेषु प्रजायते । महारोगास्तथा चान्ये स्नात्वा यांति तदग्रतः

તેને સાઠ જન્મ સુધી અંધત્વ થતું નથી અને તેની આંખોમાં સદા નિર્મળતા પ્રગટે છે. તેમજ મહારોગો અને અન્ય વ્યાધિઓથી પીડિત લોકો સ્નાન કરીને તે પવિત્ર સન્નિધિ આગળથી રોગમુક્ત થઈ પ્રસ્થાન કરે છે.

Verse 25

पूजिते चैकचित्ते न सर्वरोगात्प्रमुच्यते । स्नात्वा कुण्डे नरो यस्तु संतर्पयति यः पितॄन्

એકાગ્ર ચિત્તથી (દેવતાની) પૂજા કરવાથી મનુષ્ય સર્વ રોગોથી મુક્ત થાય છે. અને જે પુરુષ કુંડમાં સ્નાન કરીને પિતૃઓને તૃપ્ત કરે છે…

Verse 26

तस्य तृप्ताः सदा भूप पितरश्च पितामहाः । ये वै ग्रस्ता महारोगैः कुष्ठाद्यैश्चैव देहिनः

હે રાજન! તેના પિતૃઓ અને પિતામહો સદા તૃપ્ત રહે છે. અને જે દેહધારી કুষ্ঠ વગેરે મહારોગોથી ગ્રસ્ત છે…

Verse 27

स्नानमात्रेण संशुद्धा दिव्यदेहा भवंति ते । ज्वरादिकष्टमापन्ना नराः स्वात्महिताय वै

માત્ર સ્નાનથી જ તેઓ શુદ્ધ થાય છે અને દિવ્ય દેહ પ્રાપ્ત કરે છે. જ્વર વગેરે કષ્ટોથી પીડિત મનુષ્યો આ નિશ્ચયે પોતાના આત્મહિત માટે જ કરે છે.

Verse 28

स्नान मात्रेण संशुद्धा दिव्यदेहा भवंति ते । स्नात्वा च पूजयेद्देवं मुच्यते ज्वरबन्धनात्

માત્ર સ્નાનથી જ તેઓ શુદ્ધ થઈ દિવ્ય દેહ પ્રાપ્ત કરે છે. અને સ્નાન કરીને જે દેવનું પૂજન કરે છે, તે જ્વરના બંધનથી મુક્ત થાય છે.

Verse 29

एकाहिकं द्व्याहिकं च चातुर्थं वा तृतीयकम् । विषमज्वरपीडा च मासपक्षादिकं ज्वरम्

એક દિવસનો, બે દિવસનો, ચાતુર્થ કે તૃતીયક એવો જ્વર હોય; તેમજ વિષમ જ્વરની પીડા હોય, અથવા માસ‑પક્ષ વગેરે અંતરે ફરી આવતો જ્વર હોય—બધો જ.

Verse 30

इन्द्रेश्वरप्रसादाच्च नश्यते नात्र संशयः । विज्वरो जायते नूनं सत्यंसत्यं च भूपते

ઇન્દ્રેશ્વરના પ્રસાદથી તે નાશ પામે છે—એમાં સંશય નથી. નિશ્ચયે મનુષ્ય જ્વરમુક્ત બને છે; આ સત્ય છે, સત્ય જ છે, હે રાજન.

Verse 31

वन्ध्या च दुर्भगा नारी काकवन्ध्या मृतप्रजा । मृतवत्सा महादुष्टा स्नात्वा कुण्डे शिवाग्रतः । पूजयेदेकचित्तेन स्नानमात्रेण शुद्ध्यति

વંધ્યા, દુર્ભાગ્યવતી, ‘કાકવંધ્યા’ કહેવાતી, જેના સંતાન મરી ગયા હોય, જેના શિશુનું મૃત્યુ થયું હોય, અહીં સુધી કે મહાપાપિની પણ—શિવની સમક્ષ કુંડમાં સ્નાન કરીને એકચિત્તે પૂજન કરે; સ્નાનમાત્રથી જ તે શુદ્ધ થાય છે.

Verse 32

एवंविधाश्च बहुशो वरान्दत्त्वा पिनाकधृक् । गतोऽसौ स्वपुरं पार्थ सेव्यमानः सुरासुरैः

આ રીતે વારંવાર અનેક પ્રકારના વરદાન આપી પિનાકધારી (શિવ) પોતાના નગરમાં ગયા, હે પાર્થ; દેવો અને અસુરો દ્વારા સેવિત થતા.

Verse 33

ततः शक्रो महातेजा गतो वै स्वपुरं प्रति । जयंतेनापि तत्रैव स्थापितं लिंगमुत्तमम्

પછી મહાતેજસ્વી શક્ર (ઇન્દ્ર) નિશ્ચયે પોતાના નગરમાં ગયો. ત્યાં જ જયંતે પણ ઉત્તમ શિવલિંગની સ્થાપના કરી.

Verse 34

जयंतस्य हरस्तुष्टस्तस्मिल्लिंगे स्तुतः सदा । त्रिकालं पुत्रसंयुक्तः पूजनार्थं सुरेश्वरः

જયંત પર પ્રસન્ન હર (શિવ) તે લિંગમાં સદા સ્તુત થાય છે. દેવેશ્વર ઇન્દ્ર પુત્રসহ ત્રિકાળ પૂજનાર્થે આવે છે.

Verse 35

आयाति च महाबाहो त्यक्त्वा स्थानं स्वकं हि वै । एतत्सर्वं समाख्यातं सर्वसौख्यप्रदायकम्

હે મહાબાહો, તે પોતાનું સ્થાન છોડીને પણ ત્યાં આવે છે. આ બધું વર્ણવાયું છે—જે સર્વ સુખ આપનારું છે.

Verse 36

इन्द्रेश्वरं तु यत्पुण्यं जयंतेशस्य पूज नात् । तदेवाप्नोति राजेन्द्र सत्यंसत्यं न संशयः

જયંતેશની પૂજાથી ઇન્દ્રેશ્વરને જે પુણ્ય મળે છે, હે રાજેન્દ્ર, એ જ પુણ્ય ભક્તને પણ પ્રાપ્ત થાય છે; સત્ય સત્ય, શંકા નથી.

Verse 37

स्नात्वा कुण्डे महाराज संपूज्यैकाग्रमानसः । सर्वपापविशुद्धात्मा इन्द्रलोके महीयते

હે મહારાજ, કુંડમાં સ્નાન કરીને અને એકાગ્ર મનથી પૂજન કરનાર, સર્વ પાપોથી શુદ્ધ થઈ ઇન્દ્રલોકમાં માન પામે છે.

Verse 38

यः शृणोति नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते । सर्वान्कामानवाप्नोति जयंतेशप्रमादतः

જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક શ્રવણ કરે છે તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે; અને જયંતેશના પ્રસાદબળથી સર્વ ઇચ્છિત ફળો પ્રાપ્ત કરે છે.