Mantra 13
Rishi: Śukla-Yajurvedic tradition (Īśāvāsya complex).
Devata: Adhyātma (instructional).
Chandas: Didactic cadence; not rigidly assigned.
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒न्यदे॒वाहुर्वि॒द्याया॑ अ॒न्यदा॑हु॒रवि॑द्यायाः । इति॑ शुश्रुम॒ धीरा॑णां॒ ये न॒स्तद्वि॑चचक्षि॒रे ॥
Transliteration
anyád evā́hur vidyā́yā anyád āhur avidyā́yāḥ | íti śuśruma dhīrā́ṇāṃ yé nas tád vicacakṣiré ||
Translation
વિદ્યાથી એક ફળ પ્રાપ્ત થાય છે—એવું તેઓ કહે છે; અને અવિદ્યાથી બીજું—એવું પણ કહે છે. આમ અમે ધીર પુરુષો પાસેથી સાંભળ્યું છે, જેમણે આ તત્ત્વ અમને સ્પષ્ટ રીતે સમજાવ્યું છે.
Padapatha (Word Analysis)
अन्यत् । एव । आहुः । विद्यायाः । अन्यत् । आहुः । अविद्यायाः । इति । शुश्रुम । धीराणाम् । ये । नः । तत् । विचचक्षिरे ।
Word by Word
अन्यत्another (thing)
अन्यत्:
Karma (आहुः इत्यस्य) / विषयः
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एवindeed, just
एव:
—
TypeIndeclinable
Rootएव (निपात)
आहुःthey say
आहुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootअह् (धातु) / ब्रू (अर्थे)
विद्यायाःof knowledge
विद्यायाः:
सम्बन्ध (अन्यत् … विद्यायाः) / विषय-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootविद्या (प्रातिपदिक) < विद्
अन्यत्another (thing)
अन्यत्:
Karma (आहुः इत्यस्य) / विषयः
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आहुःthey say
आहुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootअह् (धातु) / ब्रू (अर्थे)
अविद्यायाःof ignorance
अविद्यायाः:
सम्बन्ध (अन्यत् … अविद्यायाः) / विषय-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअविद्या (प्रातिपदिक) < अ-विद्या
इतिthus
इति:
वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-चिह्न
TypeIndeclinable
Rootइति (निपात)
शुश्रुमwe have heard
शुश्रुम:
क्रिया
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
धीराणाम्of the wise
धीराणाम्:
सम्बन्ध (शुश्रुम … धीराणाम्) / स्रोतृ-सम्बन्ध
TypeNoun/Adjective
Rootधीरा (प्रातिपदिक) < धीर
येwho
ये:
Kartā (विचचक्षिरे इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःto us / for us
नः:
Sampradāna (विचचक्षिरे—‘to us’) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
तत्that
तत्:
Karma (विचचक्षिरे इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विचचक्षिरेthey explained / made (it) clear
विचचक्षिरे:
क्रिया
TypeVerb
Rootचक्ष् (धातु) + वि-
Entities Mentioned
A
Adhyātma (Self as the locus of instruction)D
Dhīra (the wise seers/teachers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes