Mantra 17
Rishi: Visionary seer formula (ṛṣi not fixed in Saṃhitā rubric)
Devata: Sūrya (as Gopā, the guardian)
Chandas: Triṣṭubh-like (RV-style verse imported into YV liturgy)
Samhita Patha (Devanagari)
अप॑श्यं गो॒पामनि॑पद्यमान॒मा च॒ परा॑ च प॒थिभि॒श्चर॑न्तम् । स स॒ध्रीची॒ः स विषू॑ची॒र्वसा॑न॒ आ व॑रीवर्त्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तः
Transliteration
ápaśyaṃ gopā́m anipadyamā́nam ā́ ca párā ca pathíbhiś cárantam | sá sadhṛ́cīḥ sá víṣūcīr vásāna ā́ varīvartti bhúvaneṣv antáḥ
Translation
મેં ગોપાને જોયો—કદી ન લથડતો, પોતાના માર્ગોમાં આગળ-પાછળ ફરતો. તે મળતા માર્ગો અને વિખૂટા પડતા માર્ગો ધારણ કરીને, લોકોમાં અંદર સતત વળી વળી ગતિ કરે છે.
Padapatha (Word Analysis)
अप॑श्यम् । गो॒पाम् । अनि॑पद्यमानम् । आ । च॒ । परा॑ । च॒ । प॒थिभिः॑ । चर॑न्तम् । सः । स॒ध्रीचीः॑ । सः । विषू॑चीः । वसा॑नः । आ । व॒री॒व॒र्त्ति॒ । भुव॑नेषु । अ॒न्तः ।
Word by Word
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√पश् (दृश्) / पश्य-
गो-पाम्the cowherd/guardian (protector)
गो-पाम्:
Karma
TypeNoun
Rootगो + √पा (पालने) → गोप (प्रातिपदिक) / गोप-
अनिपद्यमानम्moving along, following (going after)
अनिपद्यमानम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeVerb (Participle)
Rootअनु + √पद् (गत्यर्थे) / पद्यमान (शतृ) → पद्यमान-
आtowards; hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
पराaway; forth
परा:
—
TypeIndeclinable
Rootपरा
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
पथिभिःby/along (various) paths
पथिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपथि- (पथ्/पन्थन्- ‘path’)
चरन्तम्wandering, moving
चरन्तम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeVerb (Participle)
Root√चर् (गत्यर्थे) / चरन्त् (शतृ) → चरन्त्-
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सः)
सध्रीचीःstraight (lines/ways)
सध्रीचीः:
Karma (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसध्रीच्- (प्रातिपदिक; ‘straight/with one direction’)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सः)
विषूचीःdiverging/crosswise (lines/ways)
विषूचीः:
Karma
TypeAdjective
Rootविषूच्- (प्रातिपदिक; ‘diverging, crosswise’)
वसानःwearing; clothing himself
वसानः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeVerb (Participle)
Root√वस् (आच्छादने) / वसान (शानच्) → वसान-
आtowards; hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ
वरीवर्तिmoves about; turns/roams
वरीवर्ति:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootआ + √वृत् (वर्तने) / वरीवर्त्ति (देसिदेरटिव/इंटेन्सिव-प्रयोगः)
भुवनेषुin the worlds/regions
भुवनेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootभुवन- (प्रातिपदिक) अवकाश/लोक
अन्तःwithin; inside
अन्तः:
Adhikaraṇa (भावतः)
TypeIndeclinable
Rootअन्तः
Entities Mentioned
S
Sūrya (as Gopā)Ṛ
Ṛta (Cosmic Order)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes