Adhyaya 17

Verse 1

व्यास उवाच । दक्षिणे स्थापिता राजञ्छांता देवी महाबला । सा विविधाम्बरधरा वनमालाविभूषिता

વ્યાસે કહ્યું—હે રાજન, દક્ષિણ દિશામાં મહાબલા શાંતા દેવી સ્થાપિત હતી. તે નાનાવિધ વસ્ત્રો ધારણ કરતી અને વનમાલાથી વિભૂષિત હતી.

Verse 2

तामसी सा महाराज मधुकैटभनाशिनी । विष्णुना तत्र वै न्यस्ता शिवपत्नी नृपोत्तम

હે મહારાજ, તે તામસી છે—મધુ અને કૈટભનો નાશ કરનારિ. હે નૃપોત્તમ, એ જ સ્થાને વિષ્ણુએ તેને સ્થાપિત કરી; તે શિવપત્ની છે.

Verse 3

सा चैवाष्टभुजा रम्या मेघश्यामा मनोरमा । कृष्णांबरधरा देवी व्याघ्रवाहनसंस्थिता

એ દેવી અતિ રમણીય, અષ્ટભુજા, મેઘ સમ શ્યામા અને મનોહર છે. તે કૃષ્ણ વસ્ત્ર ધારણ કરીને વ્યાઘ્રવાહન પર આરૂઢ છે.

Verse 4

द्वीपिचर्मपरीधाना दिव्याभरणभूषिता । घंटात्रिशूलाक्षमालाकमंडलुधरा शुभा

તે દ્વીપિચર્મનું પરिधान કરે છે અને દિવ્ય આભૂષણોથી અલંકૃત છે. શુભસ્વરૂપા દેવી ઘંટા, ત્રિશૂલ, અક્ષમાળા અને કમંડલુ ધારણ કરે છે.

Verse 5

अलंकृतभुजा देवी सर्वदेवनमस्कृता । धनं धान्यं सुतान्भोगान्स्वभक्तेभ्यः प्रयच्छति

અલંકૃત ભુજાવાળી, સર્વ દેવોથી નમસ્કૃત દેવી પોતાના ભક્તોને ધન, ધાન્ય, સંતાન અને જીવનના ભોગસુખ પ્રદાન કરે છે.

Verse 6

पूजयेत्कमलै र्दिव्यैः कर्पूरागरुचंदनैः । तदुद्देशेन तत्रैव पूजयेद्द्विजसत्तमान्

દિવ્ય કમળો, કર્પૂર, અગરુ અને ચંદનથી દેવીની પૂજા કરવી; અને એ જ સંકલ્પથી ત્યાં જ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને પણ સન્માનપૂર્વક પૂજવા.

Verse 7

कुमारीर्भोजयेदन्नैर्विविधैर्भक्तिभावतः । धूपैर्दीपैः फलैः रम्यैः पूजयेच्च सुरादिभिः

ભક્તિભાવથી કુમારીઓને વિવિધ અન્નથી ભોજન કરાવવું; અને ધૂપ, દીપ, રમ્ય ફળો તથા વિધાન મુજબ સૂરા આદિ અર્પણોથી પૂજા કરવી.

Verse 8

मांसैस्तु विविधैर्दिव्यैरथवा धान्यपिष्टजैः । अन्यैश्च विविधैर्धान्यैः पायसैर्वटकैस्तथा

વિવિધ ઉત્તમ માંસોથી, અથવા ધાન્યના પિષ્ટથી બનેલા પદાર્થોથી; તેમજ અન્ય અનેક ધાન્યોથી, પાયસ અને વટક વગેરે દ્વારા પણ (નૈવેદ્ય) અર્પણ કરવું.

Verse 9

ओदनैः कृशरापूपैः पूजयेत्सुसमाहितः । स्तुतिपाठेन तत्रैव शक्तिस्तोत्रैर्मनोहरैः

સુસમાહિત ચિત્તે ઓદન, કૃશરા અને પૂપ વગેરે દ્વારા પૂજા કરવી; અને ત્યાં જ સ્તુતિપાઠરૂપે મનોહર શક્તિ-સ્તોત્રોનું પાઠ કરવું.

Verse 10

रिपवस्तस्य नश्यंति सर्वत्र विजयी भवेत् । रणे राजकुले द्यूते लभते जयमंगलम्

તેના શત્રુઓ સર્વત્ર નાશ પામે છે અને તે સર્વત્ર વિજયી બને છે. યુદ્ધમાં, રાજસભામાં અને દ્યુત-ક્રીડામાં પણ તે જયનું શુભ-મંગલ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 11

सौम्या शांता महाराज स्थापिता कुलमातृका । श्रीमाता सा प्रसिद्धा च माहात्म्यं शृणु भूपते

હે મહારાજ, તે દેવી સૌમ્યા અને શાંતા છે; તેને કુલમાતૃકા રૂપે સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. તે ‘શ્રીમાતા’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; હે ભુપતે, તેનું માહાત્મ્ય સાંભળો.

Verse 12

कुलमाता महाशक्तिस्तत्रास्ते नृपसत्तम । कुमारी ब्रह्मपुत्री सा रक्षार्थं विधिना कृता

હે નૃપશ્રેષ્ઠ, ત્યાં કુલમાતા—મહાશક્તિ—વિરાજે છે. તે કુમારી, બ્રહ્માની પુત્રી છે; રક્ષણાર્થે વિધાન મુજબ સ્થાપિત કરાઈ છે.

Verse 13

स्थानमाता च सा देवी श्रीमाता साभिधानतः । त्रिरूपा सा द्विजातीनां निर्मिता रक्षणाय च

એ જ દેવી સ્થાનમાતા પણ છે અને નામથી ‘શ્રીમાતા’ કહેવાય છે. તે ત્રિરૂપા છે અને દ્વિજાતિઓના રક્ષણ માટે પણ નિર્મિત છે.

Verse 14

कमण्डलुधरा देवी घण्टाभरणभूषिता । अक्षमालायुता राजञ्छुभा सा शुभरूपिणी

હે રાજન, તે દેવી કમંડલુ ધારણ કરે છે, ઘંટા-આભરણોથી ભૂષિત છે અને અક્ષમાળાથી યુક્ત છે; તે શુભા, શુભરૂપિણી છે.

Verse 15

कुमारी चादिमाता च स्थानत्राणकरापि च । दैत्यघ्नी कामदा चैव महामोहविनाशिनी

તે કુમારી અને આદિમાતા છે; પવિત્ર સ્થાનનું રક્ષણ કરનારી છે. તે દૈત્યઘ્ની, ધર્મસંગત ઇચ્છાઓ આપનારી અને મહામોહનો નાશ કરનારી છે.

Verse 16

भक्तिगम्या च सा देवी कुमारी ब्रह्मणः सुता । रक्तांबरधरा साधुरक्तचंदनचर्चिता

એ દેવী કુમારી ભક્તિથી જ પ્રાપ્ત થાય છે; તે બ્રહ્માની પુત્રી છે. લાલ વસ્ત્ર ધારણ કરનારી, મંગલમયી, અને રક્તચંદનથી અલંકૃત છે.

Verse 17

रक्तमाल्या दशभुजा पंचवक्त्रा सुरेश्वरी । चंद्रावतंसिका माता सुरा सुरनमस्कृता

રક્તમાળાથી શોભિત, દશભુજા અને પંચવક્ત્રા તે દેવતાઓની ઈશ્વરી છે. ચંદ્ર આભૂષણરૂપે ધરાવતી તે માતાને દેવો અને અસુરો બન્ને નમસ્કાર કરે છે.

Verse 18

साक्षात्सरस्वतीरूपा रक्षार्थं विधिना कृता । ओंकारा सा महापुण्या काजेशेन विनिर्मिता

તે સాక్షાત્ સરસ્વતીરૂપા છે; રક્ષણાર્થે વિધિ (બ્રહ્મા) દ્વારા રચાયેલી છે. તે ઓંકારસ્વરૂપિણી, મહાપુણ્યમયી, અને કાજેશ દ્વારા પ્રગટ કરાયેલી છે.

Verse 19

ऋषिभिः सिद्धयक्षा दिसुरपन्नगमानवैः । प्रणम्यांघ्रियुगा तेभ्यो ददाति मनसेप्सितम्

ઋષિ, સિદ્ધ, યક્ષ, દેવ, નાગ અને માનવ—બધા તેના ચરણયુગલને નમસ્કાર કરે છે; અને તે તેમને મનગમતું ફળ આપે છે.

Verse 20

पालयन्ती च संस्थानं द्विजातीनां हिताय वै । यथौरसान्सुतान्माता पालयन्तीह सद्गुणैः

તે દ્વિજોના હિત માટે આ પવિત્ર સંસ્થાનનું રક્ષણ કરે છે; જેમ માતા સ્નેહ અને સદ્ગુણોથી પોતાના ઔરસ પુત્રોને પાળે છે, તેમ જ તે અહીં પાળે છે।

Verse 21

अथ पालयती देवी श्रीमाता कुलदेवता । उपद्रवाणि सर्वाणि नाशयेत्सततं स्तुता

આ રીતે રક્ષા કરનારી દેવી—શ્રીમાતા, કુલદેવતા—સતત સ્તુતિ કરવામાં આવે તો સર્વ ઉપદ્રવોનો નાશ કરે છે।

Verse 22

सर्वविघ्नोपशमनी श्रीमाता स्मरणेन हि । विवाहे चोपवीते च सीमंते शुभकर्मणि

માત્ર સ્મરણથી જ શ્રીમાતા સર્વ વિઘ્નોને શમાવે છે—વિશેષ કરીને વિવાહ, ઉપવીત (ઉપનયન) અને સીમંતોન્નયન જેવા શુભકર્મોમાં।

Verse 23

सर्वेषु भक्तकार्येषु श्रीमाता पूज्यते सदा । यथा लंबोदरं देवं पूज यित्वा समारभेत्

ભક્તોના સર્વ કાર્યોમાં શ્રીમાતાની સદા પૂજા થાય છે; જેમ લંબોદર દેવ (ગણેશ)ની પૂજા કરીને જ કાર્ય આરંભે છે।

Verse 24

कार्यं शुभं सर्वमपि श्रीमातरं तथा नृप । यत्किंचिद्भोजनं त्वत्र ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति

હે નૃપ! દરેક શુભ કાર્યમાં તેમ જ શ્રીમાતાનું પણ સન્માન-પૂજન કરવું જોઈએ; અને અહીં જે કંઈ ભોજન ઉપલબ્ધ હોય તે બ્રાહ્મણોને અર્પણ કરવું જોઈએ।

Verse 25

अथवा विनिवेद्यं च क्रियते यत्परस्परम् । अनिवेद्य च तां राजन्कुर्वाणो विघ्नमेष्यति

અથવા, હે રાજન! પરસ્પર વ્યવહારમાં જે કંઈ કરવામાં આવે, તે પહેલાં દેવીને નિવેદન કરીને જ કરવું જોઈએ. તેણીને નિવેદન કર્યા વિના કરનાર નિશ્ચયે વિઘ્નોને પામે છે.

Verse 26

तस्मात्तस्यै निवेद्याथ ततः कर्म समारभेत् । तद्वरेणाखिलं कर्म अविघ्नेन हि सिद्धति । हेमंते शिशिरे प्राप्ते पूजयेद्धर्मपुत्रिकाम्

અતએવ પહેલાં તેણીને નિવેદન કરીને પછી કાર્ય આરંભવું જોઈએ. તેણીના વરદાનથી સર્વ કાર્ય નિર્વિઘ્ને સિદ્ધ થાય છે. હેમંત અને શિશિર ઋતુ આવે ત્યારે ધર્મપુત્રિકાની પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 27

हेमपत्रे समालिख्य राजते वाथ कारयेत् । पादुकां चोत्तमां राजञ्छ्रीमातायै निवेदयेत्

હે રાજન! સુવર્ણપત્ર પર લખીને—અથવા રજતમાં બનાવડાવીને—ઉત્તમ પાદુકા શ્રીમાતાને નિવેદન કરવી જોઈએ.

Verse 28

स्नात्वा चैव शुचिर्भूत्वा तिलामलकमिश्रितैः । वासोभिः सुमनोभिश्च दुकूलैः सुमनोहरैः

સ્નાન કરીને શુદ્ધ બની, તલ અને આમળા મિશ્રિત દ્રવ્યોથી; તેમજ વસ્ત્રો, સુગંધિત પુષ્પો અને મનોહર સૂક્ષ્મ દુકૂલ વસ્ત્રોથી (પૂજન કરવું).

Verse 29

लेपयेच्चंदनैः शुभ्रैः कुकुमैः सिंदुरासकैः । कर्पूरागुरुकस्तूरीमिश्रितैः कर्द्दमैस्तथा

ઉજ્જ્વળ શ્વેત ચંદન, કુંકુમ અને લાલ સિંદૂરથી (દેવીનું) લેપન કરવું; તેમજ કપૂર, અગરુ અને કસ્તૂરી મિશ્રિત સુગંધિત અંગરાગોથી પણ.

Verse 30

कर्णिकारैश्च कह्लारैः करवीरैः सितारुणैः । चंपकैः केतकीभिश्च जपा कुसुमकैस्तथा

કર્ણિકારના પુષ્પો, કહ્લાર કમળો, શ્વેત-રક્ત કરવીર, ચંપક, કેતકી તથા જપા (ગૂડહળ)ના ફૂલોથી ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરવું જોઈએ।

Verse 31

यक्षकर्द्दमकैश्चैव विल्वपत्रैरखंडितैः । पालाशजातिपुष्पैश्च वटकैर्माषसंभवैः । पूपभक्तादिदालीभिस्तोषयेच्छाकसंचयैः

યક્ષકર્દમ (સુગંધિત લેપ), અખંડિત બિલ્વપત્ર, પલાશ અને જાતિ (મોગરો)ના પુષ્પો, તથા માષ (ઉડદ)થી બનેલા વડા—પુપ, ભાત વગેરે ભોજન અને અનેક શાક-સંગ્રહથી દેવીને તૃપ્ત કરવી જોઈએ।

Verse 32

धूपदीपादिपूर्वं तु पूजयेज्जगदंबिकाम् । तद्धियैव कुमारीर्वै विप्रानपि च भोजयेत् । पायसैर्घृतयुक्तैश्च शर्करामिश्रितैर्नृप

પ્રથમ ધૂપ-દીપ વગેરે દ્વારા જગદંબિકાનું પૂજન કરવું જોઈએ। એ જ ભાવથી, હે નૃપ, કુમારીઓ તથા બ્રાહ્મણોને પણ ઘૃતયુક્ત અને શર્કરામિશ્રિત પાયસ ખવડાવી ભોજન કરાવવું જોઈએ।

Verse 33

पक्वान्नैर्मोदकाद्यैश्च तर्पयेद्भक्तिभावतः । तर्प्यमाणे द्विजैकस्मिन्सहस्रफलमश्नुते

પક્વાન્ન, મોદક વગેરે દ્વારા ભક્તિભાવથી તેમને તૃપ્ત કરવું જોઈએ। આ રીતે એક જ બ્રાહ્મણ તૃપ્ત થાય તો સહસ્રગুণ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 34

दैत्यानां घातकं स्तोत्रं वाचयेच्च पुनः पुनः । एकाग्रमानसो भूत्वा श्रीमातरं स्तुवीय यः

દૈત્યોનો નાશ કરનાર સ્તોત્રનું વારંવાર પાઠ કરવું જોઈએ। જે એકાગ્ર મનથી શ્રીમાતાની સ્તુતિ કરે છે (તે મહાન ફળ પામે છે)।

Verse 35

तस्य तुष्टा वरं दद्यात्स्नापिता पूजिता स्तुता । अनिष्टानि च सर्वाणि नाशयेद्धर्मपुत्रिका

સ્નાન કરાવી, પૂજા કરી અને સ્તુતિ કરતાં પ્રસન્ન થયેલી તે ધર્મપુત્રી વરદાન આપે છે અને સર્વ અનિષ્ટોનો નાશ કરે છે.

Verse 36

अपुत्रो लभते पुत्रान्नि र्धनो धनवान्भवेत् । राज्यार्थी लभते राज्यं विद्यार्थी लभते च ताम्

સંતાનહીનને સંતાન મળે, નિર્ધન ધનવાન બને; રાજ્ય ઇચ્છનારને રાજ્ય મળે અને વિદ્યાર્થીને પણ વિદ્યા પ્રાપ્ત થાય.

Verse 37

श्रियोर्थी लभते लक्ष्मीं भार्यार्थी लभते च ताम् । प्रसादाच्च सरस्वत्या लभते नात्र संशयः

સમૃદ્ધિ ઇચ્છનાર લક્ષ્મીને પામે છે, પત્ની ઇચ્છનાર પત્નીને પણ પામે છે; સરસ્વતીના પ્રસાદથી આ ફળ મળે છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 38

अन्ते च परमं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम् । प्राप्नोति पुरुषो नित्यं सरस्वत्याः प्रसादतः

અને અંતે સરસ્વતીના પ્રસાદથી મનુષ્ય નિશ્ચયે તે પરમ સ્થાનને પામે છે, જે દેવતાઓને પણ દુર્લભ છે.