Mantra 8
Rishi: Unspecified (requires Anukramaṇī data for VS 3.8).
Devata: Vāc / Patanga (solar principle) (context-dependent).
Chandas: Unspecified (requires metrical verification; appears as a short triṣṭubh/jagatī-like cadence but cannot be asserted without full pada-count analysis and recension check).
Samhita Patha (Devanagari)
त्रि॒jशद्धाम॒ वि रा॑जति॒ वाक् प॑त॒ङ्गाय॑ धीयते । प्रति॒ वस्तो॒रह॒ द्युभि॑ः ॥
Transliteration
triśaddhā́ma ví rājati vāḱ pataṅgā́ya dhīyate | práti vástor áha dyúbhiḥ ||
Translation
ત્રિ-સ્થાનમાં તેજસ્વી વાણી વિરાજે છે; પતંગ (પંખી/વિંગ્ડ) માટે તે યોગ્ય રીતે નિમિત્ત થાય છે. પ્રાતઃનિવાસ સામે, નિશ્ચયે, દ્યુભિઃ—આકાશીય પ્રકાશો સાથે—તે પ્રતિઉત્તર આપે છે.
Padapatha (Word Analysis)
त्रि-शत्-धाम । वि । राजति । वाक् । पतङ्गाय । धीयते । प्रति । वस्तोः । अह । द्युभिः ।
Word by Word
त्रिशद्धामhaving three seats/abodes
त्रिशद्धाम:
Kartā (वाक्-शब्दस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootत्रिशद्-धामन् (प्रातिपदिक; समासः)
विapart, forth; intensifier
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
राजतिshines, is resplendent
राजति:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√राज् (दीप्तौ/शोभायाम्)
वाक्speech (Vāk)
वाक्:
Kartā
TypeNoun
Rootवाच् (स्त्री; प्रातिपदिक)
पतङ्गायto/for the Patanga (sun/bird)
पतङ्गाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपतङ्ग (पुं; प्रातिपदिक)
धीयतेis placed/assigned; is directed
धीयते:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√धा (धारणे/स्थापने) → धीयते (आत्मनेपद-प्रयोगः; ‘धीयते’ = ‘स्थाप्यते/नियोज्यते/धार्यते’)
प्रतिtowards, in return; against
प्रति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
वस्तोःof the dwelling/evening (time)
वस्तोः:
Adhikaraṇa (काल/अवसर-सम्बन्धः: ‘at/towards the time of…’)
TypeNoun
Rootवस्तु/वस्तु- (नपुं; ‘वस्तु’/‘वस्तु’ = dwelling; also ‘वस्तु’ as ‘evening’ in Vedic) → वस्तोः (वस्तु-शब्दः)
अहindeed, surely
अह:
—
TypeIndeclinable
Rootअह (अव्यय; वैदिक-निपातः)
द्युभिःwith lights/rays
द्युभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootद्युभ्/द्युत्- (स्त्री; ‘द्युभिः’ = द्युभिः, ‘with lights/rays’; प्रातिपदिक: द्यु/द्युभ्)
Entities Mentioned
V
Vāc (Speech)P
Pataṅga (Winged One / Solar principle, Sūrya as the ‘bird’)U
Uṣas / Morning (implied by ‘morning’s dwelling’)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes