Mantra 40
Rishi: RV-derived Indra praise; Vājasaneyin transmission.
Devata: Mahendra.
Chandas: Gayatri-like trimeter in the short praise (as transmitted here) + Yajus prose.
Samhita Patha (Devanagari)
म॒हाँ२ इन्द्रो॒ य ओज॑सा प॒र्जन्यो॑ वृष्टि॒माँ२ इ॑व । स्तोमै॑र्व॒त्सस्य॑ वावृधे । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि महे॒न्द्राय॑ त्वै॒ष ते॒ योनि॑र्महे॒न्द्राय॑ त्वा
Transliteration
mahā́ṃ̐ índro yá ójasā parjányo vṛṣṭimā́ṃ̐ iva | stómair vatsásya vāvṛdhe | upayā́ma-gṛhīto ’si mahéndrāya tvaiṣá te yóniḥ mahéndrāya tvā
Translation
મહાન્ ઇન્દ્ર છે—જે પોતાના ઓજસ્ (વીર્ય) વડે વરસાદથી સમૃદ્ધ પર્જન્ય સમાન છે. સ્તોત્રો વડે તે એવો વધે છે, જેમ વાછરડો પોષણથી વધે છે. ‘ઉપયામથી તું ગ્રહિત થયો છે—મહેન્દ્ર માટે; આ તારો યોનિ (આધાર/આસન) છે—મહેન્દ્ર માટે; મહેન્દ્ર માટે તને (અર્પણ કરીએ છીએ).’
Padapatha (Word Analysis)
म॒हान् । इन्द्रः॑ । यः । ओज॑सा । प॒र्जन्यः॑ । वृष्टि॒मान् । इ॒व॒ । स्तोमैः॑ । व॒त्सस्य॑ । वा॒वृ॒धे॒ । उ॒प॒या॒म-गृ॑हीतः । अ॒सि॒ । महे॒न्द्राय॑ । त्वा॒ । ए॒षः । ते॒ । योनि॑ः । महे॒न्द्राय॑ । त्वा॒
Word by Word
महान्great
महान्:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
सम्बन्ध/अन्वय (यः…सः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ओजसाby strength, with might
ओजसा:
करण
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
पर्जन्यःParjanya (rain-god)
पर्जन्यः:
कर्तृ (उपमा-रूपेण)
TypeNoun
Rootपर्जन्य (प्रातिपदिक)
वृष्टिमान्possessing rain, rain-bearing
वृष्टिमान्:
विशेषण (पर्जन्यस्य)
TypeAdjective
Rootवृष्टि + मतुप् (वृष्टिमत् → वृष्टिमान्)
इवlike, as
इव:
उपमान-सूचक
TypeIndeclinable
Rootइव
स्तोमैःwith praises, by hymns
स्तोमैः:
करण
TypeNoun
Rootस्तोम (प्रातिपदिक)
वत्सस्यof the calf
वत्सस्य:
सम्बन्ध (अधिकार/सम्बन्ध-षष्ठी)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
वावृधेhas grown, has increased
वावृधे:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
उपयामगृहीतःtaken/received as the ‘upayāma’ (preliminary offering)
उपयामगृहीतः:
विशेषण (त्वम्/सोमस्य)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootउपयाम + गृहीत (√ग्रह्, क्त)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
महेन्द्रायfor Mahendra
महेन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमहेन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
एषःthis
एषः:
कर्तृ/निर्देशक
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
योनिःwomb, source, resting-place
योनिः:
कर्तृ/विधेय
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
महेन्द्रायfor Mahendra
महेन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमहेन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
M
Mahendra (Indra)P
ParjanyaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes