Adhyaya 11

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । अतः परं किमभवद्ब्रवीतु द्विजसत्तम । त्वद्वचनामृतं पीत्वा तृप्तिर्नास्ति मम प्रभो

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—આ પછી શું બન્યું? હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને કહો. હે પ્રભુ, તમારા વચનામૃતનું પાન કરીને પણ મને તૃપ્તિ થતી નથી.

Verse 2

व्यास उवाच । अथ किंचिद्गते काले युगांतसमये सति । त्रेतादौ लोलजिह्वाक्ष अभवद्राक्षसेश्वरः

વ્યાસે કહ્યું—પછી થોડો સમય પસાર થયો અને યુગાંતનો સમય નજીક આવ્યો. ત્રેતાયુગના આરંભે લોલજિહ્વાક્ષ નામનો રાક્ષસેશ્વર ઉત્પન્ન થયો.

Verse 3

तेन विद्रावितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । जित्वा स सकलांल्लोकान्धर्मारण्ये समागतः

તેના કારણે ચરાચર સહિત સમગ્ર ત્રિલોક ભયથી વિખેરાઈ ગયો. સર્વ લોકોને જીતીને તે ધર્મારણ્યમાં આવી પહોંચ્યો.

Verse 4

तद्दृष्ट्वा सकलं पुण्यं रम्यं द्विजनिषे वितम् । ब्रह्मद्वेषाच्च तेनैव दाहितं च पुरं शुभम्

તે સ્થળ સંપૂર્ણ પુણ્યમય, રમ્ય અને દ્વિજોથી સેવિત છે એમ જોઈ, બ્રહ્મદ્વેષથી તેણે જ તે શુભ નગરને દહન કરી નાખ્યું.

Verse 5

दह्यमानं पुरं दृष्ट्वा प्रणष्टा द्विजसत्तमाः । यथागतं प्रजग्मुस्ते धर्मारण्यनिवासिनः

નગર દહન થતું જોઈ દ્વિજશ્રેષ્ઠો પલાયન કરી ગયા. ધર્મારણ્યના નિવાસીઓ જેમ આવ્યા હતા તેમ જ પાછા વળી ગયા.

Verse 6

श्रीमाताद्यास्तदा देव्यः कोपिता राक्षसेन वै । घातयंत्येव शब्देन तर्जयित्वा च राक्षसम्

ત્યારે શ્રીમાતા આદિ દેવીઓ તે રાક્ષસથી અત્યંત ક્રોધિત થઈ. ગર્જના સમા શબ્દોથી તેને ધમકાવી, જાણે તેને ઘાત કરવા જ લાગી હોય તેમ તર્જના કરી.

Verse 7

समुच्छ्रितास्तदा देव्यः शतशोऽथ सह स्रशः । त्रिशूलवरधारिण्यः शंखचक्रगदाधराः

ત્યારે દેવીઓ ઊભી થઈ—સૈંકડો, નહિ તો સહસ્રો. કેટલીક ત્રિશૂલ અને વરમુદ્રા ધારણ કરનાર, કેટલીક શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર હતી.

Verse 8

कमंडलुधराः काश्चित्कशाखङ्गधराः पराः । पाशांकुशधरा काचित्खड्गखेटकधारिणी

કેટલાંક કમંડલુ ધારણ કરનાર હતા, અન્ય કેટલાંક ચાબુક અને ખડ્ગ ધારણ કરનાર હતા. કોઈ પાશ અને અંકુશ ધરાવતી, તો કોઈ ખડ્ગ અને ખેટક (ઢાલ) ધારણ કરનાર હતી.

Verse 9

काचित्परशुहस्ता च दिव्यायुधधरा परा । नानाभरणभूषाढ्या नानारत्नाभिशोभिता

કોઈ પરશુ (કુહાડી) હાથમાં ધરાવતી હતી, તો કોઈ દિવ્ય આયુધ ધારણ કરનાર હતી. અનેક આભૂષણોથી સુશોભિત તેઓ નાનાવિધ રત્નોથી ઝળહળતા હતા.

Verse 10

राक्षसानां विनाशाय ब्राह्मणानां हिताय च । आजग्मुस्तत्र यत्रास्ते लोलजिह्वो हि राक्षसः

રાક્ષસોના વિનાશ માટે અને બ્રાહ્મણોના હિત માટે તેઓ ત્યાં ગયા, જ્યાં લોલજિહ્વ નામનો રાક્ષસ રહેતો હતો.

Verse 11

महादंष्ट्रो महाकायो विद्युज्जिह्वो भयंकरः । दृष्ट्वा ता राक्षसो घोरं सिंहनादमथाकरोत्

મહાદંષ્ટ્ર, મહાકાય, વિદ્યુત્સમાન જિહ્વાવાળો ભયંકર તે રાક્ષસ તેને જોઈને ઘોર સિંહનાદ કરવા લાગ્યો।

Verse 12

तेन नादेन महता त्रासितं भुवनत्रयम् । आपूरिता दिशः सर्वाः क्षुभितानेकसागराः

તે મહાન નાદથી ત્રિભુવન ભયથી કંપી ઊઠ્યું; સર્વ દિશાઓ તે ધ્વનિથી ભરાઈ ગઈ અને અનેક સાગરો ક્ષુબ્ધ થયા।

Verse 13

कोलाहलो महानासीद्धर्मारण्ये तदा नृप । तच्छ्रुत्वा वासवेनाथ प्रेषितो नलकूबरः

હે નૃપ! ત્યારે ધર્મારણ્યમાં મહાન કોલાહલ થયો. તે સાંભળી વાસવ (ઇન્દ્ર) એ નલકૂબરને મોકલ્યો।

Verse 14

किमिदं पश्य गत्वा त्वं दृष्ट्वा मह्यं निवेदय । तत्तस्य वचनं श्रुत्वा गतो वै नलकूबरः

“તું જઈને જો, આ શું છે; જોઈને મને નિવેદન કર.” તેનું વચન સાંભળી નલકૂબર ખરેખર ગયો।

Verse 15

दृष्ट्वा तत्र महायुद्धं श्रीमातालोलजिह्वयोः । यथादृष्टं यथाजातं शक्राग्रे स न्यवेदयत्

ત્યાં શ્રીમાતા અને લોલજિહ્વ વચ્ચેનું મહાયુદ્ધ જોઈ, તેણે જે જોયું અને જે બન્યું તે બધું શક્ર (ઇન્દ્ર) સમક્ષ યથાવત્ નિવેદન કર્યું।

Verse 16

उद्वेजयति लोकांस्त्रीन्धर्मारण्यमितो गतः । तच्छ्रुत्वा वासवो विष्णुं निवेद्य क्षितिमागमत्

“અહીંથી ધર્મારણ્યમાં જઈ તે ત્રિલોકને ભયભીત કરે છે.” આ સાંભળી વાસવ (ઇન્દ્ર) એ વિષ్ణુને નિવેદન કરી પૃથ્વી પર અવતર્યો.

Verse 17

दाहितं तत्पुरं रम्यं देवानामपि दुर्लभम् । न दृष्टा वाडवास्तत्र गताः सर्वे दिशो दश

દેવોને પણ દુર્લભ એવું તે રમ્ય નગર દગ્ધ થઈ ગયું. ત્યાં વાડવાઓ (ઘોડીઓ) દેખાઈ નહીં; બધી દસ દિશાઓમાં વિખેરાઈ ગઈ.

Verse 18

श्रीमाता योगिनी तत्र कुरुते युद्धमुत्तमम् । हाहाभूता प्रजा सर्वा इतश्चेतश्च धावति

ત્યાં યોગિની શ્રીમાતાએ ઉત્તમ યુદ્ધ કર્યું. ‘હાય હાય’ કહી વિલાપ કરતી સર્વ પ્રજા ભયથી અહીં-ત્યાં દોડી ગઈ.

Verse 19

तच्छ्रुत्वा वासुदेवो हि गृहीत्वा च सुदर्शनम् । सत्यलोकात्तदा राजन्समागच्छन्महीतले

આ સાંભળી વાસુદેવે સુદર્શન ચક્ર ધારણ કર્યું અને, હે રાજન, ત્યારે સત્યલોકથી પૃથ્વી પર આવ્યા.

Verse 20

धर्मारण्यं ततो गत्वा तच्चक्रं प्रमुमोच ह । लोलजिह्वस्तदा रक्षो मूर्च्छितो निपपात ह

પછી ધર્મારણ્યમાં જઈ તેમણે તે ચક્ર છોડ્યું. તે ક્ષણે લોલજિહ્વ નામનો રાક્ષસ મૂર્છિત થઈ પડી ગયો.

Verse 21

त्रिशूलेन ततो भिन्नः शक्तिभिः क्रोधमूर्च्छितः । हन्यमानस्तदा रक्षः प्राणांस्त्यक्त्वा दिवं गतः

ત્યારે તે રાક્ષસ ત્રિશૂલથી ભેદાયો અને શક્તિઓથી આઘાત પામ્યો; ક્રોધથી ઉન્મત્ત થઈ માર ખાતાં ખાતાં પ્રાણ ત્યજી સ્વર્ગે ગયો।

Verse 22

ततो देवाः सगंधर्वा हर्षनिर्भरमानसाः । तुष्टुवुस्तं जगन्नाथं सत्यलोकात्समागताः

પછી દેવતાઓ ગંધર્વો સહિત, હર્ષથી ભરેલા હૃદયવાળા, સત્યલોકમાંથી આવી તે જગન્નાથની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા।

Verse 23

उद्वसं तत्समालोक्य विष्णुर्वचनमब्रवीत् । क्व च ते ब्राह्मणाः सर्वे ऋषीणामाश्रमे पुनः

તે સ્થાન ઉજાડું જોઈ વિષ્ણુએ કહ્યું—“હવે તે બધા બ્રાહ્મણો ક્યાં છે? શું તેઓ ફરી ઋષિઓના આશ્રમોમાં ગયા છે?”

Verse 24

ततो देवाः सगं धर्वा इतस्ततः पलायितान् । संशोध्य तरसा राजन्ब्राह्मणानिदमब्रुवन्

પછી દેવતાઓ ગંધર્વો સહિત, હે રાજન, અહીં-ત્યાં ભાગી ગયેલા બ્રાહ્મણોને ઝડપથી શોધી કાઢીને તેમને આ રીતે કહ્યું।

Verse 25

श्रूयतां नो वचो विप्रा निहतो राक्षसाधमः । वासुदेवेन देवेन चक्रेण निरकृंतत

“હે વિપ્રો, અમારી વાત સાંભળો—તે રાક્ષસાધમ નાશ પામ્યો છે; દેવ વાસુદેવે પોતાના ચક્રથી તેને કાપી નાખ્યો છે।”

Verse 26

तच्छ्रुत्वा वाडवाः सर्वे प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः । समाजग्मुस्तदा राजन्स्वस्वस्थाने समाविशन्

તે સાંભળીને બધા વાડવા-જન હર્ષથી ખીલેલા નેત્રોવાળા થયા. હે રાજન, તેઓ સૌ ભેગા થઈ પોતાના-પોતાના સ્થાને પરત જઈ ફરી વસ્યા.

Verse 27

श्रीकांताय तदा राजन्वाक्यमुक्तं मनोरमम् । यस्मात्त्वं सत्यलोकाच्च आगतोऽसि जगत्प्रभुः । स्थापितं च पुरं चेदं हिताय च द्विजात्मनाम्

ત્યારે, હે રાજન, શ્રીકાંતને આ મનોહર વચન કહેવામાં આવ્યું—“જગત્પ્રભુ, તમે સત્યલોકથી આવ્યા છો; તેથી આ નગર દ્વિજાત્માઓના હિતાર્થે સ્થાપિત થયું છે.”

Verse 28

सत्यमंदिरमिति ख्यातं तदा लोके भविष्यति । कृते युगे धर्मारण्यं त्रेतायां सत्यमंदिरम्

ત્યારે આ લોકમાં ‘સત્યમંદિર’ નામે પ્રસિદ્ધ થશે. કૃતયુગમાં તેનું નામ ‘ધર્મારણ્ય’ અને ત્રેતાયુગમાં ‘સત્યમંદિર’ રહેશે.

Verse 29

तच्छ्रुत्वा वासुदेवेन तथेति प्रतिपद्य च । ततस्ते वाडवाः सर्वे पुत्रपौत्रसमन्विताः

આ સાંભળીને વાસુદેવે ‘તથાસ્તુ’ કહી સ્વીકાર્યું. ત્યારબાદ તે બધા વાડવા-જન પુત્ર-પૌત્રો સહિત (એકત્ર થયા).

Verse 30

सपत्नीकाः सानुचरा यथापूर्वं न्यवात्सिषुः । तपोयज्ञक्रियाद्येषु वर्तंतेऽध्ययनादिषु

તેઓ પત્નીઓ અને અનુચરો સહિત પૂર્વવત્ ત્યાં વસવા લાગ્યા. તેઓ તપ, યજ્ઞ અને ધર્મકર્મોમાં પ્રવૃત્ત રહ્યા તથા અધ્યયન આદિમાં નિરત રહ્યા.

Verse 31

एवं ते सर्वमाख्यातं धर्म वै सत्यमंदिरे

હે ધર્મ! સત્યના પવિત્ર ધામ ‘સત્યમંદિર’ વિષે તને આ બધું સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવીને કહેલું છે।