Mantra 3
Rishi: Traditional Śukla-Yajurvedic attribution; not explicitly marked here
Devata: Dyāvā-Pṛthivī; Makha (yajña-personification) as ritual referent
Chandas: Yajus with ṛgvedic-style cadence (not strictly fixed in common meters)
Samhita Patha (Devanagari)
देवी॑ द्यावापृथिवी म॒खस्य॑ वाम॒द्य शिरो॑ राध्यासं देव॒यज॑ने पृथि॒व्याः । म॒खाय॑ त्वा म॒खस्य॑ त्वा शी॒र्ष्णे
Transliteration
devī́ dyāvāpṛthivī́ makhásya vā́m adyá śíro rādhiyāsaṃ devayájane pṛthivyā́ḥ | makhā́ya tvā makhásya tvā śī́rṣṇe
Translation
હે દેવીઓ દ્યાવા-પૃથિવી, મખના (યજ્ઞના) શિરસ માટે આજે હું તમારાં હિતે સફળ થાઉં—પૃથિવી પર દેવયજન (દેવોના યજનસ્થાન)માં. મખ માટે તને ગ્રહણ કરું છું; મખના શિરસ માટે તને ગ્રહણ કરું છું।
Padapatha (Word Analysis)
देवी । द्यावा-पृथिवी । मखस्य । वाम् । अद्य । शिरः । राध्यासम् । देव-यजने । पृथिव्याः । मखाय । त्वा । मखस्य । त्वा । शीर्ष्णे
Word by Word
देवीthe two goddesses
देवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव (स्त्री.)
द्यावापृथिवीHeaven-and-Earth (the pair)
द्यावापृथिवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यावा-पृथिवी (द्वन्द्व-समास) < द्यौ/द्यावा + पृथिवी
मखस्यof the sacrifice / of the rite
मखस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
वाम्of you two / your
वाम्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अद्यtoday / now
अद्य:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootअद्य
शिरःhead
शिरः:
कर्म
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
राध्यासम्may I accomplish / may I succeed
राध्यासम्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootराध् (धातु) → राध्य (कृदन्त, यत्) + अस् (धातु) → आसम्
देवयजनेin the divine place of worship / in the देवयजन
देवयजने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदेव-यजन (तत्पुरुष-समास) < देव + यजन
पृथिव्याःof the Earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
मखायfor the sacrifice
मखाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
मखस्यof the sacrifice
मखस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमख (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
शीर्ष्णेfor (as) the head / to the head-position
शीर्ष्णे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootशीर्षन् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
D
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)M
Makha (personified Yajña)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes